Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Voor verblijf in Nederland langer dan 90 dagen vraagt u bij de IND een verblijfsvergunning aan die past bij uw verblijfsdoel, zoals werk, studie of gezin. Wijst de IND de aanvraag af, dan maakt u binnen vier weken bezwaar (artikel 69 Vreemdelingenwet 2000); alleen bij een asielaanvraag gaat u direct in beroep bij de rechtbank.
Elke stap, van aanvraag tot bezwaar en beroep bij de rechter, kent eigen termijnen. Die termijnen bepalen vaak of u uw verblijfsrecht behoudt. Dit artikel gaat over het reguliere migratierecht: werk, studie, gezin en verblijf zonder asiel.
Inhoudsopgave
Wat regelt het migratierecht in Nederland?
Het migratierecht, ook vreemdelingenrecht genoemd, bepaalt wie Nederland in mag, wie mag blijven en wie moet vertrekken. Het is bestuursrecht: de IND neemt besluiten namens de minister, en daartegen staan bezwaar en beroep open op grond van de Vreemdelingenwet 2000 en de Algemene wet bestuursrecht. Ook naturalisatie valt eronder, via de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Er zijn twee hoofdgebieden. Het asielrecht gaat over bescherming tegen vervolging of ernstige schade. Het reguliere migratierecht gaat over alle andere verblijfsdoelen. Law & More richt zich uitsluitend op het reguliere migratierecht; voor asielzaken verwijzen wij door.
Welke regels gebruikt de IND?
| Regeling | Wat erin staat |
|---|---|
| Vreemdelingenwet 2000 | Toelating, verblijf, vertrek, bewaring en rechtsmiddelen (art. 69 e.v.) |
| Vreemdelingenbesluit 2000 | Verblijfsdoelen en voorwaarden per vergunning |
| Voorschrift Vreemdelingen 2000 | Leges, formulieren en technische regels |
| Vreemdelingencirculaire 2000 | Beleidsregels waarmee de IND aanvragen beoordeelt |
| Rijkswet op het Nederlanderschap | Naturalisatie en optie |
| Algemene wet bestuursrecht | Hoorplicht, motivering, bezwaar en beroep |
Daarboven staan Europese en internationale regels. Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) beschermt het familie- en gezinsleven en speelt in bijna elke gezinszaak. EU-richtlijnen, zoals de Gezinsherenigingsrichtlijn, de Blauwe Kaartrichtlijn en de Terugkeerrichtlijn, zijn omgezet in de Vreemdelingenwet en het Vreemdelingenbesluit. EU-burgers hebben op grond van het vrij verkeer een eigen regime.
Welke reguliere verblijfsvergunningen zijn er?
De vergunning volgt het verblijfsdoel. De IND toetst per doel andere voorwaarden, en een vergunning voor bepaalde tijd geldt doorgaans voor maximaal vijf jaar. Wie langer blijft, kan onder voorwaarden een vergunning voor onbepaalde tijd aanvragen.
| Verblijfsdoel | Wie is meestal referent | Waar de IND vooral op let |
|---|---|---|
| Kennismigrant | Werkgever (zie kennismigranten naar Nederland) die erkend referent is | Salariscriterium en de arbeidsovereenkomst |
| Europese blauwe kaart | Werkgever | Diploma hoger onderwijs en het salariscriterium |
| Zelfstandige | Geen; u bent zelf aanvrager | Wezenlijk Nederlands belang van de onderneming |
| Studie | Erkende onderwijsinstelling | Inschrijving en voldoende middelen |
| Verblijf bij partner | Partner in Nederland | Echte relatie, inkomen van de referent, inburgering in het buitenland |
| Zoekjaar hoogopgeleiden | Geen | Afstuderen in Nederland of aan een toonaangevende buitenlandse instelling |
De referent is de persoon of organisatie in Nederland die de aanvraag steunt. Een werkgever, school of partner draagt zo ook verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld voor het melden van wijzigingen aan de IND.
Hoe verloopt een aanvraag bij de IND, stap voor stap?
Stap 1: de juiste route kiezen
Komt u van buiten de EU en heeft u een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) nodig, dan start de procedure meestal vóór uw komst naar Nederland. Vaak dient de referent de aanvraag in voor mvv en verblijfsvergunning samen. Een erkend referent, zoals een werkgever van kennismigranten, kan aanvragen digitaal indienen.
Stap 2: stukken verzamelen en leges betalen
Welke stukken nodig zijn, hangt af van het verblijfsdoel: een geldig paspoort, bewijs van het verblijfsdoel (arbeidsovereenkomst, inschrijving bij een school, huwelijksakte) en vaak bewijs van inkomen. Buitenlandse akten moeten soms gelegaliseerd of van een apostille voorzien zijn en vertaald. Voor elke aanvraag betaalt u leges; de IND begint pas met de behandeling als die zijn betaald. De bedragen staan in het Voorschrift Vreemdelingen 2000 en worden jaarlijks aangepast; controleer ze op de site van de IND op de dag van indienen.
Stap 3: beoordeling door de IND
De IND controleert eerst of de aanvraag compleet is. Ontbreekt er iets, dan krijgt u een termijn om dat aan te vullen (artikel 4:5 Awb). Daarna toetst de IND de voorwaarden: echtheid van documenten, het verblijfsdoel, inkomen en de openbare orde. Een strafblad kan tot afwijzing leiden. Soms nodigt de IND u of de referent uit voor een gesprek.
Stap 4: voornemen en zienswijze
Wil de IND afwijzen, dan stuurt zij vaak eerst een voornemen. U kunt daarop schriftelijk reageren met een zienswijze. Dat is het moment om ontbrekend bewijs aan te leveren en de redenering van de IND te weerleggen; wat u nu niet aanvoert, moet u later alsnog in bezwaar doen.
Stap 5: het besluit
Op een reguliere aanvraag beslist de IND in beginsel binnen 90 dagen (artikel 25 Vreemdelingenwet 2000). Bij toewijzing krijgt u een verblijfsdocument waarop staat wat u mag, bijvoorbeeld of u mag werken. Bij afwijzing krijgt u een schriftelijk besluit met de redenen en de rechtsmiddelen. Beslist de IND niet op tijd, dan kunt u haar in gebreke stellen en daarna beroep instellen wegens niet tijdig beslissen. Sinds 15 april 2025 levert dat geen bestuursrechtelijke dwangsom meer op.
Waarom wijst de IND af en wat betekent dat voor uw verblijf?
Veel afwijzingen hebben dezelfde oorzaken: het verblijfsdoel is niet aangetoond, het inkomen van de referent is te laag, de identiteit staat niet vast, of er zijn strafrechtelijke antecedenten. Ook tegenstrijdige verklaringen van partner en referent leiden vaak tot afwijzing. De IND moet de weigering motiveren (artikel 3:46 Awb).
Na een afwijzing hangt uw verblijfsrecht af van de vraag of u de procedure in Nederland mag afwachten. Dat staat in het besluit. Mag dat niet, dan geldt een vertrekplicht. Een nieuwe aanvraag met dezelfde feiten heeft weinig zin: de IND kan die afwijzen met verwijzing naar het eerdere besluit (artikel 4:6 Awb). Alleen nieuwe feiten of omstandigheden geven een nieuwe beoordeling.
Hoe toetst de IND gezinsleven?
Bij gezinsmigratie moet de IND een belangenafweging maken onder artikel 8 EVRM. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State besliste op 13 juli 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:2006) dat die afweging voortaan altijd moet worden gemaakt, ook als er geen bijzondere afhankelijkheid tussen ouder en meerderjarig kind is aangetoond. Het ging om een moeder die zich bij haar meerderjarige zoon wilde voegen. Feiten als samenwonen in het land van herkomst, financiële afhankelijkheid en de medische situatie moet de IND onderzoeken, zo nodig met een hoorzitting.
Hoe maakt u bezwaar en beroep tegen een IND-besluit?
U maakt bezwaar schriftelijk bij de IND, binnen vier weken na de bekendmaking van het besluit (artikel 69 Vreemdelingenwet 2000). Te laat is in beginsel niet-ontvankelijk, tenzij de overschrijding verschoonbaar is (artikel 6:11 Awb). U mag een pro-formabezwaar indienen en de gronden later aanvullen binnen de termijn die de IND daarvoor geeft.
Bezwaar is mogelijk tegen onder meer een besluit over een visum kort verblijf, een mvv, een verblijfsvergunning regulier, de erkenning als referent, een verzoek om de Nederlandse nationaliteit en een inreisverbod. De IND hoort u in de regel voordat zij op het bezwaar beslist.
Termijnen in de reguliere procedure
| Stap | Termijn | Bij wie | Grondslag |
|---|---|---|---|
| Bezwaar tegen het besluit | 4 weken na bekendmaking | IND | art. 69 Vw 2000 |
| Beroep tegen de beslissing op bezwaar | 4 weken | Rechtbank (zittingsplaats per zaak) | art. 69 Vw 2000 |
| Hoger beroep | de termijn die in de uitspraak van de rechtbank staat | Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State | art. 84 e.v. Vw 2000 |
| Beslissing op een reguliere aanvraag | 90 dagen, verlenging mogelijk | IND | art. 25 Vw 2000 |
| Vertrek na terugkeerbesluit | in beginsel 4 weken, soms 0 dagen | Vreemdeling | art. 62 Vw 2000 |
De tabel geeft de termijnen van de Vreemdelingenwet 2000 weer zoals die gelden per oktober 2026. In het besluit zelf staat altijd welke termijn op uw zaak van toepassing is; lees die eerst.
Mag u de procedure in Nederland afwachten?
In het besluit staat of het bezwaar of beroep schorsende werking heeft. Zo ja, dan kunt u bij de IND een verblijfsaantekening aanvragen; daarmee toont u aan dat u rechtmatig in Nederland bent. Zo nee, dan kunt u de voorzieningenrechter vragen om uitzetting te verbieden zolang de procedure loopt (voorlopige voorziening, artikel 8:81 Awb). Die vraagt u tegelijk met of na het bezwaar of beroep aan.
Wat zijn vreemdelingenbewaring, terugkeerbesluit en inreisverbod?
Na het verlies van verblijfsrecht volgt een terugkeerbesluit. Daarin staat binnen welke termijn u Nederland en het Schengengebied moet verlaten, in beginsel vier weken (artikel 62 Vreemdelingenwet 2000). Bij een vertrektermijn van nul dagen volgt vaak ook een inreisverbod. Een inreisverbod geldt voor het hele Schengengebied en wordt vastgelegd in het Schengeninformatiesysteem.
Wie niet vertrekt en bij wie een risico op onttrekking bestaat, kan in vreemdelingenbewaring worden gesteld (artikel 59 Vreemdelingenwet 2000). Bewaring duurt in beginsel ten hoogste zes maanden en kan in bijzondere gevallen worden verlengd tot achttien maanden. Tegen bewaring staat beroep open bij de rechtbank (artikel 94), en in bewaring heeft u recht op bijstand van een advocaat.
Vertrek kan worden uitgesteld als dat medisch onverantwoord is (artikel 64 Vreemdelingenwet 2000). Ook wie Nederland zelf verlaat of terugkeert moet opletten: langdurig verblijf buiten Nederland kan tot intrekking van de vergunning leiden.
Wat wij doen in het reguliere migratierecht
- Beoordelen welke verblijfsvergunning past bij uw verblijfsdoel en of u aan de voorwaarden voldoet.
- De aanvraag opstellen en nagaan of documenten, vertalingen en legalisaties compleet zijn.
- Een zienswijze schrijven op een voornemen tot afwijzing.
- Binnen vier weken bezwaar maken, optreden tijdens de hoorzitting en beroep instellen bij de rechtbank, zo nodig met een voorlopige voorziening.
- Werkgevers bijstaan bij de erkenning als referent en de aanvraag voor kennismigranten.
Migratieprocedure in vijf punten
- De Vreemdelingenwet 2000 en de Awb bepalen de procedure; de Vreemdelingencirculaire bevat het beleid van de IND.
- Op een reguliere aanvraag beslist de IND in beginsel binnen 90 dagen; een dwangsom bij te laat beslissen bestaat sinds 15 april 2025 niet meer.
- Een zienswijze op het voornemen is de eerste kans om een afwijzing te voorkomen.
- Tegen een afwijzing maakt u binnen vier weken bezwaar; daarna volgen beroep en hoger beroep bij de Raad van State.
- Bij gezinsmigratie moet de IND sinds juli 2022 altijd een belangenafweging onder artikel 8 EVRM maken.
Veelgestelde vragen
Moet ik wijzigingen in mijn situatie aan de IND doorgeven?
Ja. Houders van een verblijfsvergunning en hun referent moeten wijzigingen melden die van belang zijn voor het verblijfsrecht, zoals het einde van een relatie of een andere werkgever. Wie dat nalaat, riskeert intrekking van de vergunning en, voor een referent, een bestuurlijke boete.
Hoe lang duurt naturalisatie?
Een verzoek om naturalisatie volgt de Rijkswet op het Nederlanderschap en kent een langere beslistermijn dan een verblijfsaanvraag. Tegen de beslissing staat bezwaar open bij de IND, en daarna beroep bij de rechtbank.
Kan ik een nieuwe aanvraag doen in plaats van bezwaar te maken?
Dat kan, maar zonder nieuwe feiten of omstandigheden mag de IND de nieuwe aanvraag afwijzen met verwijzing naar het eerdere besluit (artikel 4:6 Awb). Een bezwaar binnen vier weken houdt de inhoudelijke toets open; een nieuwe aanvraag kost bovendien opnieuw leges.
