Meerwerk en minderwerk: wanneer mag de aannemer extra kosten rekenen?

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Een aannemer mag meerwerk alleen in rekening brengen als hij de opdrachtgever tijdig, vóór de uitvoering, heeft gewezen op de prijsverhoging. Die waarschuwing is alleen overbodig als de opdrachtgever zelf had moeten begrijpen dat de wijziging geld kost (artikel 7:755 Burgerlijk Wetboek).

Volgens de Hoge Raad hoeft de opdrachtgever in dat geval niet te weten hoeveel het meerwerk kost; hij is dan een redelijke prijs verschuldigd. Meerwerk en minderwerk zijn toevoegingen aan en verminderingen van het werk die de afgesproken prijs veranderen.

Wat zijn meerwerk en minderwerk juridisch?

Aanneming van werk is de overeenkomst waarbij de aannemer zich verbindt buiten dienstbetrekking een werk van stoffelijke aard tot stand te brengen tegen een prijs (artikel 7:750 BW). Wat daaronder valt, staat in het bestek, de tekeningen en de offerte. Alles wat daarbuiten wordt toegevoegd, is meerwerk; alles wat eruit wordt geschrapt, is minderwerk.

Meerwerk ontstaat op drie manieren. De opdrachtgever wenst een wijziging, bijvoorbeeld een andere indeling of een duurdere afwerking. De aannemer stuit tijdens de uitvoering op iets wat extra werk vergt, zoals een fundering die niet blijkt te voldoen. Of de architect of constructeur past het ontwerp tussentijds aan. De juridische regel is in alle drie de gevallen dezelfde, maar de bewijspositie verschilt sterk.

Minderwerk is het spiegelbeeld: een onderdeel vervalt, er worden goedkopere materialen gekozen of de opdrachtgever voert een deel zelf uit. De aanneemsom gaat dan omlaag met de kosten die de aannemer bespaart. Bespaarde inkoop telt mee, al gemaakte voorbereidingskosten meestal niet.

Wat is meerwerk en wat niet?

Wat eist artikel 7:755 BW van de aannemer?

Artikel 7:755 BW is de spil van elke meerwerkdiscussie. De aannemer kan bij door de opdrachtgever gewenste toevoegingen of veranderingen alleen een hogere prijs vorderen als hij de opdrachtgever tijdig heeft gewezen op de noodzaak van een prijsverhoging. De waarschuwing gaat dus niet alleen over het werk, maar juist over het geld.

Tijdig betekent: voordat het extra werk wordt uitgevoerd, op een moment waarop de opdrachtgever nog kan besluiten ervan af te zien. Een post die pas op de eindfactuur opduikt, voldoet niet. Ook een waarschuwing die alleen zegt dat iets extra werk is, zonder te melden dat het geld kost, schiet tekort.

De sanctie is streng: ontbreekt de waarschuwing, dan kan de aannemer de prijsverhoging in beginsel niet vorderen, ook als het werk is uitgevoerd en waarde heeft toegevoegd. Dat maakt de bepaling tot een van de sterkste verweren van een opdrachtgever tegen een onverwacht hoge eindafrekening.

Wanneer hoeft de aannemer niet te waarschuwen?

De waarschuwing kan achterwege blijven als de opdrachtgever de noodzaak van een prijsverhoging uit zichzelf had moeten begrijpen. Dat hangt sterk af van wie de opdrachtgever is. Van een projectontwikkelaar of een hoofdaannemer mag meer inzicht worden verwacht dan van een particulier die eenmalig zijn woning laat verbouwen. Vraagt een consument om een tweede badkamer die niet in de offerte stond, dan is duidelijk dat dat geld kost. Vraagt hij om een net iets andere tegel, dan is dat veel minder vanzelfsprekend.

Wat zei de Hoge Raad in 2022?

De Hoge Raad oordeelde op 1 juli 2022 dat het voor de uitzondering niet uitmaakt of de opdrachtgever wist hoe hoog de prijsverhoging zou zijn. Het gaat alleen om de vraag of hij moest begrijpen dát het meerwerk geld kost. Daarna is het aan de opdrachtgever om over de omvang te praten en te beslissen of hij het meerwerk wil. Is er geen bedrag afgesproken, dan is de opdrachtgever een redelijke prijs verschuldigd (artikel 7:752 BW) (ECLI:NL:HR:2022:989).

Een voorbeeld uit de rechtspraak: een bouwbedrijf als opdrachtgever

De kantonrechter in Zaanstad besliste op 6 oktober 2022 over de aanleg van een tuin met een offerte van € 102.514,15. De hovenier bouwde een ander tuinhuis, plantte extra bomen en een haag en legde verlichting aan. In zijn e-mails noemde hij geen prijzen. Toch moest de opdrachtgever de meerwerkfactuur van € 12.926,18 betalen: als bouwbedrijf en hoofdaannemer had zij uit zichzelf moeten begrijpen dat extra materiaal en tijd geld kosten. De kantonrechter vond het bedrag redelijk (ECLI:NL:RBNHO:2022:8739).

Draait de discussie om werk dat de aannemer zelf noodzakelijk vond zonder dat de opdrachtgever erom vroeg, dan speelt ook de waarschuwingsplicht van artikel 7:754 BW. Die verplicht de aannemer te waarschuwen voor onjuistheden in de opdracht en voor gebreken in plannen of berekeningen van de opdrachtgever. Hoe die verantwoordelijkheden in een keten liggen, leest u in het artikel over aansprakelijkheid van de onderaannemer.

Hoe werkt meerwerk bij een vaste prijs, richtprijs of regie?

Bij een vaste aanneemsom staat de prijs vast voor het overeengekomen werk; alleen echte wijzigingen leiden tot verrekening. Dat geeft zekerheid, maar zet druk op de vraag wat precies tot het werk behoorde.

Bij een richtprijs geeft de aannemer een schatting. Artikel 7:752 BW beschermt de opdrachtgever dan: de richtprijs mag met niet meer dan tien procent worden overschreden, tenzij de aannemer tijdig heeft gewaarschuwd voor een verdere overschrijding, zodat de opdrachtgever het werk kan beperken of vereenvoudigen.

Werken op regie kent geen vast plafond. Toch moet de aannemer redelijke uren en marktconforme tarieven rekenen en zijn opgave onderbouwen. Een urenstaat zonder omschrijving van de werkzaamheden is in een procedure weinig waard.

Zijn kostenverhogende omstandigheden meerwerk?

Nee. Wordt het werk duurder door omstandigheden die niet aan de aannemer zijn toe te rekenen en waarmee bij het sluiten geen rekening hoefde te worden gehouden, dan geldt artikel 7:753 BW. De aannemer kan de rechter vragen de prijs geheel of gedeeltelijk aan te passen.

Ook hier moet de aannemer de opdrachtgever direct op de noodzaak van een prijsverhoging wijzen, zodat die kan besluiten het werk te vereenvoudigen of te beëindigen. Stijgende materiaalprijzen, langere levertijden of een onverwacht strenge vergunningseis zijn dus geen meerwerk: de opdrachtgever heeft er niet om gevraagd. Wie zulke posten toch als meerwerk factureert, loopt het risico dat de hele post sneuvelt omdat de verkeerde grondslag is gekozen.

Hoe werken meerwerk en minderwerk onder de UAV 2012?

Veel bouwcontracten verklaren de Uniforme Administratieve Voorwaarden 2012 van toepassing. Dat zijn algemene voorwaarden die de wet aanvullen en op onderdelen vervangen. De UAV kennen een eigen regeling voor bestekswijzigingen, verrekenbare hoeveelheden en stelposten. Meer leest u in ons artikel over de UAV 2012 en de UAV-GC.

Kenmerkend is de behandeling van het saldo. Overtreft het minderwerk per saldo het meerwerk, dan heeft de aannemer onder de UAV 2012 recht op een vergoeding van tien procent van dat verschil, als compensatie voor gemiste algemene kosten en winst. Onder de wettelijke regeling bestaat zo’n vaste aanspraak niet.

Controleer dus altijd eerst welk regime geldt. Zijn de UAV van toepassing verklaard en ook ter hand gesteld? Zijn ze aangevuld met eigen voorwaarden? En welke regeling gaat voor bij tegenstrijdigheid? Dat hoort in de rangorderegeling van het contract te staan.

Hoe legt u wijzigingen vast?

De wet stelt geen vormvereiste aan meerwerkafspraken. Mondeling is dus geldig, maar wie zich op meerwerk beroept, moet het bewijzen (artikel 150 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). In bouwgeschillen loopt daar het merendeel van de vorderingen op stuk.

• Geef elke wijziging een nummer, een omschrijving, een prijs en een gevolg voor de planning.
• Laat de opdrachtgever akkoord geven voordat de uitvoering begint; een korte bevestiging per e-mail volstaat.
• Houd een meerwerkstaat bij die bij elke bouwvergadering wordt bijgewerkt en ondertekend. Notulen van bouwvergaderingen zijn vaak het doorslaggevende bewijs.
• Leg vast wie namens de opdrachtgever wijzigingen mag opdragen. Een uitvoerder die met een bewoner op de bouwplaats iets afspreekt, bindt de opdrachtgevende vennootschap niet automatisch.

Bij de oplevering komt alles samen; hoe u dat moment vastlegt, staat in het artikel over het proces-verbaal van oplevering.

Wanneer wordt meerwerk verrekend en betaald?

Meerwerk wordt in beginsel verrekend bij de eindafrekening, tenzij partijen tussentijdse facturatie zijn overeengekomen. Bij grotere projecten is tussentijds factureren verstandig: het houdt de discussie klein.

Bij minderwerk gaat het om de werkelijk bespaarde kosten, niet om de post uit de begroting. Heeft de aannemer materiaal al ingekocht of vakmensen ingepland, dan zijn die kosten niet zonder meer bespaard.

Betwist u een meerwerkpost, betaal dan het onbetwiste deel en leg schriftelijk uit waarom u de rest niet betaalt. Zo voorkomt u dat u zelf in verzuim raakt en dat de aannemer het werk opschort. Blijven er gebreken over, lees dan het artikel over gebreken aan een nieuwbouwwoning en dat over bouwclaims na oplevering.

Kan een aannemer de waarschuwingsplicht uitsluiten in algemene voorwaarden?

Tussen professionele partijen soms wel, met een clausule als “alle wijzigingen worden als meerwerk verrekend tegen de dan geldende tarieven”. Tegenover een consument ligt dat anders. Een beding in algemene voorwaarden dat de wettelijke bescherming van een consument uitholt, kan onredelijk bezwarend zijn en vernietigd worden (artikel 6:233 Boek 6 BW). Daarbij weegt mee of de voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand zijn gesteld.

Ook eenzijdige wijzigingsbedingen zijn kwetsbaar. Meer leest u in de artikelen over wijzigingsbedingen in algemene voorwaarden en over een gebrekkige set algemene voorwaarden.

Zijn stelposten en verrekenbare hoeveelheden meerwerk?

Nee. Een stelpost is een bedrag in de aanneemsom voor een onderdeel dat nog niet is uitgewerkt, bijvoorbeeld de keuken of het sanitair. Blijkt de werkelijke besteding hoger, dan is dat de afwikkeling van de stelpost. Blijft zij lager, dan gaat het verschil terug naar de opdrachtgever. Spreek af of over stelposten een opslag voor algemene kosten en winst wordt gerekend, want juist daar ontstaat wrijving.

Bij verrekenbare hoeveelheden staat in het bestek een geschatte hoeveelheid, bijvoorbeeld kubieke meters grondwerk, tegen een vaste eenheidsprijs. Wijkt de werkelijke hoeveelheid af, dan wordt nagerekend tegen die eenheidsprijs. Ook dat is geen meerwerk in de zin van artikel 7:755 BW. Benoem daarom in het contract per post welke categorie geldt en hoe die wordt afgerekend.

Hoe voorkomt u een meerwerkdiscussie?

• Omschrijving van het werk: verwijs naar de meest recente versies van bestek, tekeningen en technische omschrijving, en zeg wat uitdrukkelijk niet bij de opdracht hoort.
• Prijsafspraken: leg naast de aanneemsom de tarieven of rekenmethode voor meerwerk vast, en hoe minderwerk wordt verrekend.
• Risicoverdeling: spreek af wie het risico draagt van onvoorziene omstandigheden, zoals bodemverontreiniging of een vertraagde vergunning.
• Wijzigingsprocedure: leg vast wie een wijziging mag vragen, hoe die wordt geprijsd en dat pas wordt uitgevoerd na schriftelijk akkoord.

Wat doet u bij een geschil over meerwerk?

Reconstrueer eerst het dossier. Welke wijziging is wanneer opgedragen, door wie, en is er gewaarschuwd voor de prijs? Verzamel offertes, e-mails, appberichten, bouwverslagen en de meerwerkstaat.

Stel daarna vast welke grondslag de aannemer kiest: meerwerk, kostenverhogende omstandigheden of verrekenbare hoeveelheden onder de UAV. Elke grondslag kent eigen voorwaarden, en een vordering op de verkeerde grondslag strandt vaak al daarop.

Kijk tot slot naar de geschilbeslechting in uw contract. Veel bouwcontracten wijzen arbitrage aan; ontbreekt zo’n beding, dan is de gewone rechter bevoegd. Moet de samenwerking doorlopen, dan is mediation of arbitrage vaak verstandiger dan een procedure die het project stillegt.

Wat controleert u als opdrachtgever?

• Heeft de aannemer vóór de uitvoering gewaarschuwd dat de wijziging geld kost (artikel 7:755 BW)?
• Moest u als opdrachtgever zelf begrijpen dat de wijziging geld kost? Bij professionele opdrachtgevers neemt de rechter dat sneller aan.
• Heeft u bij werk op regie een specificatie van uren, tarieven en werkzaamheden?
• Zijn de UAV 2012 of andere algemene voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst aan u gegeven?

Wat controleert u als aannemer?

• Waarschuw schriftelijk en vóór de uitvoering voor de prijsgevolgen van elke wijziging.
• Laat elke wijziging met nummer, prijs en planning vooraf aftekenen.
• Meld kostenverhogende omstandigheden direct en gebruik de route van artikel 7:753 BW in plaats van ze als meerwerk te factureren.

Wat kunnen wij doen bij meerwerk en minderwerk?

Onze bouwrecht advocaat helpt opdrachtgevers en aannemers bij discussies over de eindafrekening.

• Wij toetsen een meerwerkpost aan artikel 7:755 BW en gaan na of tijdig is gewaarschuwd.
• Wij beoordelen of een kostenpost meerwerk is, een kostenverhogende omstandigheid, een stelpost of een verrekenbare hoeveelheid.
• Wij stellen een wijzigingsprocedure en prijsafspraken op voor uw aannemingsovereenkomst.
• Wij voeren de onderhandeling, mediation, arbitrage of procedure over de eindafrekening.

In het kort

• De aannemer kan meerwerk alleen rekenen als hij tijdig heeft gewaarschuwd, tenzij de opdrachtgever dat zelf moest begrijpen (artikel 7:755 BW).
• Voor die uitzondering hoeft de opdrachtgever de omvang van de prijsverhoging niet te kennen; hij betaalt dan een redelijke prijs (HR 1 juli 2022).
• Kostenverhogende omstandigheden zijn geen meerwerk (artikel 7:753 BW).
• Onder de UAV 2012 krijgt de aannemer tien procent van het verschil als het minderwerk per saldo groter is dan het meerwerk.

Veelgestelde vragen

Kan de aannemer weigeren meerwerk uit te voeren?

Ja. De aannemer hoeft niet elke gewenste wijziging te aanvaarden, zeker niet als die de uitvoering onredelijk bemoeilijkt of buiten zijn deskundigheid valt. Omgekeerd kan de opdrachtgever de overeenkomst altijd geheel of gedeeltelijk opzeggen; hij is dan wel een vergoeding verschuldigd (artikel 7:764 BW).

Geldt de waarschuwingsplicht ook als de aannemer zelf meer werk nodig vindt?

Artikel 7:755 BW gaat over wijzigingen die de opdrachtgever wenst. Vindt de aannemer zelf extra werk nodig, bijvoorbeeld omdat een constructie niet deugt, dan moet hij de opdrachtgever waarschuwen (artikel 7:754 BW) en diens beslissing afwachten. Wie zonder overleg doorwerkt, staat zwak bij de afrekening.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina vastgoedrecht advocaat.