Verzoekschriftprocedure: hoe werkt het en welke stappen volgen?

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

In een verzoekschriftprocedure vraagt u de rechter met een verzoekschrift om een beslissing, bijvoorbeeld een echtscheiding, de ontbinding van een arbeidsovereenkomst of een faillissement. U gebruikt deze route alleen als de wet dat voorschrijft; in alle andere zaken begint een procedure met een dagvaarding.

Het verzoekschrift gaat naar de griffie van de rechtbank, die de andere partij en eventuele belanghebbenden oproept. Er is geen deurwaarder nodig. Na een mondelinge behandeling beslist de rechter in een beschikking. Hieronder leest u stap voor stap hoe dat verloopt, wie erbij betrokken zijn en welke termijnen gelden.

Wat is een verzoekschriftprocedure?

Een verzoekschriftprocedure is een civiele procedure die begint met een verzoekschrift aan de rechter. Zij eindigt met een beschikking, niet met een vonnis.

Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering kent twee hoofdroutes. Zaken beginnen met een dagvaarding, tenzij de wet bepaalt dat een zaak met een verzoekschrift moet worden ingeleid. De regels voor de verzoekschriftprocedure staan in artikel 261 en verder van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Meer over het starten van een civiele zaak leest u in ons artikel over het starten van een civiele procedure.

Een eenvoudige vuistregel: spreekt de wet van “verzoeken”, dan volgt een verzoekschrift. Spreekt de wet van “vorderen”, dan begint u met een dagvaarding. Die regel werkt in de meeste gevallen, maar niet altijd. Controleer daarom per onderwerp welke route geldt. Kiest u de verkeerde route, dan kan de rechter de procedure in de juiste vorm laten voortzetten, maar dat kost tijd.

Wat is het verschil met een dagvaardingsprocedure?

Een dagvaarding laat u door een deurwaarder betekenen aan de gedaagde. Een verzoekschrift dient u in bij de griffie, die zelf de andere partij en belanghebbenden oproept.

Een dagvaardingsprocedure draait om een vordering van de ene partij op de andere: betaling, nakoming of schadevergoeding. Een verzoekschriftprocedure gaat vaker over een rechtstoestand die de rechter moet vaststellen of wijzigen, zoals een huwelijk, gezag of een arbeidsovereenkomst. Er kunnen daarbij meer belanghebbenden zijn dan alleen de wederpartij.

Ook het bewijsrecht is in beginsel van toepassing. Volgens artikel 284 Rv gelden de regels van het bewijsrecht in verzoekschriftprocedures, tenzij de aard van de zaak zich daartegen verzet. Een getuigenverhoor is dus mogelijk, al komt het minder vaak voor dan in een dagvaardingsprocedure. In de praktijk beslist de rechter meestal op basis van de stukken en de mondelinge behandeling.

In welke zaken gebruikt u een verzoekschrift?

Het verzoekschrift komt vooral voor in het personen- en familierecht, het arbeidsrecht en het insolventierecht. Ook voor beslag en in het ondernemingsrecht wordt het veel gebruikt.

Veelvoorkomende voorbeelden zijn:

• echtscheiding, partneralimentatie en kinderalimentatie, gezag en omgang;
• ontbinding van een arbeidsovereenkomst door de kantonrechter;
• faillissementsaanvragen en schuldsaneringsverzoeken;
• verlof voor conservatoir beslag;
• vernietiging van een besluit van de vergadering van eigenaars van een VvE;
• enquêteprocedures bij de Ondernemingskamer.

Hoe verloopt een verzoek over echtscheiding, alimentatie of gezag?

Echtscheiding is de bekendste verzoekschriftprocedure. U kunt de scheiding samen met uw partner aanvragen, of alleen.

Bij een gezamenlijk verzoek dienen beide echtgenoten één verzoekschrift in, vaak met een echtscheidingsconvenant en, als er minderjarige kinderen zijn, een ouderschapsplan. Bij een eenzijdig verzoek krijgt de andere partner het verzoekschrift toegestuurd en kan hij een verweerschrift indienen. Meer over het verloop leest u in ons artikel over de echtscheidingsprocedure.

Ook verzoeken over alimentatie, gezag en omgang lopen via een verzoekschrift. Dat kan tegelijk met de scheiding of later, bijvoorbeeld als een ouder de alimentatie wil laten wijzigen omdat zijn inkomen sterk is gedaald.

Wanneer gebruikt u een verzoekschrift in een arbeidszaak?

Een werkgever die een arbeidsovereenkomst wil laten ontbinden, bijvoorbeeld wegens disfunctioneren of een verstoorde arbeidsverhouding, dient een verzoekschrift in bij de kantonrechter. Ook een werknemer kan ontbinding verzoeken, of na een ontslag op staande voet verzoeken om vernietiging van de opzegging.

Bij de kantonrechter is een advocaat niet verplicht. U mag daar zelf een verzoekschrift of verweerschrift indienen, al is juridische bijstand gezien de strikte termijnen in het arbeidsrecht vaak verstandig.

Hoe werkt het verzoekschrift bij faillissement, beslag en de Ondernemingskamer?

Een faillissementsaanvraag verloopt altijd via een verzoekschrift. Zowel een schuldeiser als de schuldenaar zelf kan het faillissement aanvragen.

De rechtbank spreekt het faillissement uit als blijkt dat de schuldenaar is opgehouden te betalen. Een schuldeiser moet daarvoor zijn eigen vordering aannemelijk maken en laten zien dat er nog minstens één andere schuldeiser is. Tegen een faillissementsvonnis geldt een korte termijn voor hoger beroep: acht dagen.

Voor conservatoir beslag heeft u in de regel verlof van de voorzieningenrechter nodig. Dat verlof vraagt u met een verzoekschrift, zonder dat de wederpartij vooraf wordt gehoord. Anders dan conservatoir beslag vereist executoriaal beslag geen verzoek: daarvoor volstaat een uitvoerbare titel, zoals een vonnis.

De Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam behandelt onder meer enquêteverzoeken bij vermoedens van wanbeleid binnen een vennootschap. Ook die procedure begint met een verzoekschrift.

Wie zijn betrokken bij de procedure?

De verzoeker start de procedure. De wederpartij, ook wel verweerder genoemd, en andere belanghebbenden krijgen de gelegenheid om te reageren.

De verzoeker vergelijkt u met de eiser in een dagvaardingsprocedure. Hij moet in het verzoekschrift uitleggen wat hij vraagt en waarom. De verweerder is de partij tegen wie het verzoek zich richt. Hij kan een verweerschrift indienen en uitleggen waarom het verzoek moet worden afgewezen.

Belanghebbenden zijn anderen van wie de rechten of belangen rechtstreeks door de beslissing worden geraakt. In het verzoekschrift noemt u hun namen en adressen, zodat de griffie hen kan oproepen. Denk aan de andere ouder bij een verzoek over gezag, of aan de leden van een VvE bij een verzoek tot vernietiging van een besluit van de vergadering. Ook belanghebbenden mogen een verweerschrift indienen en hun standpunt op de zitting toelichten.

Hoe verloopt de procedure stap voor stap?

De procedure kent vier stappen: indienen van het verzoekschrift, het verweerschrift, de mondelinge behandeling en de beschikking. Daarna staat vaak hoger beroep open.

Stap 1: het verzoekschrift opstellen en indienen

Het verzoekschrift bevat in elk geval de namen en woonplaatsen van verzoeker en belanghebbenden, een duidelijke omschrijving van het verzoek en de gronden waarop het berust. Uw advocaat ondertekent en dient het in bij de griffie van de bevoegde rechter.

Bij de rechtbank en het gerechtshof is een advocaat verplicht. Bij de kantonrechter mag u zelf procederen. Voeg alle stukken toe die uw verzoek onderbouwen, zoals een uittreksel uit de Basisregistratie Personen, een arbeidsovereenkomst of correspondentie.

Na het indienen ontvangt u een nota voor het griffierecht. Betaal die op tijd. Betaalt de verzoeker niet binnen de gestelde termijn, dan kan de rechter het verzoek niet-ontvankelijk verklaren. Ook een belanghebbende die een verweerschrift indient, betaalt in de regel griffierecht.

Stap 2: het verweerschrift en een eventueel tegenverzoek

De griffie stuurt het verzoekschrift naar de verweerder en de belanghebbenden. Zij kunnen een verweerschrift indienen om het verzoek te betwisten of hun eigen standpunt naar voren te brengen.

De wet staat toe dat een verweerschrift wordt ingediend tot de mondelinge behandeling. De procesreglementen van de rechtspraak stellen echter vaak een eerdere termijn, bijvoorbeeld in familiezaken. Houd u aan de termijn die in de oproeping staat. Stukken die te laat komen, kan de rechter buiten beschouwing laten.

In het verweerschrift kan de verweerder ook een zelfstandig verzoek doen, een tegenverzoek. Dat ziet u vaak bij echtscheidingen: de man verzoekt de scheiding, de vrouw vraagt in haar verweerschrift partneralimentatie en een beslissing over de verdeling van de gemeenschap.

Stap 3: de mondelinge behandeling

De rechter bepaalt een datum voor de mondelinge behandeling en roept alle betrokkenen op. Verschijnen is niet verplicht, maar wel verstandig: de rechter hoort dan uw kant van het verhaal.

Meestal krijgt eerst de verzoeker het woord en daarna de verweerder en de belanghebbenden. De rechter stelt vragen om de zaak beter te begrijpen. Hij onderzoekt ook of partijen er samen uit kunnen komen, bijvoorbeeld met een regeling op de zitting of met mediation.

Bereiken partijen een regeling, dan kan die worden vastgelegd in een proces-verbaal. Meer over wat u op de zitting kunt verwachten, leest u in onze artikelen over de mondelinge behandeling en de voorbereiding op een zitting.

Stap 4: de beschikking

De rechter beslist in een beschikking. Die krijgt u meestal enkele weken na de zitting; in spoedeisende zaken beslist de rechter soms direct.

In de beschikking leest u wat de rechter heeft besloten en waarom. De rechter kan de beschikking uitvoerbaar bij voorraad verklaren. Dan moet u zich er direct aan houden, ook als een van de partijen hoger beroep instelt.

Kunt u in hoger beroep of cassatie?

Tegen de meeste beschikkingen kunt u binnen drie maanden hoger beroep instellen bij het gerechtshof. Voor sommige zaken gelden kortere termijnen, en soms is hoger beroep uitgesloten.

Voor de verzoeker en de belanghebbenden die in de procedure zijn verschenen, loopt de termijn van drie maanden vanaf de dag van de uitspraak (artikel 358 Rv). Voor andere belanghebbenden loopt die vanaf de dag waarop de beschikking aan hen is betekend of toegezonden. Bij een faillissementsvonnis is de termijn acht dagen. De termijn staat in de regel onder aan de beschikking; lees die goed.

Het gerechtshof beoordeelt de zaak opnieuw. Tegen de beschikking van het hof staat cassatie open bij de Hoge Raad, alleen op rechtsvragen en motiveringsgebreken.

Hoelang duurt een verzoekschriftprocedure?

Dat hangt sterk af van het soort zaak. Een ontbindingsverzoek bij de kantonrechter duurt vaak enkele maanden. Een echtscheiding op eenzijdig verzoek met veel nevenvoorzieningen kan veel langer duren.

Een faillissementsaanvraag of een beslagverzoek wordt juist snel behandeld, soms binnen enkele dagen of weken. Vertraging ontstaat vaak door onvolledige stukken, uitstelverzoeken of een verwijzing naar mediation. Meer hierover leest u in ons artikel over de duur van een rechtszaak.

Wat doet een advocaat in deze procedure?

Een advocaat stelt het verzoekschrift of verweerschrift op, bewaakt de termijnen en voert het woord op de zitting. Bij de rechtbank en het gerechtshof is een advocaat verplicht.

Voordat de procedure begint, beoordeelt de advocaat of er voldoende gronden zijn en welke route de juiste is. Een verkeerd geformuleerd verzoek of een ontbrekende belanghebbende kan tot vertraging of afwijzing leiden. Ook schat de advocaat in hoe de wederpartij zal reageren en of een regeling vooraf de voorkeur heeft.

Na de beschikking legt de advocaat uit wat de beslissing betekent. Valt de uitkomst tegen, dan adviseert hij of hoger beroep zinvol is. Houd er rekening mee dat de termijn daarvoor direct begint te lopen.

Hoe bereidt u een verzoekschriftprocedure goed voor?

De kwaliteit van uw stukken en uw voorbereiding op de zitting maken vaak het verschil. Een volledig en overzichtelijk dossier voorkomt vragen en uitstel.

• Formuleer precies wat u van de rechter vraagt, inclusief bedragen en data.
• Onderbouw het verzoek met feiten en stukken, en vermeld alle belanghebbenden.
• Betaal het griffierecht binnen de gestelde termijn.
• Dien uw verweerschrift in binnen de termijn uit de oproeping, niet pas op de zitting.
• Bereid de zitting voor: zet uw belangrijkste argumenten op een rij en overweeg vooraf welke regeling voor u aanvaardbaar is.

Waar let u als verzoeker op?

• Ga na of de wet voor uw onderwerp een verzoekschrift voorschrijft of een dagvaarding.
• Vermeld de namen en woonplaatsen van alle belanghebbenden in het verzoekschrift (artikel 278 Rv).
• Voeg de onderbouwende stukken direct bij het verzoekschrift.
• Betaal het griffierecht binnen de termijn die op de nota staat.

Waar let u als verweerder of belanghebbende op?

• Dien het verweerschrift in binnen de termijn uit de oproeping, niet pas op de zitting.
• Neem een eigen verzoek als tegenverzoek op in het verweerschrift.
• Houd rekening met griffierecht als u een verweerschrift indient.
• Noteer de datum van de beschikking: de termijn voor hoger beroep is meestal drie maanden (artikel 358 Rv).

Wat kunnen wij voor u doen bij een verzoekschriftprocedure?

Wij begeleiden verzoekers, verweerders en belanghebbenden van het eerste stuk tot de beschikking. Concreet doen wij het volgende.

• Wij beoordelen of uw zaak met een verzoekschrift of een dagvaarding moet beginnen en bij welke rechter.
• Wij stellen het verzoekschrift op volgens artikel 278 Rv, met een precies verzoek, de gronden en alle belanghebbenden.
• Wij stellen het verweerschrift en een eventueel tegenverzoek op binnen de termijn uit de oproeping.
• Wij bereiden de mondelinge behandeling met u voor en voeren daar het woord.
• Wij beoordelen de beschikking en stellen zo nodig hoger beroep in binnen de termijn van artikel 358 Rv.

Samengevat

• Een verzoekschriftprocedure gebruikt u alleen als de wet dat voorschrijft, zoals bij echtscheiding, ontbinding van een arbeidsovereenkomst of faillissement.
• U dient het verzoekschrift in bij de griffie; een deurwaarder is niet nodig. Bij de rechtbank is een advocaat verplicht, bij de kantonrechter niet.
• Verweerder en belanghebbenden kunnen een verweerschrift en een tegenverzoek indienen.
• Na de mondelinge behandeling beslist de rechter in een beschikking.
• Hoger beroep staat meestal binnen drie maanden open; bij faillissement binnen acht dagen.

Veelgestelde vragen

Law & More voert verzoekschriftprocedures in onder meer familie-, arbeids- en ondernemingszaken; zie ook onze pagina over civiel recht.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.