Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 27 september 2026
U handelt rechtsgeldig namens een ander als u daartoe bevoegd bent en duidelijk maakt dat u niet voor uzelf optreedt. Die bevoegdheid komt uit de wet (bijvoorbeeld voor ouders en bestuurders) of uit een volmacht; ontbreekt zij, dan is de ander in beginsel niet gebonden, tenzij hij zelf de schijn van bevoegdheid heeft gewekt.De regels staan vooral in titel 3.3 van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek. Voor rechtspersonen komen de regels uit Boek 2 daarbij. Wie buiten zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid handelt, loopt het risico dat hij zelf aansprakelijk is voor de schade van de wederpartij.Inhoudsopgave
Wat betekent rechtsgeldige vertegenwoordiging?
Wat is het verschil tussen directe en indirecte vertegenwoordiging?
Bij directe vertegenwoordiging handelt de vertegenwoordiger in naam van de ander. Bij indirecte vertegenwoordiging handelt hij op eigen naam, maar voor rekening van de ander.Bij directe vertegenwoordiging weet de wederpartij dat zij met een vertegenwoordiger te maken heeft. De rechten en plichten ontstaan meteen bij de vertegenwoordigde. Dit is de vorm waar de regels over volmacht op zien.Bij indirecte vertegenwoordiging sluit de tussenpersoon de overeenkomst zelf. De wederpartij heeft een contract met hem, niet met de opdrachtgever. De tussenpersoon moet de resultaten daarna doorgeven aan degene voor wie hij optrad. Een voorbeeld is een commissionair die goederen op eigen naam verkoopt voor rekening van een ander. De wet geeft de opdrachtgever in bepaalde gevallen wel een eigen recht tegenover de wederpartij, bijvoorbeeld als de tussenpersoon zijn verplichtingen niet nakomt of failliet gaat (artikel 7:420 BW).Wat gebeurt er als iemand zonder bevoegdheid handelt?
Dan is de vertegenwoordigde in beginsel niet gebonden. Hij kan de handeling achteraf wel alsnog goedkeuren.Die goedkeuring heet bekrachtiging (artikel 3:69 BW). Na bekrachtiging werkt de handeling alsof er vanaf het begin volmacht was. Zolang niet is bekrachtigd, zit de wederpartij in onzekerheid. Daar komen wij hieronder op terug bij de aansprakelijkheid.Welke vormen van vertegenwoordiging zijn er?
Wettelijke vertegenwoordiging
Wettelijke vertegenwoordiging volgt rechtstreeks uit de wet. U kiest er niet zelf voor; de bevoegdheid hangt aan een positie of aan een benoeming door de rechter.Ouders met gezag zijn de wettelijk vertegenwoordigers van hun minderjarige kind. Wie het gezag heeft, leest u in ons artikel over erkenning en gezag. Een voogd vervult dezelfde rol als de ouders het gezag niet hebben. Een curator vertegenwoordigt iemand die onder curatele staat. Een bewindvoerder vertegenwoordigt de betrokkene bij het beheer van de goederen die onder bewind staan. Een mentor vertegenwoordigt iemand in zaken van verzorging, verpleging en behandeling.Vertegenwoordiging via volmacht
Bij volmacht geeft de volmachtgever zelf de bevoegdheid aan een ander, de gevolmachtigde. De volmachtgever bepaalt wat de gevolmachtigde wel en niet mag.Soms gaat het om één handeling, zoals het tekenen van een koopakte. Soms gaat het om een breed pakket, zoals het beheer van iemands bankzaken. De volmachtgever blijft zelf bevoegd om te handelen. De volmacht neemt die bevoegdheid niet weg.Een volmacht is een eenzijdige rechtshandeling. Vaak ligt er wel een overeenkomst onder, zoals een opdracht of een lastgevingsovereenkomst (artikel 7:414 BW). Die overeenkomst regelt de onderlinge verhouding: wat de gevolmachtigde moet doen, of hij een vergoeding krijgt en hoe hij verantwoording aflegt. De volmacht zelf regelt de externe kant: of de volmachtgever tegenover derden gebonden is. Dat onderscheid is in de praktijk belangrijk. Een gevolmachtigde kan tegenover derden bevoegd zijn en tegelijk intern de afspraken met zijn opdrachtgever schenden. Een handelsagent heeft bijvoorbeeld niet automatisch volmacht; dat hangt af van de agentuurovereenkomst. Leg de afspraken daarom vast in een goed opgesteld contract.Vertegenwoordiging door bestuurders van een rechtspersoon
Een BV, NV of stichting kan alleen handelen via mensen. Het bestuur vertegenwoordigt de rechtspersoon op grond van de wet.Voor de BV staat dat in artikel 2:240 BW, voor de NV in artikel 2:130 BW. Tenzij de statuten anders bepalen, is ook iedere bestuurder afzonderlijk bevoegd. Daarnaast kan de rechtspersoon anderen een volmacht geven, bijvoorbeeld een procuratiehouder of een werknemer. Hoe de bevoegdheden tussen bestuur en aandeelhouders zijn verdeeld en wat u doet bij onenigheid, leest u in ons artikel over een conflict tussen aandeelhouders en bestuur.Wanneer is een volmacht toereikend?
Een volmacht is toereikend als de handeling binnen de omschrijving van de volmacht valt. Voor ingrijpende handelingen stelt de wet extra eisen.Volgens artikel 3:61 lid 1 BW kan een volmacht uitdrukkelijk of stilzwijgend worden verleend. Een mondelinge volmacht is dus in beginsel geldig. Een schriftelijke volmacht voorkomt wel discussie over wat is afgesproken. Een wederpartij mag ook om een schriftelijk bewijs van de volmacht vragen (artikel 3:71 BW).Algemene en bijzondere volmacht
Een algemene volmacht geldt voor alle zaken van de volmachtgever. Toch dekt zij volgens artikel 3:62 BW alleen daden van beheer, tenzij schriftelijk en ondubbelzinnig is bepaald dat zij ook daden van beschikking omvat.Daden van beheer zijn handelingen voor het gewone onderhoud en de normale exploitatie van een vermogen, zoals het betalen van rekeningen. Daden van beschikking zijn ingrijpender: denk aan het verkopen van een woning of het vestigen van een hypotheek. Een bijzondere volmacht is beperkt tot bepaalde handelingen, bijvoorbeeld de verkoop van één auto. Een volmacht voor een bepaald doel omvat wel alle handelingen die nodig zijn om dat doel te bereiken.| Type volmacht | Bereik | Gebruiksdoel |
|---|---|---|
| Algemene volmacht | Alle zaken; beschikkingsdaden alleen als dat schriftelijk en ondubbelzinnig is bepaald | Doorlopend beheer van financiële zaken, bijvoorbeeld via een levenstestament |
| Bijzondere volmacht | Bepaalde, omschreven handelingen | Eenmalige transacties, zoals de verkoop van een woning of auto |
Wanneer is een notariële volmacht nodig?
Voor sommige handelingen eist de wet een volmacht bij authentieke akte. Het bekendste voorbeeld is het verlenen van een hypotheek: volgens artikel 3:260 lid 3 BW kan een gevolmachtigde alleen voor de hypotheekgever optreden op grond van een volmacht bij authentieke akte.Een onderhandse volmacht is in dat geval niet genoeg. Ook notarissen en banken stellen in de praktijk vaak eigen eisen, bijvoorbeeld een gelegaliseerde handtekening. Wilt u dat iemand namens u een woning koopt of verkoopt, overleg dan vooraf met de notaris welke vorm de volmacht moet hebben.Stilzwijgende volmacht
Een volmacht kan ook zonder woorden ontstaan, uit gedrag of uit een functie. Een verkoper in een winkel mag namens de eigenaar verkopen zonder voor elke verkoop een aparte volmacht te hebben.Hetzelfde geldt voor veel werknemers. Wie een functie bekleedt waarbij het sluiten van bepaalde overeenkomsten hoort, heeft daarvoor meestal stilzwijgend volmacht. Hoe ver die reikt, hangt af van wat in die functie en die branche gebruikelijk is.Hoe controleert u of iemand bevoegd is?
Bij een onderneming raadpleegt u het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Bij een particulier vraagt u naar de volmacht zelf en controleert u de identiteit van de gevolmachtigde.Een uittreksel uit het handelsregister toont wie bestuurder is en of die zelfstandig of alleen samen met een ander bevoegd is. Ook procuratiehouders en hun bevoegdheden staan daar vaak in. Bij twijfel kunt u de statuten opvragen of een andere bestuurder om bevestiging vragen.Let op het verschil tussen bestuurders en gevolmachtigden. De bevoegdheid van een bestuurder van een BV is volgens artikel 2:240 lid 3 BW onbeperkt en onvoorwaardelijk, voor zover uit de wet niet anders voortvloeit. De statuten kunnen alleen bepalen dat een bestuurder samen met een of meer anderen moet handelen. Een interne afspraak dat een bestuurder boven een bepaald bedrag toestemming van de aandeelhouders nodig heeft, werkt in beginsel niet tegenover de wederpartij. Houdt de bestuurder zich daar niet aan, dan is de BV toch gebonden. Wel kan de bestuurder intern aansprakelijk zijn.Bij een gevolmachtigde, zoals een procuratiehouder, is dat anders. Zijn bevoegdheid gaat niet verder dan zijn volmacht. Staat in het handelsregister dat hij tot een bepaald bedrag mag tekenen, dan kan de onderneming zich in beginsel op die grens beroepen. Controleer daarom bij grotere transacties altijd het uittreksel.Hoe eindigt een volmacht?
Een volmacht eindigt volgens artikel 3:72 BW onder meer door herroeping, door opzegging door de gevolmachtigde en door de dood, de ondercuratelestelling of het faillissement van de volmachtgever. Een volmacht kan in bepaalde gevallen onherroepelijk zijn.De volmachtgever kan een gewone volmacht op elk moment intrekken. Daarvoor is geen reden nodig. De gevolmachtigde kan de volmacht ook zelf opzeggen. Is de volmacht voor een bepaalde periode verleend, dan eindigt zij bovendien na afloop daarvan.Onherroepelijke volmacht
Het recht om een volmacht in te trekken is niet in alle gevallen absoluut. Volgens artikel 3:74 BW kan worden bepaald dat een volmacht onherroepelijk is, of dat zij niet eindigt door de dood of ondercuratelestelling van de volmachtgever.Dat mag alleen voor zover de volmacht strekt tot een rechtshandeling in het belang van de gevolmachtigde of van een derde. Een voorbeeld is een koper die de volmacht krijgt om de gekochte grond namens de verkoper aan zichzelf te leveren. De rechtbank kan zo’n bepaling op verzoek van de volmachtgever, een erfgenaam of een curator wegens gewichtige redenen wijzigen of buiten werking stellen.Wat gebeurt er met een levenstestament na overlijden?
Een levenstestament is meestal een notariële volmacht voor het geval de volmachtgever zelf niet meer kan handelen. Ook zo’n volmacht eindigt in beginsel bij het overlijden van de volmachtgever.Na het overlijden zijn de erfgenamen of een executeur aan zet. Een levenstestament loopt dus niet vanzelf door na de dood. Alleen een volmacht die onder artikel 3:74 BW valt, kan na het overlijden blijven werken. Voor handelingen die geen uitstel dulden, geeft artikel 3:73 BW de gevolmachtigde beperkte ruimte om na het einde van de volmacht nog op te treden.Rekening en verantwoording
Ligt er een lastgeving onder de volmacht, dan moet de gevolmachtigde verantwoording afleggen over wat hij heeft gedaan. Die plicht geldt ook als de volmacht is geëindigd.De volmachtgever of zijn erfgenamen kunnen dus een overzicht vragen van de betalingen en handelingen van de gevolmachtigde. In de praktijk ontstaan hierover geregeld geschillen tussen erfgenamen en het familielid dat de bankzaken van een ouder regelde.Moet de wederpartij weten dat de volmacht is geëindigd?
Ja, een beëindigde volmacht kan in beginsel niet worden tegengeworpen aan een wederpartij die het einde niet kende en niet behoorde te kennen. Dat volgt uit artikel 3:76 BW.Trekt u een volmacht in, laat dat dan weten aan de partijen met wie de gevolmachtigde contact had, zoals de bank. Vraag een schriftelijke volmacht terug en laat een inschrijving in het handelsregister doorhalen als het om een procuratiehouder gaat.Wie vertegenwoordigt minderjarigen en mensen die dat zelf niet kunnen?
Voor een minderjarige treden de ouders met gezag of de voogd op. Voor meerderjarigen die hun belangen niet zelf kunnen behartigen, benoemt de kantonrechter een curator, bewindvoerder of mentor.Minderjarigen
Een minderjarige is handelingsonbekwaam, maar dat is minder streng dan het klinkt. Volgens artikel 1:234 BW mag een minderjarige een rechtshandeling verrichten met toestemming van zijn wettelijk vertegenwoordiger.Die toestemming wordt vermoed voor handelingen die voor minderjarigen van die leeftijd in het maatschappelijk verkeer gebruikelijk zijn. Een tiener die een tijdschrift of een broodje koopt, handelt dus gewoon geldig. Voor grotere zaken, zoals het openen van een bankrekening, een telefoonabonnement of een koopovereenkomst van betekenis, treedt de ouder op of geeft de ouder toestemming.Curatele, beschermingsbewind en mentorschap
Bij curatele is de betrokkene handelingsonbekwaam en handelt de curator voor hem. Bij beschermingsbewind en mentorschap blijft de betrokkene handelingsbekwaam, maar alleen voor het onderdeel dat niet onder de maatregel valt.Curatele is de zwaarste maatregel. De curator behartigt zowel de financiële als de persoonlijke belangen. Beschermingsbewind ziet alleen op het vermogen: de bewindvoerder beheert de goederen die onder bewind staan en de betrokkene kan daarover niet meer zelfstandig beschikken. Mentorschap ziet alleen op verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Iemand onder bewind beslist dus in beginsel nog zelf over zijn zorg, en iemand onder mentorschap nog zelf over zijn geld.De maatregelen worden verzocht bij de kantonrechter. Dat kan onder meer door de betrokkene zelf, zijn partner, naaste familie of het Openbaar Ministerie. Voor bewind en mentorschap kan in bepaalde gevallen ook de zorginstelling een verzoek doen. Is de curator, bewindvoerder of mentor niet goed bezig, dan kunt u dat aan de kantonrechter voorleggen. Die kan de vertegenwoordiger ontslaan en een ander benoemen.Wie beslist bij een medische behandeling?
Voor medische beslissingen van een wilsonbekwame meerderjarige geeft artikel 7:465 BW een volgorde. Die volgorde geldt alleen voor de geneeskundige behandelingsovereenkomst, niet voor andere rechtshandelingen.Eerst komt de curator of mentor. Is die er niet, dan de persoon die de patiënt schriftelijk heeft gemachtigd. Daarna volgen de echtgenoot, geregistreerd partner of levensgezel, en ten slotte een ouder, kind, broer of zus. Een familielid kan dus niet zonder meer een koopovereenkomst of bankzaak regelen voor een familielid dat dat zelf niet meer kan. Daarvoor is een volmacht, bewind of curatele nodig.Wat is schijn van vertegenwoordiging?
Schijn van vertegenwoordiging betekent dat de achterman gebonden is aan een handeling van iemand die in werkelijkheid geen toereikende volmacht had. Dat gebeurt als de wederpartij op grond van een verklaring of gedraging van de achterman redelijkerwijs mocht aannemen dat er wel volmacht was.De regel staat in artikel 3:61 lid 2 BW. Er zijn drie vragen. Was er geen of geen toereikende volmacht? Mocht de wederpartij toch aannemen dat die er was? En is dat vertrouwen terug te voeren op de achterman? De wederpartij moet dat aannemelijk maken. Zij mag daarbij niet blind vertrouwen: had zij reden tot twijfel, dan moet zij navraag doen.Het vertrouwen moet in beginsel komen uit wat de achterman zelf heeft gezegd of gedaan. Denk aan een onderneming die iemand de titel directeur laat voeren, of die een medewerker steeds zelfstandig contracten laat sluiten en die contracten ook nakomt. Ook stilzitten kan meewegen, bijvoorbeeld als de achterman weet dat iemand namens hem optreedt en daar niets tegen doet.Alleen de uitlatingen van de onbevoegde zelf zijn niet genoeg. Iemand die zichzelf ten onrechte gevolmachtigde noemt, bindt de achterman daarmee niet. Volgens de rechtspraak van de Hoge Raad kunnen wel omstandigheden die in de risicosfeer van de achterman liggen meewegen, zoals de manier waarop hij zijn onderneming heeft ingericht.Wie is aansprakelijk als iemand onbevoegd handelt?
Is er geen volmacht en ook geen schijn daarvan, dan is de achterman niet gebonden. De wederpartij kan zich dan houden aan degene die onbevoegd handelde.Volgens artikel 3:70 BW staat wie als gevolmachtigde optreedt, in voor het bestaan en de omvang van zijn volmacht. Blijkt die er niet te zijn, dan moet hij de schade van de wederpartij vergoeden. Dat geldt niet als de wederpartij wist of behoorde te begrijpen dat een toereikende volmacht ontbrak, of als de gevolmachtigde de inhoud van zijn volmacht volledig aan de wederpartij had meegedeeld.Wacht de wederpartij op een beslissing van de achterman, dan kan zij hem volgens artikel 3:69 BW een redelijke termijn stellen om de handeling te bekrachtigen. Na afloop van die termijn kan hij in beginsel niet meer bekrachtigen. De wederpartij kan ook eerder laten weten dat zij de handeling wegens het ontbreken van volmacht als ongeldig beschouwt; een latere bekrachtiging werkt dan niet meer, tenzij zij bij het sluiten al begreep dat de volmacht ontbrak.Is de achterman wel gebonden door schijn van vertegenwoordiging, dan kan hij de schade die hij daardoor lijdt verhalen op degene die buiten zijn bevoegdheid ging. Een bestuurder die zijn interne grenzen overschrijdt, kan zo ook persoonlijk aansprakelijk worden tegenover de vennootschap.| Partij | Gevolgen |
|---|---|
| Achterman | Gebonden bij volmacht, bekrachtiging of toerekenbare schijn van volmacht; anders niet |
| Wederpartij | Kan bij gebondenheid nakoming eisen van de achterman; anders schadevergoeding van de onbevoegde |
| Onbevoegd handelende | Aansprakelijk tegenover de wederpartij (artikel 3:70 BW) en mogelijk tegenover de achterman |
De praktijk: waar het vaak misgaat
De meeste geschillen gaan over de vraag of de wederpartij mocht vertrouwen op een bevoegdheid die op papier niet bestond. De rechter kijkt dan naar alle omstandigheden, en niet alleen naar het handelsregister.Een typisch voorbeeld is een verkoopleider die een grote order bevestigt terwijl hij daarvoor intern geen toestemming had. Heeft de onderneming eerder soortgelijke orders van hem geaccepteerd, dan zal de rechter eerder aannemen dat de klant erop mocht vertrouwen. Een ander voorbeeld is een familielid dat na een beroerte van een ouder bankzaken gaat regelen zonder volmacht. De bank werkt daar in de regel niet aan mee, en terecht: dan is een volmacht of bewind nodig.Wilt u een overeenkomst afdwingen tegen een partij die zich op onbevoegdheid beroept, of wordt u zelf aangesproken voor een handeling die u niet hebt gewild? Dan gaat het om de vraag of er een bindende overeenkomst is. Verzamel zo snel mogelijk de correspondentie, het uittreksel uit het handelsregister op de datum van de handeling en eventuele eerdere transacties. Die stukken bepalen vaak de uitkomst.Weet u niet zeker of iemand bevoegd is? Vraag dan vooraf om bevestiging door de achterman zelf, bijvoorbeeld door een tweede handtekening van een zelfstandig bevoegde bestuurder. Dat kost weinig moeite en voorkomt een procedure achteraf.Samengevat
- U handelt rechtsgeldig namens een ander als u bevoegd bent op grond van de wet, een volmacht of uw positie als bestuurder, en u in naam van die ander optreedt.
- Een algemene volmacht dekt alleen daden van beschikking als dat schriftelijk en ondubbelzinnig is bepaald (artikel 3:62 BW); voor een hypotheek is een volmacht bij authentieke akte nodig.
- Een volmacht eindigt onder meer door herroeping en door de dood van de volmachtgever, ook bij een levenstestament; alleen een volmacht onder artikel 3:74 BW kan onherroepelijk zijn of na de dood doorlopen.
- Wie onbevoegd handelt, bindt de achterman niet, tenzij de achterman bekrachtigt of zelf de schijn van bevoegdheid heeft gewekt.
- De onbevoegd handelende persoon moet de schade van de wederpartij vergoeden (artikel 3:70 BW).
Veelgestelde vragen
Wat zijn de wettelijke vereisten om als vertegenwoordiger op te treden?
U moet bevoegd zijn op grond van de wet, een volmacht (artikel 3:60 BW) of uw positie als bestuurder. Daarnaast moet u in naam van de ander handelen en binnen de grenzen van uw bevoegdheid blijven. Een BV of NV is gebonden als zij door het bestuur, een bevoegde bestuurder of een gevolmachtigde wordt vertegenwoordigd.
Welke volmacht is nodig om namens iemand anders beslissingen te nemen?
Dat hangt af van de handeling. Voor dagelijks beheer volstaat een algemene of beperkte volmacht. Voor daden van beschikking, zoals de verkoop van een woning, moet een algemene volmacht dat schriftelijk en ondubbelzinnig vermelden (artikel 3:62 BW); voor het verlenen van een hypotheek is een notariële volmacht nodig. Bij een rechtspersoon bepalen de wet en de statuten wie mag tekenen.
In welke situaties is een vertegenwoordiger nodig?
Een vertegenwoordiger is nodig als iemand een handeling niet zelf kan of mag verrichten, bijvoorbeeld een minderjarige, iemand onder curatele of iemand die wilsonbekwaam is geworden. Een rechtspersoon heeft altijd vertegenwoordigers nodig, omdat zij alleen via mensen kan handelen. Ook wie in het buitenland is of ziek is, kan met een volmacht iemand anders laten optreden.
Hoe controleert u de bevoegdheid van een vertegenwoordiger?
Vraag naar de volmacht zelf; u mag volgens artikel 3:71 BW om een schriftelijk bewijs vragen. Bij een onderneming raadpleegt u het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Daar ziet u wie bestuurder is, of die zelfstandig of gezamenlijk bevoegd is en welke procuratiehouders er zijn.
Welke verantwoordelijkheden heeft een vertegenwoordiger?
Een vertegenwoordiger handelt in het belang van degene die hij vertegenwoordigt en blijft binnen zijn bevoegdheid. Tegenover de wederpartij staat hij in voor het bestaan en de omvang van zijn volmacht (artikel 3:70 BW). Gaat hij buiten zijn bevoegdheid, dan kan hij aansprakelijk zijn voor de schade die daardoor ontstaat.
Hoe stelt u een vertegenwoordiger aan of trekt u een volmacht in?
U verleent een volmacht mondeling of schriftelijk; voor belangrijke zaken is een schriftelijke volmacht verstandig, en soms eist de wet een notariële akte. Een gewone volmacht kunt u altijd intrekken. Laat de intrekking ook weten aan de partijen met wie de gevolmachtigde contact had. Een onherroepelijke volmacht als bedoeld in artikel 3:74 BW kunt u niet zomaar intrekken.
