Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026
Bij een licentie krijgt u toestemming om een werk of ander IE-recht te gebruiken, maar blijft de rechthebbende eigenaar. Bij een overdracht gaat het recht zelf over naar een ander; voor auteursrecht kan dat alleen met een schriftelijke akte, en de persoonlijkheidsrechten blijven altijd bij de maker.
Die keuze bepaalt wie het werk mag exploiteren, wie anderen kan aanspreken bij inbreuk en wat er gebeurt als de samenwerking eindigt. Hieronder leest u wat beide vormen inhouden, welke formele eisen gelden en waar u bij het opstellen van afspraken op moet letten.
Inhoudsopgave
Wat is een gebruiksrecht of licentie?
Een licentie is toestemming van de rechthebbende om zijn werk op een afgesproken manier te gebruiken. U wordt geen eigenaar; u mag het werk alleen gebruiken binnen de grenzen van de afspraak.
In de praktijk worden de woorden gebruiksrecht en licentie door elkaar gebruikt. Juridisch gaat het om hetzelfde: een contractuele toestemming. De maker, zoals een fotograaf, ontwerper, architect of softwareontwikkelaar, blijft eigenaar van het auteursrecht. Hij kan hetzelfde werk, als dat niet exclusief is afgesproken, ook aan anderen in licentie geven.
U kunt het vergelijken met huur. De eigenaar laat een ander zijn recht gebruiken, maar houdt het recht zelf in handen. Zonder licentie maakt u al snel inbreuk op het auteursrecht of een ander IE-recht. Hoe u een inbreuk herkent, leest u in ons artikel gekopieerd: zo herkent u een echte auteursrechtinbreuk.
Licenties komen overal voor. Een fotograaf geeft een tijdschrift het recht een foto te plaatsen en kan dezelfde foto later aan een website leveren. Een softwarebedrijf verkoopt geen eigendom van zijn programma, maar een recht om het te gebruiken. Een architect geeft zijn opdrachtgever toestemming om het ontwerp één keer te bouwen.
Welke soorten licenties zijn er?
De belangrijkste keuze is tussen een exclusieve en een niet-exclusieve licentie. Bij een exclusieve licentie mag alleen de licentienemer het werk op de afgesproken manier gebruiken.
Bij een exclusieve licentie mag de rechthebbende het werk binnen de reikwijdte van de licentie niet aan anderen in licentie geven. Of hij het ook zelf niet meer mag gebruiken, hangt af van de afspraak; leg dat daarom uitdrukkelijk vast. Volgens artikel 2 van de Auteurswet kan een exclusieve licentie alleen bij een schriftelijke akte worden verleend.
Bij een niet-exclusieve licentie kan de rechthebbende hetzelfde werk aan meerdere partijen tegelijk in licentie geven. Denk aan een stockfoto die op tientallen websites staat. Een niet-exclusieve licentie kan in beginsel ook mondeling worden afgesproken, maar dan ontstaat later snel discussie over wat precies is toegestaan. Over de bewijsbaarheid van mondelinge afspraken leest u meer in ons artikel de valkuilen van mondelinge afspraken.
Wat staat er in een goede licentieovereenkomst?
Een licentieovereenkomst legt vast wat, waar, hoe lang en waarvoor u het werk mag gebruiken, en wat u daarvoor betaalt. Hoe concreter, hoe minder discussie achteraf.
Veelvoorkomende bepalingen zijn:
- welk werk of welk recht onder de licentie valt;
- het doel of de manier van gebruik, bijvoorbeeld alleen online of ook in drukwerk;
- het gebied waarin de licentie geldt, zoals Nederland, de EU of de hele wereld;
- de duur en de mogelijkheden tot opzegging;
- of de licentie exclusief is en of u sublicenties mag geven of de licentie mag overdragen;
- of u het werk mag bewerken;
- de vergoeding.
De vergoeding kan een eenmalig bedrag zijn, een doorlopende royalty als percentage van de omzet, of een combinatie van een voorschot en royalty’s. De hoogte hangt onder meer af van exclusiviteit, duur en de commerciële waarde van het werk. Houdt de licentienemer zich niet aan de afspraken, dan pleegt hij wanprestatie en kan hij bovendien inbreuk maken op het auteursrecht.
Meer over de opbouw van zo’n contract leest u in ons artikel van innovatie tot inkomsten: hoe een licentieovereenkomst uw IP laat werken.
Wat houdt een overdracht van IE-rechten in?
Bij een overdracht gaat het recht zelf over naar een nieuwe eigenaar. Die kan het werk exploiteren, er licenties op geven en anderen verbieden het te gebruiken.
De overdragende partij verliest zijn zeggenschap over de exploitatie. Hij mag het werk zelf ook niet meer gebruiken, tenzij hij daarvoor een licentie terugkrijgt. Een overdracht is in beginsel definitief. Wie het recht terug wil, moet het opnieuw laten overdragen.
Overdracht is mogelijk bij auteursrecht, merkrecht, octrooirecht en de meeste andere IE-rechten. Bij merken en octrooien is een schriftelijke akte vereist en is inschrijving in het register van belang om de overdracht tegenover derden te kunnen inroepen. Bij een bedrijfsovername is het extra belangrijk na te gaan of alle rechten werkelijk bij de verkopende onderneming liggen. Lees daarover ons artikel hoe beschermt u intellectueel eigendom bij een bedrijfsovername?
Welke formele eisen gelden voor de overdracht van auteursrecht?
De overdracht van auteursrecht vereist een akte: een ondertekend geschrift. Alleen de rechten die in de akte zijn genoemd of die noodzakelijk uit de aard of het doel van de afspraak voortvloeien, gaan over.
Dat volgt uit artikel 2 lid 2 van de Auteurswet. Een mondelinge afspraak of een factuur met de tekst “inclusief alle rechten” is dus meestal niet genoeg. Zonder geldige akte blijft de maker eigenaar, ook als de opdrachtgever heeft betaald.
Omschrijf in de akte zo precies mogelijk:
- welk werk of welke werken het betreft;
- welke rechten overgaan, bijvoorbeeld het openbaarmakings- en verveelvoudigingsrecht voor alle vormen van exploitatie;
- of ook toekomstige werken onder de overdracht vallen;
- de vergoeding;
- wie de akte namens de overdragende partij ondertekent.
Een ruime maar onduidelijke omschrijving, zoals alleen “overdracht van auteursrecht”, leidt vaak tot discussie over wat precies is overgedragen. De rechter legt de akte dan uit, en bij twijfel blijft een recht bij de maker. Zie voor het opstellen van zulke documenten ook ons artikel over het opstellen van contracten.
Wie is eigenaar als een werknemer het werk maakt?
In beginsel de werkgever. Volgens artikel 7 van de Auteurswet geldt de werkgever als maker van werken die een werknemer in dienstbetrekking maakt, tenzij anders is afgesproken.
Dat geldt alleen als het maken van zulke werken tot de taken van de werknemer behoort. Een programmeur die in dienst software schrijft, levert dus software af waarvan de werkgever het auteursrecht heeft. Een marketingmedewerker die in zijn vrije tijd een roman schrijft, houdt zijn eigen auteursrecht.
Voor freelancers en andere opdrachtnemers ligt het anders. Wie een zzp’er of bureau inschakelt, wordt niet automatisch eigenaar van het resultaat. Zonder akte van overdracht heeft de opdrachtgever hooguit een licentie, waarvan de omvang uit de afspraken en de omstandigheden moet worden afgeleid. Dat is een van de meest voorkomende valkuilen. Meer daarover leest u in ons artikel over valkuilen in commerciële contracten met freelancers en zzp’ers.
Wat is het verschil tussen licentie en overdracht?
Bij een licentie blijft de maker eigenaar; bij een overdracht niet. Daaruit volgen verschillen in controle, duur en formaliteiten.
| Aspect | Licentie | Overdracht |
|---|---|---|
| Eigendom van het recht | Blijft bij de rechthebbende | Gaat over naar de verkrijger |
| Vorm | Niet-exclusief: vormvrij; exclusief: schriftelijke akte | Schriftelijke akte |
| Duur | Zoals afgesproken, vaak beperkt | In beginsel voor de resterende beschermingsduur |
| Licenties aan derden | Alleen als dat is toegestaan | De nieuwe eigenaar beslist |
| Persoonlijkheidsrechten | Blijven bij de maker | Blijven bij de maker |
Welke vorm past, hangt af van het doel. Een opdrachtgever die een logo wil gebruiken voor zijn eigen onderneming, heeft vaak genoeg aan een ruime, exclusieve licentie. Wil hij het logo als merk inschrijven, het werk doorverkopen of zelf licenties geven, dan ligt overdracht meer voor de hand.
Welke rechten houdt de maker altijd?
De persoonlijkheidsrechten. Die blijven bij de maker, ook na een overdracht van het auteursrecht.
Volgens artikel 25 van de Auteurswet heeft de maker onder meer het recht op naamsvermelding, het recht om zich te verzetten tegen wijzigingen in het werk en het recht om zich te verzetten tegen misvorming, verminking of andere aantasting die zijn eer of naam kan schaden. Van het recht op naamsvermelding en van het verzet tegen wijzigingen kan de maker afstand doen. Van het verzet tegen aantasting van het werk niet.
In de praktijk spreken partijen daarom vaak af dat de opdrachtgever het werk mag aanpassen en dat publicatie zonder naamsvermelding is toegestaan. Leg dat uitdrukkelijk en schriftelijk vast.
Welke bescherming geeft het auteurscontractenrecht?
Een maker die een natuurlijk persoon is, heeft sinds 2015 extra bescherming bij een licentie of overdracht. Dat geldt niet voor werknemers wier werkgever als maker geldt.
De artikelen 25b tot en met 25h van de Auteurswet regelen onder meer dat de maker recht heeft op een billijke vergoeding. Wordt die vergoeding ernstig onevenredig ten opzichte van de opbrengst, dan kan de maker om aanpassing vragen. Exploiteert de verkrijger het werk niet of onvoldoende, dan kan de maker de overeenkomst in bepaalde gevallen ontbinden. Daarnaast kan een beding dat onredelijk bezwarend is voor de maker, worden vernietigd.
Voor opdrachtgevers betekent dit dat een overdracht van alle rechten tegen een lage eenmalige vergoeding niet altijd onaantastbaar is. Voor makers betekent het dat zij ook na ondertekening nog mogelijkheden hebben.
Hoe lang en waar gelden de rechten?
Het auteursrecht vervalt zeventig jaar na 1 januari van het jaar na het overlijden van de maker (artikel 37 Auteurswet). Een licentie geldt zo lang en zo ver als is afgesproken.
Een licentie kan beperkt zijn tot bepaalde landen of media. Een overdracht wordt meestal wereldwijd en voor de volledige resterende beschermingsduur afgesproken. Bij internationaal gebruik is het verstandig ook te bekijken welk recht op de overeenkomst van toepassing is en of de bescherming in het buitenland op dezelfde manier werkt.
Bij overlijden van de maker gaat zijn auteursrecht over op zijn erfgenamen, voor zover hij het niet al had overgedragen. Bestaande licenties blijven gelden.
Hoe werkt het bij foto’s, ontwerpen en publicaties?
Fotografen, ontwerpers en architecten krijgen automatisch auteursrecht op hun oorspronkelijke werk. Zij werken meestal met licenties; een overdracht komt vooral voor bij werk met strategische waarde.
Bij foto’s van personen speelt ook het portretrecht. Is een portret in opdracht gemaakt, dan mag de fotograaf het volgens artikel 20 van de Auteurswet niet zonder toestemming van de geportretteerde openbaar maken. Is het portret niet in opdracht gemaakt, dan mag publicatie volgens artikel 21 alleen niet als de geportretteerde daartegen een redelijk belang heeft, bijvoorbeeld bij commercieel gebruik of een schending van zijn privacy. Meer daarover leest u in ons artikel over publicatie en het portretrecht.
Een architect geeft zijn opdrachtgever meestal een licentie om het ontwerp te realiseren. Het auteursrecht blijft bij de architect, die anderen kan verbieden het ontwerp te kopiëren.
Uitgevers krijgen vaak een exclusieve licentie om een boek in bepaalde gebieden te publiceren. De auteur blijft eigenaar. Tijdschriften en websites werken voor foto’s vaak met niet-exclusieve licenties. Gebruik online, in print en in bewerkingen of vertalingen zijn verschillende vormen van exploitatie. Regel ze daarom afzonderlijk.
Softwareopdrachtgevers kiezen vaak voor overdracht van de broncode, zodat zij het programma zelf kunnen doorontwikkelen of laten onderhouden. Zonder akte blijft de ontwikkelaar eigenaar.
Wat regelt u met algemene voorwaarden?
Voor terugkerende opdrachten kunt u de basisregels over IE-rechten in algemene voorwaarden opnemen. Dan hoeft u niet bij elke opdracht opnieuw te onderhandelen.
Let op: een overdracht van auteursrecht vereist een akte. Een verwijzing naar algemene voorwaarden is daarvoor niet altijd voldoende, zeker niet als de voorwaarden niet zijn ondertekend. Wie zeker wil zijn, laat een aparte akte tekenen. Meer over het opstellen ervan leest u in ons artikel over algemene voorwaarden opstellen.
Onze advocaten ICT-recht en ondernemingsrecht stellen licentieovereenkomsten en overdrachtsakten op en beoordelen bestaande afspraken, ook bij internationale samenwerking.
Waar let u als maker op?
- Leg vast welke vormen van gebruik u toestaat, zoals online, in print, in bewerkingen of in vertalingen.
- Teken geen akte van overdracht voordat u heeft nagegaan of de vergoeding billijk is (artikel 25c Auteurswet).
- Bepaal bewust of u afstand doet van naamsvermelding en van verzet tegen wijzigingen (artikel 25 Auteurswet).
- Beperk een licentie in gebied en duur en neem een regeling voor opzegging op.
Waar let u als opdrachtgever op?
- Laat een freelancer of bureau een aparte, ondertekende akte van overdracht tekenen (artikel 2 lid 2 Auteurswet).
- Controleer of de akte alle werken en vormen van exploitatie noemt die u nodig heeft, bij software ook de broncode.
- Leg een exclusieve licentie altijd schriftelijk vast.
- Ga bij een bedrijfsovername na of alle IE-rechten werkelijk bij de verkopende onderneming liggen.
Wat kunnen wij voor u doen bij een licentie of overdracht van IE-rechten?
Wij staan makers en opdrachtgevers bij als zij afspraken over intellectueel eigendom willen vastleggen of laten beoordelen.
- Wij stellen licentieovereenkomsten op met een duidelijke afbakening van gebruik, gebied, duur, exclusiviteit en vergoeding.
- Wij stellen akten van overdracht op die voldoen aan artikel 2 lid 2 Auteurswet en controleren bestaande akten op gaten.
- Wij stellen vast wie eigenaar is van werk dat werknemers of freelancers hebben gemaakt (artikel 7 Auteurswet).
- Wij beoordelen of een maker op grond van het auteurscontractenrecht (artikelen 25b tot en met 25h Auteurswet) een hogere vergoeding of ontbinding kan vragen.
- Wij treden op bij inbreuk, met een sommatie en zo nodig een kort geding.
Samengevat
- Bij een licentie blijft de rechthebbende eigenaar; bij een overdracht gaat het recht over.
- Overdracht van auteursrecht en een exclusieve licentie vereisen een schriftelijke akte (artikel 2 Auteurswet).
- Werkgevers zijn in beginsel eigenaar van werk dat werknemers in dienst maken; bij freelancers is een akte nodig.
- Persoonlijkheidsrechten blijven altijd bij de maker; van sommige kan hij afstand doen.
- Omschrijf werk, rechten, gebied, duur en vergoeding zo concreet mogelijk.
Veelgestelde vragen
Wat is het wezenlijke verschil tussen een licentie en een overdracht van IE-rechten?
Bij een licentie krijgt u toestemming om het werk te gebruiken, maar blijft de rechthebbende eigenaar. Bij een overdracht gaat het recht zelf over.
Een licentie eindigt zoals afgesproken. Een overdracht is in beginsel definitief.
Hoe worden IE-rechten overgedragen en welke voorwaarden gelden?
Voor auteursrecht is een akte nodig: een ondertekend geschrift waarin staat welke rechten overgaan. Alleen die rechten, en de rechten die noodzakelijk uit het doel volgen, gaan over.
Ook bij merken en octrooien is een schriftelijke akte vereist. Persoonlijkheidsrechten blijven altijd bij de maker.
Hoe is een licentie meestal opgebouwd?
Een licentieovereenkomst regelt welk werk het betreft, het doel van het gebruik, het gebied, de duur, de exclusiviteit en de vergoeding.
Een exclusieve licentie moet schriftelijk. Een niet-exclusieve licentie mag mondeling, maar schriftelijk voorkomt discussie.
Kunnen alle IE-rechten worden overgedragen?
De vermogensrechten, zoals het auteursrecht op teksten, foto’s, software en ontwerpen, kunnen worden overgedragen.
De persoonlijkheidsrechten van de maker kunnen niet worden overgedragen. Van sommige daarvan kan hij wel afstand doen.
Wat zijn de risico’s van een licentie ten opzichte van een overdracht?
De licentienemer heeft geen eigendom. Hij mag het werk alleen gebruiken zoals afgesproken en kan de licentie verliezen als die afloopt of wordt beëindigd.
Bij een overdracht verliest de maker juist zijn zeggenschap over de exploitatie. Wel houdt hij zijn persoonlijkheidsrechten en de bescherming van het auteurscontractenrecht.
Wat betekent de keuze voor de oorspronkelijke eigenaar?
Na een overdracht heeft de maker geen zeggenschap meer over de exploitatie, behalve via zijn persoonlijkheidsrechten.
Bij een licentie blijft hij eigenaar en kan hij, als dat niet exclusief is afgesproken, ook anderen licenties geven. Voor veel opdrachtgevers is een ruime licentie voldoende.
