Wat omvat het energierecht?
Energierecht is het geheel van wet en regelgeving voor de productie, het transport, de levering en de opslag van energie. Het raakt aan het contractenrecht, het bestuursrecht, het omgevingsrecht, het milieurecht en soms het aanbestedingsrecht.
De energietransitie en de verduurzaming van de industrie maken het energierecht in hoog tempo complexer. De Klimaatwet legt vast dat Nederland in 2050 klimaatneutraal moet zijn. Daardoor groeien de vraagstukken rond duurzame energiebronnen, waterstof, energieopslag en warmtenetten. De Mijnbouwwet regelt daarnaast de winning van aardgas en aardwarmte (geothermie).
Een team energierecht met specialistische kennis van de energiesector vertaalt die ontwikkelingen naar concrete afspraken. Daarbij werken onze advocaten samen met technische adviseurs, zodat u een multidisciplinaire aanpak krijgt. Een energierecht advocaat overziet zo alle juridische aspecten van uw project, van contract tot vergunning.
Welke juridische aspecten spelen bij waterstof en wind op zee?
Waterstof speelt een groeiende rol in de energietransitie, vooral voor de industrie. Het Rijk heeft Gasunie gevraagd een landelijk transportnet voor waterstof aan te leggen.
Voor waterstofprojecten zijn afspraken over levering, opslag, veiligheid en subsidies nog vaak maatwerk. Windparken op zee worden gebouwd op kavels die het Rijk verdeelt op grond van de Wet windenergie op zee. Een energierecht advocaat begeleidt investeerders en projectontwikkelaars bij de contracten en de financiering rond zulke projecten.
Wat verandert er door de Energiewet?
De Energiewet geldt sinds 1 januari 2026 en vervangt de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. De regels voor elektriciteit en gas staan nu in één wet, met een nieuwe nummering en deels nieuwe begrippen.
De wet spreekt voortaan van systeembeheerders in plaats van netbeheerders. Afnemers mogen zelf energie opwekken, opslaan, verkopen en hun flexibiliteit aanbieden. Energiegemeenschappen, waarin leden samen energie opwekken en delen, hebben voor het eerst een eigen wettelijke basis. De aansluitplicht van de netbeheerder blijft bestaan.
Voor lopende contracten en procedures kan via het overgangsrecht nog het oude recht gelden. Verwijzingen naar de Elektriciteitswet 1998 in bestaande contracten kloppen vaak niet meer. Een energierecht advocaat kan leverings-, aansluit- en netcontracten van vóór 2026 voor u nalopen. Meer leest u in De Energiewet: wat verandert er sinds 1 januari 2026? en de Energiewet voor grootverbruikers.
Wanneer is uw net een gesloten distributiesysteem?
Een gesloten distributiesysteem is een net dat energie verdeelt binnen een afgebakende industriële of commerciële locatie, aan een beperkte kring van afnemers. Voor zo'n net is een besluit van de ACM nodig; daarna gelden lichtere verplichtingen dan voor een openbaar net.
Op veel industrieterreinen levert één utilitybedrijf energie aan de andere bedrijven op de site. De wet kent dan verschillende kwalificaties: een gesloten distributiesysteem, een directe lijn of een installatie zonder netkarakter. Beslissend is de feitelijke situatie: wie eigenaar is, wie is aangesloten en hoe de site technisch is ingericht.
De kerncriteria komen uit de Europese Elektriciteitsrichtlijn (EU) 2019/944:
- het net ligt op een geografisch afgebakend industrieel of commercieel terrein, of een terrein met gedeelde diensten;
- er zijn in beginsel geen huishoudelijke afnemers aangesloten;
- de activiteiten van de aangeslotenen zijn technisch of om veiligheidsredenen verweven, of het net levert vooral aan de eigenaar en verbonden ondernemingen.
Onder de Elektriciteitswet 1998 kreeg een beheerder hiervoor een ontheffing van de ACM. Onder de Energiewet vraagt u een erkenning aan. Ook dan moet u aansluitverzoeken zorgvuldig behandelen en transparante voorwaarden en tarieven hanteren. Lees meer in gesloten distributiesystemen onder de Energiewet en de erkenning bij de ACM.
Wat komt kijken bij overdracht van een net aan een netbeheerder?
Bij overdracht van een industrieel net, bijvoorbeeld een hoogspanningsnet aan TenneT, moeten eigendom, zakelijke rechten en contracten met aangeslotenen goed worden geregeld. Op grond van artikel 5:20 lid 2 BW zijn kabels en leidingen eigendom van de netbeheerder of de eigenaar van het net, niet van de grondeigenaar.
Voor het recht om kabels in andermans grond te hebben, wordt vaak een opstalrecht gevestigd (artikel 5:101 BW). Verder spelen de waardering van het net en afspraken over de overgangsperiode. Zie ons artikel over overdracht van kabels en leidingen.
Wat kunt u doen bij netcongestie of een geweigerde aansluiting?
De netbeheerder is verplicht u aan te sluiten, maar mag transport beperken of weigeren als er aantoonbaar geen capaciteit is. Bij een weigering kunt u een geschil bij de ACM indienen en bij spoed naar de rechter.
Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet in een gebied zijn grens heeft bereikt. De netbeheerder moet dan eerst onderzoeken of congestiemanagement mogelijk is. Sinds 2024 hanteert de ACM een prioriteringskader. Projecten die congestie verminderen en maatschappelijke functies, zoals zorg en onderwijs, krijgen daarin voorrang.
Voor de energietransitie is dit een van de grootste knelpunten. Netbeheerders bieden steeds vaker flexibele transportcontracten aan, met minder zekerheid over capaciteit tegen een lager tarief. Een andere oplossing is cable pooling: meerdere installaties, zoals een zonnepark en een windpark, delen één aansluiting. Lees verder in netcongestie: uw rechten bij een geweigerde aansluiting.
Waar let u op bij energiecontracten en vroegtijdige beëindiging?
Bij energiecontracten draait het om capaciteit, prijs, looptijd, aansprakelijkheid en de gevolgen van tussentijdse beëindiging. Een energierecht advocaat kan contracten voor u opstellen, beoordelen en heronderhandelen.
| Contract | Met wie | Belangrijkste punten |
|---|---|---|
| Leveringsovereenkomst | Energieleveranciers of een utilitybedrijf | Prijsformule, volumes, looptijd, prijsherziening, beëindiging |
| Aansluit- en transportovereenkomst | Netbeheerder | Gecontracteerde capaciteit, tarieven, aansprakelijkheid bij storingen; grotendeels gereguleerd |
| Power Purchase Agreement (PPA) | Producent van duurzame energie | Langlopende prijs, volume- en profielrisico, garanties van oorsprong, kredietzekerheid |
Met een PPA koopt u stroom rechtstreeks van een wind- of zonnepark, buiten de beurs om. De producent krijgt zekerheid voor de financiering, u krijgt prijszekerheid. Een energierecht advocaat beoordeelt vooral de verdeling van volume- en prijsrisico's. Groene herkomst toont u aan met garanties van oorsprong, die VertiCer in Nederland uitgeeft. Zie ons artikel over Power Purchase Agreements.
Welke vergoeding geldt bij vroegtijdige beëindiging?
Veel langlopende energiecontracten bevatten een vergoeding bij tussentijdse beëindiging, vaak voor investeringen die nog niet zijn terugverdiend. Is de vergoeding een boete, dan kan de rechter haar op grond van artikel 6:94 BW matigen als toepassing duidelijk onaanvaardbaar is.
Ook de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) en onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW) kunnen een rol spelen. Een vordering tot nakoming verjaart in beginsel na vijf jaar (artikel 3:307 BW). Laat de berekening controleren voordat u betaalt of een vordering instelt.
Welke regels gelden voor hernieuwbare energieprojecten?
Voor de realisatie en exploitatie van hernieuwbare energieprojecten heeft u meestal een omgevingsvergunning, een netaansluiting en vaak subsidie nodig. Sinds 1 januari 2024 regelt de Omgevingswet de vergunningverlening.
De omgevingsvergunning toetst onder meer ruimtelijke inpassing, geluid, natuur, milieu en veiligheid. Gemeenten zijn meestal het bevoegd gezag; voor grotere energieprojecten soms de provincie of het Rijk. Bij de reguliere procedure beslissen overheden in beginsel binnen acht weken, met één verlenging van zes weken. Belanghebbenden kunnen binnen zes weken bezwaar maken of beroep instellen (artikel 6:7 Awb).
De subsidieregeling SDE++ vergoedt het verschil tussen de kostprijs van duurzame energie en de marktprijs. U vraagt deze aan bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) in een openstellingsronde. Haalt u de realisatietermijn uit de beschikking niet, dan riskeert u verlaging of terugvordering.
Voor batterijopslag gelden aparte punten, zoals vergunningplicht en brandveiligheid. Lees meer over de vergunningsplicht voor batterijopslag. Voor bezwaar en beroep kunt u ook terecht bij onze bestuursrecht advocaat.
Welke regels gelden voor warmtenetten?
Voor de levering van warmte via warmtenetten aan kleinverbruikers geldt nog de Warmtewet. Die regelt onder meer een maximumtarief, dat de ACM jaarlijks vaststelt, en compensatie bij storingen.
De nieuwe warmtewet, de Wet collectieve warmtevoorziening, moet de huidige Warmtewet vervangen en geeft gemeenten een grotere rol. Voor woningcorporaties, gemeenten en warmtebedrijven is dit een belangrijke ontwikkeling voor de komende decennia. Zie ook de Warmtewet en compensatie bij storingen.
Wat betekent het einde van de salderingsregeling?
De salderingsregeling stopt per 1 januari 2027. Kleinverbruikers met zonnepanelen ontvangen dan een terugleververgoeding van hun leverancier, die redelijke en transparante terugleverkosten mag rekenen. Zie einde salderingsregeling: uw rechten.
Hoe lost een energierecht advocaat een geschil op bij de ACM of de rechter?
Een geschil met een netbeheerder over aansluiting, transport of tarieven legt een energierecht advocaat voor aan de ACM, die een bindend geschilbesluit neemt. Geschillen over energiecontracten tussen bedrijven beslist de civiele rechter, tenzij u arbitrage heeft afgesproken.
De ACM houdt toezicht op de energiemarkt, stelt tarieven en voorwaarden voor netbeheerders vast en kan boetes opleggen. Tegen een besluit van de ACM staat uiteindelijk beroep open bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb), binnen zes weken. Dreigt een afsluiting of valt een project stil, dan kunnen wij een kort geding starten.
Consumenten en kleine zakelijke afnemers kunnen na de interne klachtprocedure vaak terecht bij de Geschillencommissie Energie. Meer over de toezichthouder leest u in ACM-vergunningen en handhaving.
