Tarieven en looptijd herzien in een consultancycontract

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026

Een consultancycontract is naar Nederlands recht meestal een overeenkomst van opdracht (artikel 7:400 BW). Tarieven en looptijd mag u niet eenzijdig wijzigen: dat kan alleen als het contract of de algemene voorwaarden daar een grondslag voor geven, of als partijen samen iets anders afspreken. Zonder zo een grondslag blijft de overeengekomen prijs gelden en resteert de weg van artikel 6:258 BW bij werkelijk onvoorziene omstandigheden.

Welk wettelijk kader geldt voor een consultancycontract?

Advies- en interimwerk wordt in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek gevat onder de overeenkomst van opdracht: de opdrachtnemer verbindt zich werkzaamheden te verrichten die niet bestaan uit het tot stand brengen van een werk van stoffelijke aard, het bewaren van zaken of het vervoeren van personen of goederen. Op die overeenkomst is titel 7 van Boek 7 van toepassing, aangevuld door het algemene verbintenissenrecht van Boek 6.

Voor het honorarium geldt daarbij een bruikbare vangnetregel. Is geen prijs afgesproken, dan is de opdrachtgever het op de gebruikelijke wijze berekende loon verschuldigd, of bij gebreke daarvan een redelijk loon (artikel 7:405 BW). Daarnaast moet de opdrachtgever de kosten vergoeden die aan de uitvoering zijn verbonden voor zover die niet in het loon zijn begrepen (artikel 7:406 BW). Wie in de offerte alleen een uurtarief noemt en niets over reistijd, materiaalkosten of het inschakelen van derden, laat die discussie dus open.

Belangrijk is wat de wet niet voorschrijft. Er bestaat geen wettelijke verplichting om prijsherziening of looptijd in het oorspronkelijke contract te regelen, en er is geen wettelijk maximum of minimum voor de duur van een zakelijk adviescontract. Het uitgangspunt is contractsvrijheid, begrensd door dwingend recht en door de redelijkheid en billijkheid van artikel 6:248 BW. Waar die grens loopt, beschrijven wij bij contractsvrijheid en dwingend recht.

Mag u het tarief tussentijds eenzijdig verhogen?

In beginsel niet. Een overeengekomen prijs is een afspraak, en een partij kan die niet eigenmachtig wijzigen. Wie tussentijds wil verhogen, heeft daarvoor een van drie dingen nodig: instemming van de wederpartij, een geldig prijswijzigings- of indexeringsbeding, of een rechterlijke ingreep op grond van onvoorziene omstandigheden. Een factuur met een hoger tarief sturen en hopen dat die zonder protest wordt betaald, is geen grondslag; het schept hooguit een bewijsdiscussie over stilzwijgende aanvaarding.

Staat het beding in de algemene voorwaarden, dan gelden extra eisen. De voorwaarden moeten voor of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand zijn gesteld, anders kan de wederpartij de bedingen vernietigen (artikelen 6:233 en 6:234 BW). In zakelijke verhoudingen tussen professionele partijen is de bescherming beperkter dan bij consumenten, maar de terhandstellingsplicht geldt onverkort. Hoe u dat sluitend doet, staat in ons artikel over algemene voorwaarden ter hand stellen.

Ook een op zichzelf geldig wijzigingsbeding is niet onbegrensd. Een beding dat de opdrachtnemer toestaat het tarief naar eigen inzicht en zonder objectieve maatstaf te verhogen, kan onredelijk bezwarend zijn, en kan in een concrete situatie stranden op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid. Wanneer een eenzijdige wijziging over de schreef gaat, werken wij uit bij wijzigingsbedingen in algemene voorwaarden.

Hoe formuleert u een werkbaar indexeringsbeding?

Een indexeringsbeding werkt alleen als het geen ruimte laat voor interpretatie. Vier elementen moeten erin staan: de maatstaf, het moment, de rekenwijze en de aanzegging. De maatstaf is een objectief en publiek raadpleegbaar cijfer, bijvoorbeeld een prijsindexcijfer of een cao-loonindex van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Verwijs naar de reeks en de basisperiode bij naam, want indexreeksen worden periodiek herzien en een verwijzing naar het cijfer van een bepaald jaar wordt anders onbruikbaar.

Het moment betreft de peildatum en de ingangsdatum: welk indexcijfer wordt vergeleken met welk eerder cijfer, en per wanneer geldt het nieuwe tarief. De rekenwijze legt vast hoe de uitkomst wordt afgerond en of er sprake is van samengestelde indexatie over meerdere jaren. Werkt u met een drempel waaronder niet wordt geindexeerd, benoem dan of het verschil bij overschrijding volledig of alleen boven de drempel wordt doorberekend.

De aanzegging ten slotte bepaalt hoeveel tijd de opdrachtgever krijgt. Een gebruikelijke opzet koppelt de aankondiging aan een termijn waarbinnen de opdrachtgever kan opzeggen als hij de verhoging niet accepteert. Dat maakt het beding evenwichtig en verkleint de kans dat het later als onredelijk bezwarend wordt aangemerkt. Neem tot slot op dat het beding twee kanten op werkt, zodat een dalende index ook tot verlaging leidt; dat versterkt uw positie als de redelijkheid van het beding ter discussie komt.

Wat als de omstandigheden werkelijk onvoorzien wijzigen?

Ontbreekt een beding, dan resteert artikel 6:258 BW. De rechter kan op verlangen van een partij de gevolgen van een overeenkomst wijzigen of de overeenkomst geheel of gedeeltelijk ontbinden op grond van onvoorziene omstandigheden, mits die van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding niet mag verwachten. De lat ligt hoog: het gaat niet om omstandigheden die partijen niet hebben voorzien, maar om omstandigheden waarin zij niet hebben voorzien.

Dat onderscheid is beslissend voor tariefdiscussies. Prijsstijgingen, loonontwikkeling en inflatie behoren tot het normale ondernemersrisico en zijn in de regel geen onvoorziene omstandigheid; zij zijn juist voorzienbaar, en dat partijen er geen beding over hebben opgenomen komt voor hun rekening. Alleen bij uitzonderlijke en langdurige verstoringen die de verhouding tussen prestatie en tegenprestatie fundamenteel scheeftrekken, komt een beroep op dit artikel in beeld. Wie op deze route vertrouwt in plaats van op een beding, neemt een aanzienlijk risico.

Wanneer helpt overmacht en wanneer niet?

Overmacht is iets anders dan onvoorziene omstandigheden en wordt vaak met elkaar verward. Een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend als zij niet is te wijten aan zijn schuld en evenmin krachtens wet, rechtshandeling of verkeersopvattingen voor zijn rekening komt (artikel 6:75 BW). Overmacht verontschuldigt dus het niet nakomen; zij geeft geen recht op een hogere prijs.

Voor consultancy betekent dat twee dingen. Ten eerste levert het feit dat de uitvoering duurder is geworden geen overmacht op: geldgebrek en gestegen kosten komen naar verkeersopvattingen voor rekening van de partij die ze maakt. Ten tweede kunt u contractueel wel meer regelen dan de wet doet, door een hardship-bepaling op te nemen die partijen verplicht te heronderhandelen zodra een objectief omschreven drempel wordt overschreden. Zo een bepaling moet dan wel zeggen wat er gebeurt als de heronderhandeling mislukt, anders levert zij alleen een gespreksplicht op.

Hoe werkt opzegging van een consultancycontract?

Bij de overeenkomst van opdracht geldt een bijzondere regel: de opdrachtgever kan de overeenkomst te allen tijde opzeggen (artikel 7:408 BW). Die bevoegdheid is voor zakelijke opdrachtgevers van regelend recht, zodat u haar contractueel kunt inperken, maar zonder afwijkende afspraak staat zij open, ook midden in een project en ook bij een contract met een vaste looptijd. Voor de opdrachtnemer geldt die vrijheid niet in dezelfde mate; hij kan een duurzame opdracht slechts opzeggen als daarvoor gewichtige redenen bestaan.

Tegenover die opzegbevoegdheid staat een financiele regeling. Eindigt de opdracht voordat zij is volbracht, dan heeft de opdrachtnemer recht op een naar redelijkheid vast te stellen deel van het loon (artikel 7:411 BW), waarbij onder meer meetelt wat er al is verricht en in hoeverre het einde aan de opdrachtgever is toe te rekenen. Bij een contract met een vaste looptijd is het daarom verstandig uitdrukkelijk vast te leggen wat er bij voortijdige beeindiging verschuldigd is, bijvoorbeeld het loon over een opzegtermijn of een afgesproken afkoopsom. Onze pagina over de opzegging van een overeenkomst van opdracht gaat daar dieper op in.

Let ook op het verschil tussen opzegging en ontbinding. Opzegging beeindigt de overeenkomst voor de toekomst en vergt in beginsel geen tekortkoming; ontbinding vereist een tekortkoming in de nakoming en werkt anders uit voor reeds verrichte prestaties. Wie in een conflict het verkeerde instrument kiest, loopt tegen een schadeclaim aan. Het onderscheid staat uitgelegd bij beeindiging van een contract: opzegging of ontbinding, en de situatie waarin wanprestatie in het spel is bij wanprestatie bij langdurige overeenkomsten.

Mag u een doorlopend adviescontract zomaar opzeggen?

Loopt de samenwerking voor onbepaalde tijd door zonder dat over opzegging iets is geregeld, dan is het uitgangspunt dat de overeenkomst in beginsel opzegbaar is. De Hoge Raad oordeelde in de zaak tussen de gemeente De Ronde Venen en Stedin dat de eisen van redelijkheid en billijkheid in verband met de aard en inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval kunnen meebrengen dat opzegging alleen mogelijk is bij een voldoende zwaarwegende grond, of dat een bepaalde opzegtermijn in acht moet worden genomen of een schadevergoeding moet worden aangeboden. In dat geval was zo een zwaarwegende grond niet vereist. De uitspraak is te raadplegen via ECLI:NL:HR:2011:BQ9854.

Hebben partijen wel een opzegregeling afgesproken, dan geldt die in beginsel onverkort. In de zaak Goglio tegen SMQ Group bevestigde de Hoge Raad dat een contractueel geregelde opzegbevoegdheid kan worden uitgeoefend zoals afgesproken, en dat een beroep daarop alleen onder bijzondere omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 BW). Die uitspraak vindt u onder ECLI:NL:HR:2018:141. De praktische les is eenvoudig: een uitgeschreven opzegregeling geeft veel meer zekerheid dan het vertrouwen op wat de rechter redelijk zal vinden. Meer voorbeelden staan bij opzegging van duurovereenkomsten.

Looptijd, verlenging en stilzwijgende voortzetting

Bij de looptijd draait alles om de vraag wat er gebeurt op de einddatum. Een contract voor bepaalde tijd eindigt van rechtswege, tenzij er een verlengingsbeding is. Werkt u met stilzwijgende verlenging, leg dan vast met welke periode wordt verlengd, tegen welke tarieven en welke opzegtermijn geldt om verlenging te voorkomen. Ontbreekt dat, dan ontstaat na de einddatum een feitelijke samenwerking waarvan de voorwaarden achteraf moeten worden gereconstrueerd, meestal in het nadeel van degene die zich niet op papier kan beroepen.

De wettelijke bescherming tegen stilzwijgende verlenging die geldt voor consumentenovereenkomsten, geldt niet in een zakelijke verhouding. Tussen ondernemingen bent u dus aangewezen op wat u zelf afspreekt. Kies de looptijd bewust: een langere periode geeft rust en rechtvaardigt een scherper tarief, maar bindt u ook aan een tarief dat kan achterlopen op de markt. Combineert u een langere looptijd met een deugdelijk indexeringsbeding en een heldere tussentijdse opzegregeling, dan heeft u beide belangen gedekt.

Werkt de opdrachtgever met periodieke evaluaties, koppel de verlenging dan aan meetbare afspraken over de te leveren prestatie, niet aan een algemene tevredenheidstoets. Een resultaatsverplichting en een inspanningsverplichting hebben verschillende gevolgen bij een geschil, en een consultancycontract bevat vaak beide. Maak per onderdeel duidelijk welke van de twee is bedoeld.

Welke voorwaarden gelden als beide partijen naar hun eigen set verwijzen?

In de praktijk verwijst de offerte van de adviseur naar zijn algemene voorwaarden en de inkooporder van de opdrachtgever naar de zijne. Nederland kent daarvoor de zogeheten first shot-regel van artikel 6:225 BW: de verwijzing van de tweede partij blijft zonder gevolg als daarbij niet uitdrukkelijk de toepasselijkheid van de eerst genoemde voorwaarden van de hand wordt gewezen. Wie zijn eigen set wil laten gelden, moet die van de ander dus met zoveel woorden verwerpen, en niet alleen naar zijn eigen voorwaarden verwijzen.

Dat is geen theoretische kwestie, want juist prijswijzigings-, aansprakelijkheids- en opzegbedingen verschillen tussen beide sets. Loopt het mis, dan blijkt achteraf welk beding gold en dus of het tarief eenzijdig mocht worden aangepast. Hoe u dit in de inkoop- en verkoopketen dichtzet, staat in ons artikel over de battle of forms in B2B-verhoudingen.

Wat u vastlegt om een geschil te voorkomen

Discussies over tarief en looptijd ontstaan zelden uit onwil, maar bijna altijd uit een contract dat op deze punten zwijgt. Een consultancycontract dat de volgende zaken uitdrukkelijk regelt, voorkomt het grootste deel van die discussies.

• De prijs, inclusief wat wel en niet in het uurtarief zit: reistijd, reiskosten, materiaal en het inschakelen van derden.
• Het indexeringsbeding met maatstaf, peilmoment, rekenwijze, aanzegtermijn en werking in twee richtingen.
• De looptijd, de wijze van verlenging en de termijn waarbinnen verlenging kan worden voorkomen.
• De tussentijdse opzegging: door wie, met welke termijn en tegen welke vergoeding, mede gelet op artikel 7:411 BW.
• Of per onderdeel een inspannings- of een resultaatsverplichting geldt, en hoe het resultaat wordt vastgesteld.
• Welke algemene voorwaarden gelden, met een uitdrukkelijke afwijzing van die van de wederpartij.

Leg wijzigingen bovendien altijd schriftelijk vast, ook als u ze mondeling bent overeengekomen. Een contract dat bepaalt dat wijzigingen alleen schriftelijk kunnen worden aangegaan, sluit een beroep op een mondelinge afspraak niet zonder meer uit, maar het verlegt de bewijslast wel aanzienlijk. Wie een tariefverhoging per e-mail bevestigt en de bevestiging bewaart, staat een jaar later veel sterker.

Veelgestelde vragen

Mag ik mijn tarief verhogen als mijn kosten stijgen?

Alleen als het contract of de toepasselijke algemene voorwaarden daarvoor een grondslag bieden, of als de opdrachtgever instemt. Kostenstijging en inflatie zijn op zichzelf geen onvoorziene omstandigheid in de zin van artikel 6:258 BW en evenmin overmacht; zij behoren tot het gewone ondernemersrisico. Ontbreekt een indexeringsbeding, dan is onderhandelen de aangewezen route, eventueel gekoppeld aan opzegging tegen het einde van de lopende periode.

Hoe vaak mag ik het tarief herzien?

De wet stelt daar in een zakelijke verhouding geen grens aan; wat is toegestaan, volgt uit het contract. In de praktijk is jaarlijkse indexatie per de eerste van het contractjaar het meest gebruikelijk, omdat die aansluit bij de publicatieritmes van de gangbare indexcijfers. Meer momenten kunnen, maar leiden tot administratieve last en tot discussies; minder momenten leiden tot grotere sprongen ineens.

Kan een opdrachtgever een lopend adviestraject zomaar stopzetten?

Bij een overeenkomst van opdracht kan de opdrachtgever in beginsel te allen tijde opzeggen (artikel 7:408 BW). Die bevoegdheid kunt u in een zakelijke verhouding contractueel beperken, bijvoorbeeld door een opzegtermijn of een minimumafnameverplichting. Wordt er wel opgezegd, dan heeft de opdrachtnemer op grond van artikel 7:411 BW recht op een naar redelijkheid vast te stellen deel van het loon.

Kan ik de looptijd tussentijds verlengen?

Ja, als beide partijen daarmee instemmen. Leg de verlenging schriftelijk vast en benoem uitdrukkelijk welke voorwaarden meeverhuizen en welke wijzigen, in het bijzonder het tarief en de opzegregeling. Werkt uw opdrachtgever als aanbestedende dienst, houd er dan rekening mee dat een wezenlijke wijziging van een lopende opdracht aanbestedingsrechtelijke gevolgen kan hebben.

Wat gebeurt er als het contract niets over indexering zegt?

Dan geldt de overeengekomen prijs ongewijzigd tot het einde van de looptijd. U kunt de opdrachtgever een voorstel doen, maar u kunt hem niet binden. Bij een overeenkomst voor onbepaalde tijd kunt u eventueel opzeggen en een nieuw aanbod doen tegen andere voorwaarden, mits u de opzegregels en de eisen van redelijkheid en billijkheid respecteert.

Moet een tariefwijziging schriftelijk worden bevestigd?

De wet eist geen vorm, maar het bewijs komt in een geschil altijd terug op de partij die zich op de wijziging beroept. Bevestig een nieuw tarief daarom schriftelijk, met vermelding van de ingangsdatum en de grondslag waarop u zich baseert. Bevat het contract een beding dat wijzigingen schriftelijk moeten worden overeengekomen, houd u daar dan strikt aan.

Uw consultancycontract laten toetsen

Een consultancycontract dat over tarief en looptijd zwijgt, kost pas geld op het moment dat de verhouding onder druk komt te staan. De contractenrechtadvocaten van Law and More in Eindhoven beoordelen bestaande contracten en algemene voorwaarden, stellen indexerings- en opzegbedingen op die aansluiten bij uw praktijk, en staan u bij als er al een geschil ligt. De wettekst waarnaar in dit artikel wordt verwezen, vindt u in Boek 6 en Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek.