Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Een zzp’er is schijnzelfstandig als de samenwerking in de praktijk voldoet aan de wettelijke omschrijving van een arbeidsovereenkomst: persoonlijke arbeid, loon en werken in dienst van de opdrachtgever (artikel 7:610 BW). Wat in het contract staat of wat partijen bedoelden, is daarbij niet doorslaggevend; de rechter en de Belastingdienst kijken naar de afgesproken rechten en plichten en hoe het werk feitelijk wordt gedaan.
Inhoudsopgave
Loondienst, payroll en zzp naast elkaar
Bij loondienst en payroll is er een arbeidsovereenkomst; bij een zzp’er een overeenkomst van opdracht (artikel 7:400 BW). Bij payroll is niet u, maar het payrollbedrijf de juridische werkgever.
| Vorm | Juridische werkgever | Arbeidsovereenkomst | Loonheffingen | Risico schijnzelfstandigheid |
|---|---|---|---|---|
| Loondienst | U | Ja | U draagt af | Geen |
| Payroll | Payrollbedrijf | Ja, met het payrollbedrijf | Payrollbedrijf draagt af; u blijft aansprakelijk (art. 34 Invorderingswet 1990) | Geen |
| Zzp | Geen | Nee, overeenkomst van opdracht | Geen, de zzp’er factureert | Ja, als de praktijk op een dienstverband lijkt |
Daarnaast bestaan andere flexibele vormen binnen loondienst, zoals het oproepcontract en het contract voor bepaalde tijd. Bij een oproepcontract moet u na twaalf maanden een vaste arbeidsomvang aanbieden die gelijk is aan het gemiddelde van die periode (artikel 7:628a lid 5 BW). De verschillen met uitzendwerk leest u in ons artikel over payroll, uitzendkracht of zzp’er.
Wanneer is een zzp’er schijnzelfstandig?
Een zzp’er is schijnzelfstandig als de drie elementen van artikel 7:610 BW aanwezig zijn: hij werkt persoonlijk, krijgt loon en werkt in een gezagsverhouding.
Twee arresten van de Hoge Raad die de toets bepalen
In een zaak tegen de gemeente Amsterdam oordeelde de Hoge Raad op 6 november 2020 dat de bedoeling van partijen geen rol speelt bij de kwalificatie (ECLI:NL:HR:2020:1746). Het gaat erom of de overeengekomen rechten en plichten voldoen aan de wettelijke omschrijving. De bedoeling telt alleen bij de uitleg van wat partijen hebben afgesproken; de Hoge Raad nam daarmee afstand van wat uit het oudere arrest Groen/Schoevers kon worden afgeleid.
In het Deliveroo-arrest van 24 maart 2023 werkte de Hoge Raad die maatstaf uit voor bezorgers die via een app werkten (ECLI:NL:HR:2023:443). De Hoge Raad noemt gezichtspunten die samen het beeld bepalen; de vrijheid om te komen werken of zich te laten vervangen is daarbij niet op zichzelf beslissend.
- De aard en duur van de werkzaamheden.
- De wijze waarop werk en werktijden worden bepaald, ook via een app of algoritme.
- Of het werk deel uitmaakt van de organisatie van de opdrachtgever.
- Of de werkende persoonlijk moet werken of zich vrij kan laten vervangen.
- Wie de contractuele regeling en de beloning vaststelt, en de hoogte daarvan.
- Of de werkende commercieel risico loopt en zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt, bijvoorbeeld met meerdere opdrachtgevers en eigen acquisitie.
Digitale aansturing kan dus ook gezag zijn. Meer over platformwerk leest u in ons artikel over schijnzelfstandigheid bij platformwerk.
Beschermt een modelovereenkomst u?
Nee, niet als de praktijk anders is. De Wet DBA uit 2016 geldt nog, maar een modelovereenkomst geeft alleen zekerheid zolang u er feitelijk naar werkt.
Een goed opgestelde overeenkomst blijft wel nuttig om afspraken over vervanging, eigen middelen, aansprakelijkheid en vrijheid van werkwijze vast te leggen. Zie ons artikel over een contract voor freelancers en opdrachtnemers.
Handhaving door de Belastingdienst: stand oktober 2026
Het handhavingsmoratorium eindigde op 1 januari 2025; sindsdien controleert de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid (Belastingdienst). Voor 2026 heeft het kabinet een gedeeltelijke zachte landing aangekondigd: geen verzuimboetes, maar wel vergrijpboetes bij opzet of grove schuld.
| Periode | Naheffing loonheffingen | Verzuimboete | Vergrijpboete |
|---|---|---|---|
| Tot 1 januari 2025 (moratorium) | Nee, alleen bij kwaadwillendheid | Nee | Nee, alleen bij kwaadwillendheid |
| 2025 | Ja | Nee | Alleen bij kwaadwillendheid |
| 2026 | Ja | Nee | Ja, bij opzet of grove schuld |
Bron: Belastingdienst (einde moratorium) en kabinetsbesluit over de zachte landing, december 2025. Controleer voor uw situatie het actuele handhavingsbeleid.
Een controle begint meestal met een bedrijfsbezoek, waarin de Belastingdienst de inhuur bespreekt en u de gelegenheid geeft verbeteringen door te voeren. Volgt een boekenonderzoek en blijkt sprake van een dienstbetrekking, dan kan een naheffingsaanslag loonheffingen volgen. Meer daarover leest u in ons artikel over het handhavingskader van de Belastingdienst. De fiscale afwikkeling laten wij over aan een fiscalist.
Wat de werkende krijgt als het een arbeidsovereenkomst blijkt
Kwalificeert de rechter de relatie als arbeidsovereenkomst, dan heeft de werkende alle rechten van een werknemer, vanaf het begin van de samenwerking. Dat geldt los van een fiscale controle.
- Ontslagbescherming: opzeggen kan alleen met toestemming van het UWV of ontbinding door de kantonrechter (artikelen 7:669 en 7:671 BW).
- Loondoorbetaling bij ziekte: twee jaar ten minste 70% van het loon (artikel 7:629 BW), met re-integratieplichten; zie ons artikel over re-integratie bij ziekte.
- Vakantie: wettelijk minimaal vier keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar (artikel 7:634 BW) en vakantiebijslag.
- Cao en pensioen: een algemeen verbindende cao of verplichte pensioenregeling geldt dan ook voor deze werknemer.
- Transitievergoeding bij ontslag op initiatief van de werkgever (artikel 7:673 BW).
Payroll als alternatief: geen discussie, wel weinig flexibiliteit
Payroll voorkomt discussie over schijnzelfstandigheid, omdat de werkende een arbeidsovereenkomst heeft met het payrollbedrijf. Het levert sinds 2020 echter weinig arbeidsrechtelijke flexibiliteit meer op.
Sinds de Wet arbeidsmarkt in balans (1 januari 2020) heeft een payrollwerknemer recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als werknemers in dienst van de opdrachtgever (artikel 8a Waadi), en sinds 2021 ook op een adequate pensioenregeling. De soepele uitzendregels voor ketens en het uitzendbeding gelden niet voor payroll. Als inlener blijft u daarnaast aansprakelijk voor loonheffingen die het payrollbedrijf niet afdraagt (artikel 34 Invorderingswet 1990).
Rechtsvermoeden bij een uurtarief onder € 38: stand 29 oktober 2026
Het oorspronkelijke wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) is gesplitst. Met een nota van wijziging is het verduidelijkingsonderdeel vervallen; het rechtsvermoeden wordt apart geregeld in wetsvoorstel 36.783.
Volgens die wet kan een werkende met een uurtarief onder € 38 (peildatum 1 januari 2026) in een civiele procedure stellen dat hij werknemer is; de opdrachtgever moet dan het tegendeel aannemelijk maken. De Eerste Kamer nam de wet op 16 juni 2026 aan. De datum van inwerkingtreding wordt bij koninklijk besluit bepaald. Zie ook ons artikel over de Wet meer zekerheid flexwerkers.
Controlepunten bij inhuur van een zzp’er
Opdrachtgever: bij start en verlenging van de opdracht
- Laat de zzp’er zelf bepalen hoe en wanneer hij het werk doet; maak resultaatafspraken.
- Controleer of het werk niet structureel in uw organisatie is ingebed, zoals vaste diensten in een rooster.
- Leg vervangingsmogelijkheden vast en sta die in de praktijk ook toe.
- Ga na of de zzp’er meerdere opdrachtgevers, eigen middelen en ondernemersrisico heeft, en wat zijn uurtarief is.
- Herbeoordeel langlopende opdrachten periodiek en documenteer die beoordeling.
Zzp’er: uw positie als ondernemer
- Werk voor meerdere opdrachtgevers en doe eigen acquisitie.
- Stel uw eigen tarief vast en draag zelf het risico van niet-betaling en herstel van fouten.
- Gebruik eigen middelen en regel zelf uw verzekeringen.
- Werkt u feitelijk als werknemer, dan kunt u bij de kantonrechter vaststelling van een arbeidsovereenkomst vragen; zie ook ons artikel over zzp’er of werknemer.
Wat wij doen bij schijnzelfstandigheid
- Uw inhuurrelaties beoordelen aan de hand van de gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest.
- Overeenkomsten van opdracht opstellen of aanpassen aan de feitelijke werkwijze.
- U bijstaan bij een bedrijfsbezoek of boekenonderzoek, samen met uw fiscalist.
- Een payrollovereenkomst nalopen op de Wab-regels en de aansprakelijkheid.
- Procederen bij de kantonrechter over het bestaan van een arbeidsovereenkomst, met onze arbeidsrecht advocaat.
In het kort
- Schijnzelfstandigheid betekent dat een zzp-opdracht feitelijk een arbeidsovereenkomst is (artikel 7:610 BW).
- De bedoeling van partijen telt niet mee bij de kwalificatie (HR 2020); de gezichtspunten uit Deliveroo (HR 2023) bepalen het beeld.
- In 2026 legt de Belastingdienst geen verzuimboetes op, wel vergrijpboetes bij opzet of grove schuld.
- Het rechtsvermoeden bij een uurtarief onder € 38 is aangenomen; de ingangsdatum volgt bij koninklijk besluit.
Veelgestelde vragen
Is werken voor één opdrachtgever genoeg voor schijnzelfstandigheid?
Nee, dat is één gezichtspunt van meerdere. Het weegt wel mee bij de vraag of u zich als ondernemer gedraagt, samen met gezag, inbedding en vervanging.
Wie betaalt bij een naheffing?
De naheffing loonheffingen komt bij de opdrachtgever, omdat die als inhoudingsplichtige wordt gezien. Over de fiscale gevolgen voor de zzp’er adviseert een fiscalist.
Kan een schijnzelfstandige het einde van zijn opdracht aanvechten als ontslag?
Ja. Is er feitelijk een arbeidsovereenkomst, dan gelden de ontslagregels. Een opzegging zonder grond kan worden aangevochten; voor vernietiging geldt een termijn van twee maanden (artikel 7:686a lid 4 BW).
Lees ook: valkuilen voor freelancers en zzp’ers in commerciële contracten.
