Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Met een ontnemingsmaatregel, ook wel plukze genoemd, pakt de rechter het geld af dat iemand met strafbare feiten heeft verdiend (artikel 36e Wetboek van Strafrecht). De maatregel kan alleen worden opgelegd aan iemand die voor een strafbaar feit is veroordeeld, en het Openbaar Ministerie (OM) moet hem apart vorderen.
Het OM hoeft het voordeel niet tot op de euro te bewijzen; de rechter mag het schatten. Maar die schatting moet steunen op wat de betrokkene zelf werkelijk heeft verkregen. Daar ligt vaak de ruimte voor verweer.
Ontneming komt vaak voor bij drugshandel en hennepteelt, fraude en witwassen. De bedragen kunnen veel hoger zijn dan een boete. Hieronder leest u hoe de procedure loopt, hoe het voordeel wordt berekend, welke verweren er zijn en wat er gebeurt als u niet betaalt.
Inhoudsopgave
Wat is de ontnemingsmaatregel?
De ontnemingsmaatregel is geen straf, maar een maatregel. Anders dan bij een onvoorwaardelijke straf gaat het niet om vergelding. Het doel is herstel: de veroordeelde wordt financieel teruggebracht naar de positie van vóór het strafbare feit. De rechter legt de maatregel op naast eventuele straffen, zoals een gevangenisstraf, een voorwaardelijke straf of een geldboete.
Het gaat om wederrechtelijk verkregen voordeel. Dat kan zijn:
- Opbrengst die rechtstreeks uit het misdrijf komt, zoals de verkoopprijs van drugs
- Besparingen, zoals kosten die iemand niet maakte door milieuregels te overtreden
- Vermogen dat later is gekocht met crimineel geld
Voor welke feiten kan ontneming worden gevorderd?
Artikel 36e Sr kent drie routes. Ze verschillen in hoe ver het OM mag kijken buiten het bewezen feit.
| Route | Waar het voordeel vandaan mag komen | Artikel |
|---|---|---|
| Het bewezen feit | Het strafbare feit waarvoor u bent veroordeeld | Art. 36e lid 2 Sr |
| Soortgelijke of andere feiten | Andere strafbare feiten waarvan voldoende aanwijzingen zijn dat u ze hebt begaan | Art. 36e lid 2 Sr |
| Ruime ontneming | Andere strafbare feiten in het algemeen, bij een veroordeling voor een ernstig misdrijf en na een strafrechtelijk financieel onderzoek | Art. 36e lid 3 Sr |
De ruime ontneming is vooral bedoeld voor georganiseerde criminaliteit. Dan kan het OM ook voordeel vorderen dat niet aan een concreet bewezen feit is te koppelen. Wel moet het aannemelijk zijn dat het voordeel uit strafbare feiten komt.
Kan de maatregel ook een bedrijf treffen?
Ja. Zowel natuurlijke personen als rechtspersonen kunnen de maatregel krijgen, mits zij zijn veroordeeld. Ook in het jeugdstrafrecht bestaat ontneming. Bij medeplegers stelt de rechter per persoon vast wat hij zelf heeft verkregen. Elke betrokkene krijgt dus een eigen ontnemingsbedrag.
Hoe verloopt een ontnemingsprocedure?
De officier van justitie vordert de maatregel. De rechter beslist in een aparte uitspraak, ook als de ontnemingszaak tegelijk met de strafzaak wordt behandeld.
- Conservatoir beslag: al tijdens het onderzoek kan het OM beslag leggen op bezittingen om de latere betaling veilig te stellen (art. 94a Sv).
- Financieel onderzoek: de politie of de FIOD brengt inkomsten, uitgaven en vermogen in kaart en maakt een ontnemingsrapportage.
- Vordering: de officier van justitie dient de ontnemingsvordering in bij de rechtbank.
- Schikking: het OM kan ook een ontnemingsschikking aanbieden, zonder rechter (art. 511c Sv).
- Uitspraak: de rechter stelt het voordeel vast en bepaalt het bedrag dat u moet betalen.
- Rechtsmiddelen: hoger beroep binnen veertien dagen en daarna cassatie bij de Hoge Raad.
- Inning: het CJIB int het bedrag; bij niet-betalen volgen verhaal en eventueel gijzeling.
Een aparte rechterlijke beslissing is altijd nodig. Voor de ontneming gelden andere bewijsregels dan in de strafzaak: het voordeel hoeft niet wettig en overtuigend bewezen te zijn, het moet aannemelijk zijn.
Hoe wordt het wederrechtelijk verkregen voordeel berekend?
Het OM gebruikt twee hoofdmethoden. Welke het kiest, hangt af van de beschikbare gegevens.
| Methode | Hoe het werkt | Waar het verweer vaak op ziet |
|---|---|---|
| Transactieberekening (concreet) | Opbrengst per transactie min de gemaakte kosten | Aantallen, prijzen, aftrekbare kosten |
| Eenvoudige kasopstelling | Contante uitgaven en ontvangsten over een periode; het tekort wordt als crimineel voordeel gezien | Beginsaldo, legale contante inkomsten, inkomsten van huisgenoten |
| Vermogensvergelijking | Groei van het vermogen vergeleken met de legale inkomsten | Leningen, schenkingen, erfenissen, waardestijging |
Bij milieudelicten en complexe financiële zaken helpt het Bureau Ontnemingswetgeving OM (BOOM) bij de berekening.
Wat zegt de rechtspraak over de kasopstelling?
De Hoge Raad oordeelde op 22 februari 2022 (ECLI:NL:HR:2022:160) dat een gemeenschappelijke kasopstelling, bijvoorbeeld voor een huishouden, in beginsel mag worden gebruikt. Vanwege het herstellende karakter van ontneming moet het bedrag wel uitgaan van wat de betrokkene zelf daadwerkelijk heeft verkregen. In die zaak was de verdeling over de betrokkenen onbegrijpelijk; de Hoge Raad wees de zaak terug naar het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch.
Het gerechtshof Amsterdam volgde op 6 oktober 2025 (ECLI:NL:GHAMS:2025:2686) een kasopstelling van het OM niet. Niet was onderbouwd waarom het beginsaldo op nul was gezet. Ook was niet uitgesloten dat er legale inkomsten waren, omdat de veroordeelde samenwoonde met iemand met eigen ondernemingen. De advocaat-generaal vorderde ruim € 1,9 miljoen; het hof stelde het voordeel vast op € 305.340.
Deze uitspraken laten zien waar het verweer zich op richt: het startpunt van de berekening, de legale inkomsten en de vraag wie het geld werkelijk ontving.
Wie moet wat aantonen?
Het OM moet het voordeel aannemelijk maken. De veroordeelde hoeft niet te bewijzen dat zijn vermogen legaal is. Maar wie stelt dat hij legale inkomsten had, moet dat wel concreet onderbouwen. Denk aan bankafschriften, loonstroken, belastingaangiften, leningsovereenkomsten en bewijs van schenkingen of erfenissen. Een algemene stelling zonder stukken overtuigt de rechter zelden.
Wat kunt u doen tegen beslag?
Met conservatoir beslag voorkomt het OM dat vermogen verdwijnt voordat de maatregel wordt opgelegd. Beslag kan worden gelegd op bankrekeningen, vastgoed, voertuigen, luxegoederen, aandelen en beleggingen.
Tegen beslag kunt u een klaagschrift indienen bij de rechtbank (art. 552a Sv). De rechter kijkt dan onder meer of het beslag nog nodig is en of het in verhouding staat tot de te verwachten ontneming. Na een onherroepelijke uitspraak kunnen beslagen goederen worden verkocht. Is de opbrengst lager dan het vastgestelde bedrag, dan blijft u het restant verschuldigd. Meer over beslag leggen in het algemeen leest u in ons aparte artikel.
Welke verweren zijn er tegen een ontnemingsvordering?
- De berekening klopt niet: verkeerd beginsaldo, vergeten legale inkomsten, te hoge prijzen of te weinig aftrek van kosten.
- Legale herkomst: bezittingen komen aantoonbaar uit loon, leningen, schenkingen of erfenis.
- Niet zelf verkregen: het voordeel kwam bij een medeverdachte terecht.
- Draagkracht: u kunt het bedrag nu en in de toekomst redelijkerwijs niet betalen; de rechter kan het bedrag dan lager vaststellen.
- Redelijke termijn: de procedure duurde te lang (art. 6 EVRM), wat tot vermindering kan leiden als dat niet al in de strafzaak is verrekend.
- Procedurele fouten: bijvoorbeeld een te laat ingediende vordering. Let ook op de verjaringstermijnen van de onderliggende feiten.
Een advocaat strafrecht beoordeelt welke van deze punten in uw zaak spelen en welke stukken daarvoor nodig zijn.
Kunt u een schikking treffen met het OM?
Ja. Met een ontnemingsschikking spreekt u met het OM een bedrag af, zonder dat de rechter een beslissing neemt (art. 511c Sv). Een schikking geeft duidelijkheid en voorkomt een lange procedure. Of het bedrag lager uitvalt dan de vordering, hangt af van de sterkte van het verweer.
Wat zijn de gevolgen als u niet betaalt?
Na de uitspraak int het CJIB het bedrag. Betaalt u niet, dan kan de Staat beslag leggen op uw inkomen en bezittingen en die laten verkopen.
Wat is gijzeling?
Bij het opleggen van de maatregel bepaalt de rechter ook hoe lang gijzeling maximaal mag duren. Het hof Amsterdam bepaalde in de uitspraak van 6 oktober 2025 een maximum van 1.080 dagen. Gijzeling, vroeger lijfsdwang genoemd, is bedoeld om betaling af te dwingen. Het OM moet daarvoor eerst verlof van de rechter vragen. Gijzeling vervangt de betaling niet: de schuld blijft bestaan, ook na vrijlating.
Kan het bedrag later nog worden verlaagd?
Ja. Kunt u het bedrag na de uitspraak niet betalen, dan kunt u de rechter vragen de betalingsverplichting te verminderen of kwijt te schelden. Dat verzoek moet goed onderbouwd zijn met uw financiële situatie. De rechter beoordeelt of u werkelijk niet kunt betalen en of daar verbetering in zal komen.
Geldt de maatregel ook in het buitenland?
Ja. Binnen de Europese Unie erkennen lidstaten elkaars beslissingen over confiscatie en beslag. Via internationale samenwerking kan het OM bezittingen in het buitenland laten opsporen en in beslag nemen. Verplaatsen van vermogen naar het buitenland of emigreren maakt de maatregel dus niet ongedaan.
Wat merkt u in het dagelijks leven?
Beslag op bankrekeningen en inkomen raakt direct uw dagelijkse uitgaven. Ook gemeenschappelijke bezittingen met een partner kunnen worden geraakt. Een partner kan dan zelf opkomen tegen het beslag op zijn of haar aandeel. Banken kunnen een lopende ontnemingsprocedure meewegen bij een kredietaanvraag.
Hoe staan wij u bij in een ontnemingszaak?
Wij staan verdachten en veroordeelden bij in ontnemingszaken, van het beslag tot de inning.
- Wij controleren de berekening van het OM: de gekozen methode, het beginsaldo en de kosten die wel of niet zijn afgetrokken.
- Wij verzamelen met u de stukken die de legale herkomst van uw vermogen aantonen.
- Wij voeren verweer bij de rechtbank en stellen zo nodig binnen veertien dagen na de uitspraak hoger beroep in.
- Wij dienen zo nodig een klaagschrift in tegen beslag (art. 552a Sv).
- Wij onderhandelen met het OM over een ontnemingsschikking (art. 511c Sv).
Ontneming in vijf punten
- Ontneming kan alleen na een veroordeling voor een strafbaar feit (art. 36e Sr) en vraagt een aparte vordering van het OM.
- Het voordeel moet aannemelijk zijn; de rechter mag schatten, maar alleen wat u zelf werkelijk verkreeg (HR 22 februari 2022).
- Een kasopstelling met een onverklaard beginsaldo van nul of zonder oog voor legale inkomsten houdt geen stand (hof Amsterdam 6 oktober 2025).
- Tegen beslag kunt u een klaagschrift indienen; een schikking met het OM is mogelijk.
- Wie niet betaalt, riskeert verhaal op zijn vermogen en gijzeling; de schuld blijft bestaan.
Veelgestelde vragen
Kan ik voor de ontneming in hoger beroep als ik de strafzaak niet aanvecht?
Ja. De ontnemingsbeslissing is een aparte uitspraak met een eigen rechtsmiddel. U kunt binnen veertien dagen hoger beroep instellen tegen de ontneming, ook als u de veroordeling zelf accepteert.
Telt een vrijspraak voor een deel van de feiten mee?
Dat hangt af van de route. Bij ontneming voor het bewezen feit valt voordeel uit vrijgesproken feiten weg. Bij een kasopstelling of ruime ontneming kan het OM toch voordeel uit andere strafbare feiten vorderen, als dat aannemelijk is.
Wordt betaalde belasting of schadevergoeding afgetrokken?
Bedragen die u al aan een benadeelde partij hebt betaald, worden in mindering gebracht op het te ontnemen bedrag. Of een belastingaanslag op hetzelfde voordeel meetelt, hangt af van de omstandigheden. Laat dit beoordelen voordat de rechter het bedrag vaststelt. Wilt u na de uitspraak schorsing of uitstel van de tenuitvoerlegging vragen, bespreek dat dan tijdig.
