Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
U kunt een faillissement vaak voorkomen met een betalingsregeling, een herstructurering, een akkoord met schuldeisers via de WHOA, surseance van betaling of de verkoop van bedrijfsonderdelen. Dat werkt alleen zolang de onderneming nog levensvatbaar is en u op tijd ingrijpt; bestuurders die nieuwe verplichtingen aangaan terwijl zij weten dat de onderneming die niet kan nakomen, lopen het risico op persoonlijke aansprakelijkheid.
Hieronder leest u welke vijf juridische noodremmen er zijn, wat ze van u vragen, wat de rechter erover heeft beslist en waar u als bestuurder op let. Voor een doorstart na faillissement gelden andere regels.
Inhoudsopgave
De vijf noodremmen naast elkaar
| Noodrem | Wettelijke basis | Rechter nodig? | Bindt tegenstemmende schuldeisers? | Geschikt als |
|---|---|---|---|---|
| Betalingsregeling of onderhands akkoord | Contract (Boek 6 BW) | Nee | Nee, alleen wie tekent | Het probleem tijdelijk is en schuldeisers willen meewerken |
| Herstructurering van de onderneming | Contract, arbeidsrecht, Boek 2 BW | Soms (ontslag, splitsing) | Nee | De kosten structureel te hoog zijn |
| WHOA-akkoord | Artikelen 369-387 Faillissementswet | Ja, voor homologatie | Ja, onder voorwaarden | Een deel van de schuldeisers het akkoord blokkeert |
| Surseance van betaling | Artikelen 214 en verder Faillissementswet | Ja | Een akkoord in surseance wel, bij voldoende stemmen | U tijd nodig hebt tegenover concurrente schuldeisers |
| Verkoop van bedrijfsonderdelen | Koop, overdracht van activa of aandelen | Nee | Niet van toepassing | Het kernbedrijf gezond is en een onderdeel geld oplevert |
Hoe herkent u op tijd dat het misgaat?
De meeste noodremmen werken alleen als u vroeg ingrijpt. Signalen die om actie vragen:
- u kunt leveranciers, loon of belastingen niet meer op tijd betalen;
- u overschrijdt uw kredietlimiet of schendt bankconvenanten;
- schuldeisers sturen sommaties, leggen beslag of dreigen met een faillissementsaanvraag;
- uw accountant twijfelt bij de jaarrekening aan de continuïteit.
Maak een liquiditeitsprognose voor de komende dertien weken. Daarin ziet u per week wanneer er een tekort ontstaat en hoe groot dat is. Die prognose hebt u ook nodig voor elk gesprek met de bank, voor een betalingsregeling en voor een WHOA-traject.
Noodrem 1: een betalingsregeling of onderhands akkoord
Een betalingsregeling is meestal de eerste stap. U maakt met een of meer schuldeisers nieuwe afspraken: uitstel, betaling in termijnen, gedeeltelijke kwijtschelding of het stoppen van incassomaatregelen. Schuldeisers werken vaak mee als zij zien dat zij zo meer terugkrijgen dan bij een faillissement.
Leg de regeling schriftelijk vast, bijvoorbeeld in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW). Neem op wat er gebeurt als u een termijn mist, of de schuldeiser zijn beslag opheft en of de rente doorloopt. Een onderhands akkoord met alle schuldeisers werkt hetzelfde, maar dan moeten alle schuldeisers instemmen. Weigert er één, dan biedt de WHOA een uitweg.
Een aandachtspunt voor bestuurders: kan de bv de loonheffingen, omzetbelasting of pensioenpremies niet betalen, meld dat dan tijdig bij de Belastingdienst of het pensioenfonds (melding betalingsonmacht, artikel 36 Invorderingswet 1990). Zonder tijdige melding kan de bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden voor die schulden.
Noodrem 2: herstructurering van de onderneming
Herstructureren gaat verder dan schulden. U past de onderneming zelf aan: verliesgevende locaties sluiten, contracten heronderhandelen, personeel inkrimpen of onderdelen afsplitsen. Elk van die stappen heeft eigen regels.
- Personeel: ontslag om bedrijfseconomische redenen loopt via het UWV en het afspiegelingsbeginsel. Bij twintig of meer ontslagen binnen drie maanden in één werkgebied geldt bovendien de Wet melding collectief ontslag.
- Contracten: een huur- of leveringscontract kunt u alleen eenzijdig beëindigen als het contract of de wet dat toelaat. In een WHOA-traject kan de rechter onder voorwaarden toestemming geven om een duurovereenkomst op te zeggen (artikel 373 Faillissementswet).
- Structuur: met een juridische splitsing brengt u een onderdeel onder in een aparte vennootschap. Schuldeisers kunnen daartegen in verzet komen.
Meer over de samenhang met een faillissement leest u in ons artikel over herstructurering en faillissement.
Noodrem 3: een akkoord via de WHOA
Sinds 1 januari 2021 kunt u met de Wet homologatie onderhands akkoord (WHOA) een akkoord aan schuldeisers en aandeelhouders voorleggen buiten faillissement. De regels staan in de artikelen 369 tot en met 387 van de Faillissementswet.
- Klassen: schuldeisers met vergelijkbare rechten worden in dezelfde klasse ingedeeld.
- Stemming: een klasse stemt in als schuldeisers met ten minste twee derde van het bedrag aan vorderingen van de stemmers vóór stemmen (artikel 381 lid 7 Faillissementswet).
- Homologatie: stemt ten minste één klasse in, dan kan de rechtbank het akkoord onder voorwaarden voor alle schuldeisers bindend verklaren, ook voor wie tegenstemde (artikel 383 Faillissementswet). Tegenstemmers kunnen bezwaren aanvoeren, bijvoorbeeld dat zij bij het akkoord slechter af zijn dan bij een faillissement.
- Afkoelingsperiode: tijdens de voorbereiding kan de rechtbank een afkoelingsperiode van maximaal vier maanden afkondigen, met één verlenging tot in totaal acht maanden (artikel 376 Faillissementswet). Schuldeisers mogen dan zonder toestemming van de rechter geen verhaal nemen en een faillissementsaanvraag wordt aangehouden.
Wat de rechter beslist in WHOA-zaken
De Rechtbank Noord-Holland homologeerde op 19 februari 2021 een van de eerste WHOA-akkoorden, voor een onderneming in de evenementenbranche (ECLI:NL:RBNHO:2021:1398). Alle klassen stemden voor; in de klasse concurrente schuldeisers stemde 95,25 procent naar bedrag voor. Concurrente schuldeisers kregen 16 procent van hun vordering. De rechtbank verwierp de bezwaren van een tegenstemmer, omdat was onderbouwd dat schuldeisers met het akkoord beter af waren dan bij een faillissement.
De Rechtbank Noord-Nederland wees op 1 maart 2023 een afkoelingsperiode van één maand toe aan een onderneming waarvan de bankrekeningen waren geblokkeerd en tegen wie een faillissementsaanvraag liep (ECLI:NL:RBNNE:2023:1562). De bank moest de betaalrekeningen beschikbaar stellen en mocht binnenkomende betalingen van debiteuren niet verrekenen. De onderneming moest de pandhouder wel vervangende zekerheid geven. De behandeling van de faillissementsaanvraag werd geschorst.
Noodrem 4: surseance van betaling
Surseance van betaling is uitstel van betaling dat de rechtbank verleent aan een onderneming die tijdelijk niet kan betalen. De rechtbank benoemt een bewindvoerder. Het bestuur blijft aan het roer, maar heeft voor belangrijke handelingen de medewerking van de bewindvoerder nodig.
- De voorlopige surseance gaat direct in; daarna beslist de rechtbank over de definitieve surseance.
- Een definitieve surseance duurt maximaal anderhalf jaar en kan worden verlengd (artikel 223 Faillissementswet).
- Concurrente schuldeisers kunnen hun vordering niet afdwingen. Schuldeisers met een pand- of hypotheekrecht kunnen hun zekerheden in beginsel wel uitwinnen.
- Schulden van vóór de surseance mag u niet zomaar betalen; nieuwe leveringen betaalt u wel.
In de praktijk eindigt een surseance vaak toch in een faillissement. Zij werkt vooral als er concreet zicht is op een akkoord of een verkoop.
Noodrem 5: verkoop van bedrijfsonderdelen
Verkoop van een onderdeel levert direct geld op om schulden af te lossen. Dat werkt het best als het kernbedrijf gezond is. U kunt bezittingen verkopen (activa-transactie) of de aandelen van een dochtervennootschap (aandelentransactie). Meer over het verloop leest u in ons artikel van LOI tot closing.
Let op twee risico’s. Verkoopt u onder de waarde, dan kan een latere curator de verkoop vernietigen als schuldeisers daardoor zijn benadeeld (artikel 42 Faillissementswet). En werknemers die bij het verkochte onderdeel werken, gaan bij een overgang van onderneming van rechtswege mee naar de koper (artikel 7:663 BW). Laat de prijs daarom door een onafhankelijke taxateur onderbouwen en leg de besluitvorming vast.
Wanneer wordt doorgaan een persoonlijk risico voor de bestuurder?
De noodremmen geven u tijd, maar niet onbeperkt. Gaat een bestuurder namens de bv nieuwe verplichtingen aan terwijl hij weet of redelijkerwijs moet begrijpen dat de bv die niet kan nakomen en geen verhaal biedt, dan kan hij persoonlijk aansprakelijk zijn. De Hoge Raad legde die maatstaf vast in het Beklamel-arrest van 6 oktober 1989 (ECLI:NL:HR:1989:AB9521).
Volgt toch een faillissement, dan onderzoekt de curator ook of het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld (artikel 2:248 BW). Een tijdig gestart WHOA-traject, een goed bijgehouden administratie en vastgelegde afwegingen helpen u dan om te laten zien dat u zorgvuldig hebt gehandeld. Meer hierover leest u in onze artikelen over bestuurdersrisico’s bij faillissement en bestuurdersaansprakelijkheid.
Hoe wij helpen bij dreigend faillissement
- Wij brengen uw schulden, zekerheden en lopende contracten in kaart en beoordelen welke noodrem past.
- Wij stellen een betalingsregeling of onderhands akkoord op en leggen de afspraken vast.
- Wij bereiden een WHOA-akkoord voor, delen schuldeisers in klassen in en vragen zo nodig een afkoelingsperiode aan.
- Wij beoordelen of surseance van betaling zinvol is en wat dat betekent voor pand- en hypotheekhouders.
- Wij toetsen bestuursbesluiten aan de regels over bestuurdersaansprakelijkheid en helpen die vast te leggen.
In het kort
- Een betalingsregeling bindt alleen de schuldeisers die tekenen; een gehomologeerd WHOA-akkoord bindt ook tegenstemmers.
- Een WHOA-klasse stemt in bij twee derde van het bedrag aan vorderingen van de stemmers (artikel 381 lid 7 Faillissementswet).
- Een afkoelingsperiode duurt maximaal vier maanden en kan eenmaal worden verlengd tot acht maanden (artikel 376 Faillissementswet).
- Wie als bestuurder bestelt terwijl hij weet dat de bv niet kan betalen, loopt persoonlijk risico.
Veelgestelde vragen
Kan ik met een stille cessie of factoring extra liquiditeit krijgen?
Ja. Bij een stil pandrecht op vorderingen geeft u uw debiteuren als zekerheid aan een financier, zonder dat de debiteuren dat merken. Bij factoring verkoopt u uw vorderingen. Let op: heeft de bank al een pandrecht op uw vorderingen, dan heeft u daarvoor meestal haar toestemming nodig.
Wanneer komt een curator in beeld?
Pas als de rechtbank de onderneming failliet verklaart. Bij een WHOA-traject kan de rechtbank wel een herstructureringsdeskundige of observator aanwijzen, en bij surseance een bewindvoerder.
Kan ik zelf faillissement aanvragen?
Ja, het bestuur kan het faillissement van de bv zelf aanvragen (eigen aangifte). Bij een bv is daarvoor in beginsel een besluit van de algemene vergadering nodig (artikel 2:246 BW), tenzij de statuten iets anders bepalen.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.