Schijnzelfstandigheid: wanneer is een zzp’er eigenlijk werknemer en wat is het verschil met payroll?

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een zzp’er is schijnzelfstandig als de samenwerking in de praktijk voldoet aan de wettelijke omschrijving van een arbeidsovereenkomst: persoonlijke arbeid, loon en werken in dienst van de opdrachtgever (artikel 7:610 BW). Wat in het contract staat, is daarbij niet doorslaggevend; de rechter en de Belastingdienst kijken naar hoe het werk feitelijk wordt gedaan, en in 2026 legt de Belastingdienst daarvoor nog geen verzuimboetes op, maar wel vergrijpboetes bij opzet of grove schuld.

Wat is het verschil tussen loondienst, payroll en zzp?

Bij loondienst en payroll is er een arbeidsovereenkomst; bij een zzp’er een overeenkomst van opdracht (artikel 7:400 BW). Bij payroll is niet u, maar het payrollbedrijf de juridische werkgever.

Daarnaast bestaan andere flexibele vormen binnen loondienst, zoals het oproepcontract en het contract voor bepaalde tijd. Bij een oproepcontract moet u na twaalf maanden een vaste arbeidsomvang aanbieden die gelijk is aan het gemiddelde van die periode (artikel 7:628a lid 5 BW). De verschillen met uitzendwerk leest u in ons artikel over payroll, uitzendkracht of zzp’er.

Wanneer is een zzp’er schijnzelfstandig?

Een zzp’er is schijnzelfstandig als de drie elementen van artikel 7:610 BW aanwezig zijn: hij werkt persoonlijk, krijgt loon en werkt in een gezagsverhouding. De naam van het contract en de bedoeling van partijen doen daarbij niet ter zake.

De Hoge Raad bepaalde dat de kwalificatie alleen afhangt van de rechten en plichten die partijen feitelijk zijn aangegaan, niet van wat zij hebben bedoeld (HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746). In het Deliveroo-arrest werkte de Hoge Raad dat verder uit (HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443).

Welke omstandigheden weegt de rechter mee?

In het Deliveroo-arrest noemt de Hoge Raad gezichtspunten die samen het beeld bepalen. Geen daarvan is op zichzelf beslissend.

• De aard en duur van de werkzaamheden.
• De wijze waarop werk en werktijden worden bepaald, ook via een app of algoritme.
• Of het werk deel uitmaakt van de organisatie van de opdrachtgever.
• Of de werkende persoonlijk moet werken of zich vrij kan laten vervangen.
• Wie de contractuele regeling en de beloning vaststelt, en de hoogte daarvan.
• Of de werkende commercieel risico loopt en zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt, bijvoorbeeld met meerdere opdrachtgevers en eigen acquisitie.

Digitale aansturing kan dus ook gezag zijn. Meer over platformwerk leest u in ons artikel over schijnzelfstandigheid bij platformwerk.

Beschermt een modelovereenkomst u?

Nee, niet als de praktijk anders is. De Wet DBA uit 2016 geldt nog, maar een modelovereenkomst geeft alleen zekerheid zolang u er feitelijk naar werkt.

Een goed opgestelde overeenkomst blijft wel nuttig om afspraken over vervanging, eigen middelen, aansprakelijkheid en vrijheid van werkwijze vast te leggen. Zie ons artikel over een contract voor freelancers en opdrachtnemers.

Hoe handhaaft de Belastingdienst in 2025 en 2026?

Het handhavingsmoratorium eindigde op 1 januari 2025; sindsdien controleert de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. In 2026 geldt nog een gedeeltelijke zachte landing: geen verzuimboetes, maar wel vergrijpboetes bij opzet of grove schuld.

Een controle begint meestal met een bedrijfsbezoek, waarin de Belastingdienst de inhuur bespreekt en u de gelegenheid geeft verbeteringen door te voeren. Volgt een boekenonderzoek en blijkt sprake van een dienstbetrekking, dan kan een naheffingsaanslag loonheffingen volgen; de Belastingdienst heft daarbij niet verder na dan tot 1 januari 2025, tenzij sprake is van kwaadwillendheid of een eerdere aanwijzing niet is opgevolgd; dan kan hij tot vijf jaar terug naheffen. Meer daarover leest u in ons artikel over het handhavingskader van de Belastingdienst. De fiscale afwikkeling laten wij over aan een fiscalist.

Wat zijn de arbeidsrechtelijke gevolgen?

Kwalificeert de rechter de relatie als arbeidsovereenkomst, dan heeft de werkende alle rechten van een werknemer, vanaf het begin van de samenwerking. Dat geldt los van een fiscale controle.

• Ontslagbescherming: opzeggen kan alleen met toestemming van het UWV of ontbinding door de kantonrechter (artikelen 7:669 en 7:671 BW).
• Loondoorbetaling bij ziekte: twee jaar ten minste 70% van het loon (artikel 7:629 BW), met re-integratieplichten; zie ons artikel over re-integratie bij ziekte.
• Vakantie: wettelijk minimaal vier keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar (artikel 7:634 BW) en vakantiebijslag.
• Cao en pensioen: een algemeen verbindende cao of verplichte pensioenregeling geldt dan ook voor deze werknemer.
• Transitievergoeding bij ontslag op initiatief van de werkgever (artikel 7:673 BW).

Is payroll een veilig alternatief?

Payroll voorkomt discussie over schijnzelfstandigheid, omdat de werkende een arbeidsovereenkomst heeft met het payrollbedrijf. Het levert sinds 2020 echter weinig arbeidsrechtelijke flexibiliteit meer op.

Sinds de Wet arbeidsmarkt in balans (1 januari 2020) heeft een payrollwerknemer recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als werknemers in dienst van de opdrachtgever (artikel 8a Waadi), en sinds 2021 ook op een adequate pensioenregeling. De soepele uitzendregels voor ketens en het uitzendbeding gelden niet voor payroll. Als inlener blijft u daarnaast aansprakelijk voor loonheffingen die het payrollbedrijf niet afdraagt (artikel 34 Invorderingswet 1990).

Welke nieuwe wetgeving komt eraan?

Het oorspronkelijke wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) is gesplitst. Het rechtsvermoeden wordt apart geregeld; de verduidelijking van het gezagscriterium komt in een nog in te dienen Zelfstandigenwet.

Volgens de Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief (Kamerstukken 36783; Stb. 2026, 158) kan een werkende met een uurtarief onder € 38 (peildatum 1 januari 2026) in een civiele procedure stellen dat hij werknemer is; de opdrachtgever moet dan het tegendeel bewijzen. De Eerste Kamer nam de wet op 16 juni 2026 aan; zij treedt in werking op 31 december 2026 (Stb. 2026, 207). Zie ook ons artikel over de Wet meer zekerheid flexwerkers.

Waar let u als opdrachtgever op?

• Laat de zzp’er zelf bepalen hoe en wanneer hij het werk doet; geef alleen resultaatafspraken.
• Controleer of het werk niet structureel in uw organisatie is ingebed, zoals vaste diensten in een rooster.
• Leg vervangingsmogelijkheden vast en sta die in de praktijk ook toe.
• Ga na of de zzp’er meerdere opdrachtgevers, eigen middelen en ondernemersrisico heeft.
• Herbeoordeel langlopende opdrachten periodiek en documenteer die beoordeling.

Waar let u als zzp’er op?

• Werk voor meerdere opdrachtgevers en doe eigen acquisitie.
• Stel uw eigen tarief vast en draag zelf het risico van niet-betaling en herstel van fouten.
• Gebruik eigen middelen en regel zelf uw verzekeringen.
• Werkt u feitelijk als werknemer, dan kunt u bij de kantonrechter vaststelling van een arbeidsovereenkomst vragen; zie ook ons artikel over zzp’er of werknemer.

Wat kunnen wij voor u doen bij schijnzelfstandigheid?

• Uw inhuurrelaties beoordelen aan de hand van de criteria uit het Deliveroo-arrest.
• Overeenkomsten van opdracht opstellen of aanpassen aan de feitelijke werkwijze.
• U bijstaan bij een bedrijfsbezoek of boekenonderzoek, samen met uw fiscalist.
• Een payrollovereenkomst nalopen op de Wab-regels en de aansprakelijkheid.
• Procederen bij de kantonrechter over het bestaan van een arbeidsovereenkomst, met onze arbeidsrecht advocaat.

Samengevat

• Schijnzelfstandigheid betekent dat een zzp-opdracht feitelijk een arbeidsovereenkomst is (artikel 7:610 BW).
• Beslissend is de feitelijke uitvoering, beoordeeld met de gezichtspunten uit HR 24 maart 2023 (Deliveroo).
• In 2026 legt de Belastingdienst geen verzuimboetes op, wel vergrijpboetes bij opzet of grove schuld.
• Payroll geeft een arbeidsovereenkomst, met sinds 2020 gelijke arbeidsvoorwaarden als bij de opdrachtgever.
• Een rechtsvermoeden van werknemerschap bij een laag uurtarief is door de Tweede Kamer aangenomen, maar nog niet in werking.

Veelgestelde vragen

Maakt het uit wat er in het contract staat?

Weinig. De rechter kijkt naar de feitelijke uitvoering en niet naar de bedoeling of de benaming (HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746). Een contract helpt alleen als de praktijk ermee overeenstemt.

Is werken voor één opdrachtgever genoeg voor schijnzelfstandigheid?

Nee, dat is één gezichtspunt van meerdere. Het weegt wel mee bij de vraag of u zich als ondernemer gedraagt, samen met gezag, inbedding en vervanging.

Wie betaalt bij een naheffing?

De naheffing loonheffingen komt bij de opdrachtgever, omdat die als inhoudingsplichtige wordt gezien. Over de fiscale gevolgen voor de zzp’er adviseert een fiscalist.

Kan een schijnzelfstandige zijn opdracht als ontslag aanvechten?

Ja. Is er feitelijk een arbeidsovereenkomst, dan gelden de ontslagregels. Een opzegging zonder grond kan worden aangevochten; voor vernietiging geldt een termijn van twee maanden (artikel 7:686a lid 4 BW).

Lees ook: valkuilen voor freelancers en zzp’ers in commerciële contracten.