Intellectueel eigendom bij startups: hoe legt u IE vast voordat investeerders instappen?

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een startup is voor investeerders alleen zoveel waard als het intellectueel eigendom dat zij aantoonbaar bezit. Werk van werknemers komt volgens artikel 7 van de Auteurswet in de regel bij de werkgever terecht, maar werk van oprichters, freelancers en leveranciers gaat alleen over met een schriftelijke akte (artikel 2 lid 3 Auteurswet).

Daarom vraagt vrijwel elke investeerder bij een due diligence om een overzicht van de IE-rechten en de akten waarmee die rechten bij de vennootschap zijn gekomen. Ontbreekt een akte, dan kan dat de waardering drukken of de investering vertragen totdat het alsnog is geregeld.

Waarom kijken investeerders zo nauw naar intellectueel eigendom?

Investeerders betalen voor technologie, software en een merk, niet voor een idee. Zij willen zeker weten dat de vennootschap die zaken mag gebruiken, verkopen en verdedigen.

In een term sheet en later in de investerings- of aandeelhoudersovereenkomst staan daarom vrijwel altijd garanties over IE. De oprichters verklaren dan dat de vennootschap rechthebbende is en dat er geen inbreuk wordt gemaakt op rechten van derden. Klopt dat niet, dan kan de investeerder de vennootschap of de oprichters daarop aanspreken.

IE-rechten hebben ook een eigen waarde. U kunt een licentie verlenen en daarmee inkomsten ontvangen, en u kunt een merk of octrooi in pand geven aan een financier (artikel 3:236 BW voor een pandrecht op rechten).

Welke IE-rechten zijn voor een startup van belang?

Voor de meeste startups gaat het om auteursrecht, merkrecht, handelsnaamrecht, modelrecht, octrooirecht en bedrijfsgeheimen. Sommige rechten ontstaan vanzelf, andere pas na registratie.

Auteursrecht: software, teksten en ontwerpen

Het auteursrecht ontstaat vanzelf op het moment dat een origineel werk wordt gemaakt, zoals broncode, documentatie, teksten, afbeeldingen en een website-ontwerp. Registratie is niet nodig en ook niet mogelijk; een i-DEPOT bij het BOIP kan wel helpen om te bewijzen wanneer een werk bestond.

Het auteursrecht beschermt de uitwerking, niet het idee erachter. Het duurt tot 70 jaar na de dood van de maker (artikel 37 Auteurswet). Is een rechtspersoon als maker aangemerkt, dan duurt het 70 jaar na de eerste openbaarmaking (artikel 38 Auteurswet).

Merkrecht en handelsnaam: twee verschillende rechten

Een merk beschermt de naam of het logo van uw product of dienst en ontstaat in de Benelux alleen door inschrijving bij het BOIP. Een inschrijving geldt tien jaar en kan steeds met tien jaar worden verlengd (artikel 2.9 BVIE); voor de hele EU registreert u een Uniemerk bij het EUIPO.

Een handelsnaam is de naam waaronder u uw onderneming drijft. Het recht daarop ontstaat door het gebruik van de naam, niet door de inschrijving bij de KVK. De KVK toetst ook niet of uw naam lijkt op die van een ander. Artikel 5 van de Handelsnaamwet verbiedt een handelsnaam die verwarring wekt met een oudere handelsnaam, mede gelet op het soort onderneming en de plaats van vestiging. Die bescherming is daardoor vaak regionaal.

Modelrecht: het uiterlijk van een product

Het modelrecht beschermt het uiterlijk van een product of verpakking, zoals vorm, lijnen en kleuren, mits het ontwerp nieuw is en een eigen karakter heeft. Een Benelux-inschrijving bij het BOIP geldt vijf jaar en kan tot maximaal 25 jaar worden verlengd (artikel 3.14 BVIE).

Zonder inschrijving heeft u in de EU een niet-ingeschreven Uniemodel. Dat beschermt drie jaar vanaf de eerste openbaarmaking in de EU, maar alleen tegen namaak, niet tegen een ontwerp dat zelfstandig tot stand is gekomen.

Octrooi: technische uitvindingen

Een octrooi beschermt een uitvinding die nieuw is, inventief en industrieel toepasbaar (artikel 2 Rijksoctrooiwet 1995). U kunt een octrooi aanvragen bij Octrooicentrum Nederland of het Europees Octrooibureau; de bescherming duurt maximaal 20 jaar vanaf de aanvraag, mits u jaarlijks de instandhoudingstaks betaalt.

Een computerprogramma als zodanig is niet octrooieerbaar. Een software-uitvinding die een technisch probleem op een technische manier oplost, kan dat wel zijn. Maak de uitvinding niet openbaar voordat u heeft aangevraagd: een eigen publicatie, demo of pitch zonder geheimhouding kan de nieuwheid vernietigen.

Bedrijfsgeheimen en knowhow

Bedrijfsgeheimen zijn beschermd onder de Wet bescherming bedrijfsgeheimen als de informatie geheim is, handelswaarde heeft omdat ze geheim is, en u redelijke maatregelen heeft genomen om haar geheim te houden (artikel 1 Wbb). Denk aan algoritmes, broncode die u niet publiceert, klantinformatie en productieprocessen.

Redelijke maatregelen zijn bijvoorbeeld:

• geheimhoudingsbedingen in arbeids- en opdrachtovereenkomsten;
• een geheimhoudingsovereenkomst (NDA) voordat u details deelt met partners;
• toegangsrechten per functie en logging van wie gevoelige bestanden opent;
• vertrouwelijke documenten herkenbaar markeren.

Veel durfkapitalisten tekenen in een eerste gesprek geen NDA. Deel in die fase daarom alleen wat u nodig heeft om het bedrijfsmodel uit te leggen, en bewaar technische details voor de due diligence onder geheimhouding.

Hoe zorgt u dat het IE bij de vennootschap ligt?

Leg voor elke maker vast wie rechthebbende is en laat rechten die niet vanzelf bij de vennootschap liggen schriftelijk overdragen. Betaling voor het werk is niet genoeg.

Werknemers

Maakt een werknemer een werk als onderdeel van zijn functie, dan is de werkgever volgens artikel 7 Auteurswet de maker, tenzij anders is afgesproken. Bij uitvindingen geldt artikel 12 Rijksoctrooiwet 1995: de werkgever heeft recht op het octrooi als de aard van de dienstbetrekking meebrengt dat de werknemer uitvindt. De werknemer heeft dan mogelijk recht op een billijke vergoeding.

Neem toch een IE-beding op in de arbeidsovereenkomst. Dat voorkomt discussie over werk dat buiten werktijd of buiten de functie is gemaakt.

Oprichters, freelancers en leveranciers

Oprichters die code schreven voordat de BV bestond, en freelancers en leveranciers, blijven zelf rechthebbende. Overdracht vraagt een akte, dus een door beide partijen ondertekend document (artikel 2 lid 3 Auteurswet); een offerte of factuur is daarvoor niet genoeg.

Regel in de akte welke werken en rechten overgaan, dat ook toekomstige werken uit de opdracht zijn inbegrepen, en dat de maker afstand doet van zijn persoonlijkheidsrechten voor zover artikel 25 Auteurswet dat toelaat. Voor een merk of octrooi geldt ook een schriftelijke overdracht, die u laat inschrijven in het register.

Overdracht of licentie?

Bij een overdracht wordt de vennootschap eigenaar; bij een licentie blijft de maker eigenaar en krijgt de vennootschap alleen een gebruiksrecht. Voor kerntechnologie willen investeerders vrijwel altijd een overdracht.

Een licentieovereenkomst past wel bij software of content van derden. Leg dan vast of de licentie exclusief is, voor welk gebied en welke duur, en of de licentie kan worden opgezegd. Controleer ook de voorwaarden van open-sourcecomponenten in uw code.

Hoe kiest u een naam en domeinnaam zonder risico?

Controleer een nieuwe naam vooraf in het merkenregister van het BOIP en het EUIPO en in het Handelsregister. Pas daarna registreert u het merk en de domeinnamen.

Een merk kunt u registreren voor de Benelux (BOIP), de EU (EUIPO) of via het Madrid-systeem voor andere landen. Een domeinnaam geeft geen merkrecht; .nl-domeinnamen worden uitgegeven via registrars onder SIDN op volgorde van aanvraag. Registreer naast .nl ook de extensies en varianten die u nodig heeft.

Wat doet u bij inbreuk op uw IE?

Leg de inbreuk vast en stuur de inbreukmaker een sommatie met een termijn om te stoppen. Reageert hij niet, dan kunt u in kort geding een verbod vragen, meestal met een dwangsom.

Bij spoed kunt u een ex-parte-verbod vragen zonder dat de wederpartij wordt gehoord (artikel 1019e Rv). In IE-zaken kan de rechter de werkelijke, redelijke proceskosten toewijzen in plaats van het gewone forfaitaire tarief (artikel 1019h Rv). Daarnaast kunt u schadevergoeding of winstafdracht vorderen.

Komen namaakproducten uit het buitenland, dan kunt u bij de Douane een verzoek om optreden indienen op grond van Verordening (EU) 608/2013. De Douane houdt verdachte goederen dan tegen en informeert u. Meer hierover leest u bij merkinbreuk.

Krijgt u zelf een sommatie, reageer dan binnen de gestelde termijn en laat eerst beoordelen of het ingeroepen recht geldig is en of u er werkelijk inbreuk op maakt.

Waar let u als startup op?

• Ligt er voor elke oprichter en freelancer een ondertekende akte van overdracht?
• Staat het merk op naam van de BV en niet van een oprichter?
• Is een uitvinding aangevraagd voordat u er openbaar over vertelt?
• Heeft u een actueel overzicht van open-sourcecomponenten en hun licenties?

Waar let u als investeerder op?

• Vraag de akten van overdracht op en vergelijk ze met de lijst van makers.
• Controleer inschrijvingen en verlengdata in de registers van BOIP, EUIPO en Octrooicentrum.
• Neem IE-garanties en een vrijwaring op in de investeringsovereenkomst.
• Vraag naar lopende sommaties en geschillen over IE.

Wat kunnen wij voor u doen bij intellectueel eigendom van uw startup?

• Uw IE-positie in kaart brengen en ontbrekende akten opsporen vóór een investeringsronde.
• Akten van overdracht, IE-bedingen en licentieovereenkomsten opstellen.
• IE-garanties in term sheet en aandeelhoudersovereenkomst beoordelen en erover onderhandelen, als onderdeel van onze dienstverlening ondernemingsrecht.
• Software- en IT-contracten beoordelen binnen onze dienstverlening ICT-recht.
• Sommaties opstellen of beantwoorden en procederen in kort geding bij inbreuk.

Samengevat

• Werk van werknemers ligt meestal bij de werkgever (art. 7 Auteurswet); werk van oprichters en freelancers gaat alleen over met een akte.
• Een merk ontstaat door inschrijving en geldt tien jaar; een handelsnaam ontstaat door gebruik.
• Vraag een octrooi aan voordat u een uitvinding openbaar maakt; software als zodanig is niet octrooieerbaar.
• Bedrijfsgeheimen zijn alleen beschermd als u redelijke geheimhoudingsmaatregelen neemt.
• Bij inbreuk kunt u in kort geding een verbod vragen en de werkelijke proceskosten vorderen (art. 1019h Rv).

Veelgestelde vragen

Wat regelt u als eerste?

Maak een lijst van alle makers van code, ontwerp en content en laat ieder die geen werknemer is een akte van overdracht tekenen. Controleer daarna in het BOIP-register of uw naam vrij is en schrijf het merk in op naam van de BV.

Kan ik auteursrecht laten registreren?

Nee, het auteursrecht ontstaat vanzelf. Met een i-DEPOT bij het BOIP of een datering bij een notaris kunt u wel bewijzen dat een werk op een bepaalde datum bestond.

Helpt een NDA tegen een investeerder?

Een geheimhoudingsovereenkomst verplicht de ontvanger tot geheimhouding en telt mee als redelijke maatregel onder artikel 1 Wbb. Spreek bij voorkeur een boete per overtreding af, omdat schade bij lekken moeilijk te bewijzen is.

Wie is eigenaar van een uitvinding van een werknemer?

De werkgever, als het uitvinden bij de functie hoort (artikel 12 Rijksoctrooiwet 1995). In andere gevallen hangt het af van de afspraken en de omstandigheden, en kan de werknemer een vergoeding vragen.

Lees ook: intellectueel eigendom bij een bedrijfsovername en octrooi-inbreuk aanpakken.