Licentie of overdracht van IE-rechten: het verschil en de vormeisen

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Bij een licentie krijgt u toestemming om een werk of ander IE-recht te gebruiken, maar blijft de rechthebbende eigenaar. Bij een overdracht gaat het recht zelf over naar een ander; voor auteursrecht kan dat alleen met een schriftelijke akte (artikel 2 lid 2 Auteurswet), en de persoonlijkheidsrechten blijven altijd bij de maker.

Die keuze bepaalt wie het werk mag exploiteren, wie anderen kan aanspreken bij inbreuk en wat er gebeurt als de samenwerking eindigt. Hieronder leest u wat beide vormen inhouden, welke formele eisen gelden en hoe rechters in Den Haag oordeelden over een te ruim opgevatte toestemming en over een licentie na de verkoop van een merk.

Wat is een gebruiksrecht of licentie?

Een licentie is toestemming van de rechthebbende om zijn werk op een afgesproken manier te gebruiken. U wordt geen eigenaar; u mag het werk alleen gebruiken binnen de grenzen van de afspraak.

Gebruiksrecht en licentie worden in de praktijk door elkaar gebruikt. Juridisch gaat het om hetzelfde: een contractuele toestemming. De maker, zoals een fotograaf, ontwerper, architect of softwareontwikkelaar, blijft eigenaar van het auteursrecht. Is niets anders afgesproken, dan kan hij hetzelfde werk ook aan anderen in licentie geven.

U kunt het vergelijken met huur. De eigenaar laat een ander zijn recht gebruiken, maar houdt het recht zelf in handen. Gebruikt u een werk buiten de licentie, dan maakt u inbreuk op het auteursrecht. Hoe u een inbreuk herkent, leest u in ons artikel gekopieerd: zo herkent u een echte auteursrechtinbreuk.

Licenties komen overal voor. Een fotograaf geeft een tijdschrift het recht een foto te plaatsen en kan dezelfde foto later aan een website leveren. Een softwarebedrijf verkoopt geen eigendom van zijn programma, maar een recht om het te gebruiken. Een architect geeft zijn opdrachtgever toestemming om het ontwerp één keer te bouwen.

Hoe ver reikt een toestemming? Een uitspraak van het hof Den Haag

Het gerechtshof Den Haag oordeelde op 3 juli 2018 (ECLI:NL:GHDHA:2018:1773) over een foto die een bedrijf had gebruikt voor de verkoop van goud. Het bedrijf beriep zich op het model, dat zou hebben gezegd dat zij rechthebbende was. Dat hielp niet: het auteursrecht was niet overgedragen, er was geen akte in de zin van artikel 2 Auteurswet, en het model mocht de foto alleen voor haar eigen promotie gebruiken. Dat gebruik dekte de verkoop van goud niet. Het hof stelde inbreuk op het auteursrecht en het persoonlijkheidsrecht vast en bekrachtigde een schadevergoeding van € 2.732.

De les: een licentie geldt voor het doel waarvoor zij is gegeven. Wie een werk voor iets anders gebruikt, heeft opnieuw toestemming nodig van de echte rechthebbende.

Exclusief of niet-exclusief: welke licentie kiest u?

De belangrijkste keuze is tussen een exclusieve en een niet-exclusieve licentie. Bij een exclusieve licentie mag alleen de licentienemer het werk op de afgesproken manier gebruiken.

Bij een exclusieve licentie mag de rechthebbende het werk binnen de reikwijdte van de licentie niet aan anderen in licentie geven. Of hij het zelf nog mag gebruiken, hangt af van de afspraak; leg dat uitdrukkelijk vast. Volgens artikel 2 van de Auteurswet kan een exclusieve licentie alleen bij een schriftelijke akte worden verleend.

Bij een niet-exclusieve licentie kan de rechthebbende hetzelfde werk aan meerdere partijen tegelijk in licentie geven, zoals een stockfoto die op tientallen websites staat. Een niet-exclusieve licentie kan in beginsel mondeling worden afgesproken, maar dan ontstaat later snel discussie over wat is toegestaan. Over de bewijsbaarheid van mondelinge afspraken leest u meer in ons artikel de valkuilen van mondelinge afspraken.

Wat staat er in een goede licentieovereenkomst?

Een licentieovereenkomst legt vast wat, waar, hoe lang en waarvoor u het werk mag gebruiken, en wat u daarvoor betaalt. De uitspraak van het hof Den Haag laat zien dat het doel van het gebruik doorslaggevend kan zijn. Veelvoorkomende bepalingen zijn:

• welk werk of welk recht onder de licentie valt;
• het doel of de manier van gebruik, bijvoorbeeld alleen online of ook in drukwerk;
• het gebied, zoals Nederland, de EU of de hele wereld;
• de duur en de mogelijkheden tot opzegging;
• exclusiviteit, sublicenties en overdraagbaarheid van de licentie;
• of u het werk mag bewerken;
• de vergoeding.

De vergoeding kan een eenmalig bedrag zijn, een royalty als percentage van de omzet, of een voorschot met royalty’s. De hoogte hangt af van exclusiviteit, duur en commerciële waarde. Houdt de licentienemer zich niet aan de afspraken, dan pleegt hij wanprestatie (artikel 6:74 BW) en kan hij bovendien inbreuk maken op het auteursrecht.

Meer over de opbouw van zo een contract leest u in ons artikel van innovatie tot inkomsten: hoe een licentieovereenkomst uw IP laat werken.

Wat houdt een overdracht van IE-rechten in?

Bij een overdracht gaat het recht zelf over naar een nieuwe eigenaar. Die kan het werk exploiteren, er licenties op geven en anderen verbieden het te gebruiken.

De overdragende partij verliest zijn zeggenschap over de exploitatie. Hij mag het werk zelf ook niet meer gebruiken, tenzij hij een licentie terugkrijgt. Een overdracht is in beginsel definitief; wie het recht terug wil, moet het opnieuw laten overdragen.

Overdracht is mogelijk bij auteursrecht, merkrecht, octrooirecht en de meeste andere IE-rechten. Bij merken en octrooien is een schriftelijke akte vereist en is inschrijving in het register van belang om de overdracht tegenover derden in te roepen. Bij een bedrijfsovername is het extra belangrijk na te gaan of alle rechten werkelijk bij de verkopende onderneming liggen. Lees daarover ons artikel hoe beschermt u intellectueel eigendom bij een bedrijfsovername?

Gaat een licentie mee als het recht wordt verkocht?

Niet vanzelf. De rechtbank Den Haag oordeelde op 12 september 2024 (ECLI:NL:RBDHA:2024:14527) dat de overdracht van merkrechten niet automatisch meebracht dat de licentieovereenkomst overging. Daarvoor is contractsoverneming nodig, met een akte en medewerking van de licentienemer (artikel 6:159 BW). In die zaak hadden de nieuwe merkhouder en de licentienemer volgens de rechtbank wel impliciet afgesproken de oude licentie voort te zetten, en was een latere opzegging niet rechtsgeldig.

Bent u licentienemer van een recht dat van eigenaar kan wisselen, leg dan vast wat er met uw licentie gebeurt bij een overdracht.

Wat moet er in een akte van overdracht van auteursrecht staan?

De overdracht van auteursrecht vereist een akte: een ondertekend geschrift. Alleen de rechten die in de akte zijn genoemd of die noodzakelijk uit de aard of het doel van de afspraak voortvloeien, gaan over (artikel 2 lid 2 Auteurswet).

Een mondelinge afspraak of een factuur met de tekst “inclusief alle rechten” is dus meestal niet genoeg. Zonder geldige akte blijft de maker eigenaar, ook als de opdrachtgever heeft betaald. Omschrijf in de akte zo precies mogelijk:

• welk werk of welke werken het betreft;
• welke rechten overgaan, bijvoorbeeld het openbaarmakings- en verveelvoudigingsrecht voor alle vormen van exploitatie;
• of ook toekomstige werken onder de overdracht vallen;
• de vergoeding;
• wie de akte namens de overdragende partij ondertekent.

Een ruime maar onduidelijke omschrijving, zoals alleen “overdracht van auteursrecht”, leidt vaak tot discussie. De rechter legt de akte dan uit, en bij twijfel blijft een recht bij de maker. Zie ook ons artikel over het opstellen van contracten.

Werknemer of freelancer: wie wordt eigenaar van het werk?

Bij een werknemer in beginsel de werkgever. Volgens artikel 7 Auteurswet geldt de werkgever als maker van werken die een werknemer in dienstbetrekking maakt, tenzij anders is afgesproken. Dat geldt alleen als het maken van zulke werken tot de taken van de werknemer behoort.

Een programmeur die in dienst software schrijft, levert dus software af waarvan de werkgever het auteursrecht heeft. Een marketingmedewerker die in zijn vrije tijd een roman schrijft, houdt zijn eigen auteursrecht.

Wie een zzp’er of bureau inschakelt, wordt niet automatisch eigenaar van het resultaat. Zonder akte van overdracht heeft de opdrachtgever hooguit een licentie, waarvan de omvang uit de afspraken en omstandigheden moet worden afgeleid. Meer daarover leest u in ons artikel over valkuilen in commerciële contracten met freelancers en zzp’ers.

Licentie en overdracht naast elkaar

Bij een licentie blijft de maker eigenaar; bij een overdracht niet. Daaruit volgen verschillen in controle, duur en formaliteiten (stand Auteurswet 29 oktober 2026).

Welke vorm past, hangt af van het doel. Een opdrachtgever die een logo wil gebruiken voor zijn eigen onderneming, heeft vaak genoeg aan een ruime, exclusieve licentie. Wil hij het logo als merk inschrijven, het werk doorverkopen of zelf licenties geven, dan ligt overdracht meer voor de hand.

Welke rechten houdt de maker altijd?

De persoonlijkheidsrechten. Die blijven bij de maker, ook na een overdracht van het auteursrecht. In de zaak bij het hof Den Haag van 3 juli 2018 kreeg de fotograaf daarom ook vergoeding voor schending van zijn persoonlijkheidsrecht.

Volgens artikel 25 Auteurswet heeft de maker onder meer recht op naamsvermelding, op verzet tegen wijzigingen en op verzet tegen misvorming, verminking of andere aantasting die zijn eer of naam kan schaden. Van naamsvermelding en verzet tegen wijzigingen kan de maker afstand doen. Van verzet tegen aantasting van het werk niet.

Partijen spreken daarom vaak af dat de opdrachtgever het werk mag aanpassen en dat publicatie zonder naamsvermelding is toegestaan. Leg dat uitdrukkelijk en schriftelijk vast.

Welke bescherming geeft het auteurscontractenrecht?

Een maker die een natuurlijk persoon is, heeft sinds 1 juli 2015 extra bescherming bij een licentie of overdracht. Dat geldt niet voor werknemers wier werkgever op grond van artikel 7 Auteurswet als maker geldt.

De artikelen 25b tot en met 25h Auteurswet regelen onder meer dat de maker recht heeft op een billijke vergoeding (artikel 25c). Wordt de vergoeding ernstig onevenredig ten opzichte van de opbrengst, dan kan de maker om aanpassing vragen (artikel 25d). Exploiteert de verkrijger het werk niet of onvoldoende, dan kan de maker de overeenkomst in bepaalde gevallen ontbinden (artikel 25e). Een beding dat onredelijk bezwarend is voor de maker, kan worden vernietigd (artikel 25f).

Voor opdrachtgevers betekent dit dat een overdracht van alle rechten tegen een lage eenmalige vergoeding niet altijd onaantastbaar is. Voor makers betekent het dat zij ook na ondertekening nog mogelijkheden hebben.

Hoe lang en waar gelden de rechten?

Het auteursrecht vervalt zeventig jaar na 1 januari van het jaar na het overlijden van de maker (artikel 37 Auteurswet). Een licentie geldt zo lang en zo ver als is afgesproken.

Een licentie kan beperkt zijn tot bepaalde landen of media. Een overdracht wordt meestal wereldwijd en voor de resterende beschermingsduur afgesproken. Bij internationaal gebruik is het verstandig vast te leggen welk recht op de overeenkomst van toepassing is.

Bij overlijden van de maker gaat zijn auteursrecht over op zijn erfgenamen, voor zover hij het niet al had overgedragen.

Hoe werkt het bij foto’s, ontwerpen, software en publicaties?

Fotografen, ontwerpers en architecten krijgen automatisch auteursrecht op hun oorspronkelijke werk. Zij werken meestal met licenties; een overdracht komt vooral voor bij werk met strategische waarde.

Bij foto’s van personen speelt ook het portretrecht. Is een portret in opdracht gemaakt, dan mag de fotograaf het volgens artikel 20 Auteurswet niet zonder toestemming van de geportretteerde openbaar maken. Is het niet in opdracht gemaakt, dan mag publicatie volgens artikel 21 niet als de geportretteerde daartegen een redelijk belang heeft. Meer leest u in ons artikel over publicatie en het portretrecht.

Een architect geeft zijn opdrachtgever meestal een licentie om het ontwerp te realiseren; het auteursrecht blijft bij de architect. Uitgevers krijgen vaak een exclusieve licentie om een boek in bepaalde gebieden te publiceren. Gebruik online, in print en in bewerkingen of vertalingen zijn verschillende vormen van exploitatie; regel ze afzonderlijk.

Softwareopdrachtgevers kiezen vaak voor overdracht van de broncode, zodat zij het programma zelf kunnen doorontwikkelen of laten onderhouden. Zonder akte blijft de ontwikkelaar eigenaar.

Volstaan algemene voorwaarden voor een overdracht?

Voor terugkerende opdrachten kunt u de basisregels over IE-rechten in algemene voorwaarden opnemen. Een overdracht van auteursrecht vereist echter een akte. Een verwijzing naar algemene voorwaarden is daarvoor niet altijd voldoende, zeker niet als de voorwaarden niet zijn ondertekend. Wie zeker wil zijn, laat een aparte akte tekenen. Meer leest u in ons artikel over algemene voorwaarden opstellen.

Wat controleert u als maker voordat u tekent?

• Leg vast welke vormen van gebruik u toestaat, zoals online, in print, in bewerkingen of in vertalingen.
• Ga na of de vergoeding billijk is voordat u een akte van overdracht tekent (artikel 25c Auteurswet).
• Bepaal bewust of u afstand doet van naamsvermelding en van verzet tegen wijzigingen (artikel 25 Auteurswet).
• Beperk een licentie in gebied en duur en neem een regeling voor opzegging op.

Wat regelt u als opdrachtgever voordat het werk wordt geleverd?

• Laat een freelancer of bureau een aparte, ondertekende akte van overdracht tekenen (artikel 2 lid 2 Auteurswet).
• Controleer of de akte alle werken en vormen van exploitatie noemt die u nodig heeft, bij software ook de broncode.
• Leg een exclusieve licentie altijd schriftelijk vast, inclusief wat er gebeurt als de licentiegever het recht verkoopt.
• Ga bij een bedrijfsovername na of alle IE-rechten werkelijk bij de verkopende onderneming liggen.

Onze rol bij licenties en overdrachten

• Wij stellen licentieovereenkomsten op met een duidelijke afbakening van gebruik, gebied, duur, exclusiviteit en vergoeding.
• Wij stellen akten van overdracht op die voldoen aan artikel 2 lid 2 Auteurswet en controleren bestaande akten op gaten.
• Wij stellen vast wie eigenaar is van werk dat werknemers of freelancers hebben gemaakt.
• Wij beoordelen een beroep op de artikelen 25b tot en met 25h Auteurswet.
• Wij treden op bij inbreuk, met een sommatie en zo nodig een kort geding.

Onze advocaten ICT-recht en ondernemingsrecht beoordelen ook bestaande afspraken, onder meer bij internationale samenwerking.

Licentie of overdracht in vijf punten

• Een licentie geldt alleen voor het afgesproken doel; gebruik daarbuiten is inbreuk (hof Den Haag, 3 juli 2018).
• Overdracht van auteursrecht en een exclusieve licentie vereisen een schriftelijke akte (artikel 2 Auteurswet).
• Een licentieovereenkomst gaat niet vanzelf mee als het recht wordt verkocht (rechtbank Den Haag, 12 september 2024).
• Bij freelancers is zonder akte de maker eigenaar; bij werknemers in beginsel de werkgever (artikel 7 Auteurswet).
• Persoonlijkheidsrechten en de rechten uit het auteurscontractenrecht blijven bij de maker.