Hoe verloopt een echtscheidingsprocedure?
Een echtscheiding moet worden uitgesproken door de rechtbank, op een verzoekschrift dat een advocaat indient. Het huwelijk eindigt pas na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand. De regels staan in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
Kiest u voor een gemeenschappelijk of een eenzijdig verzoek?
Bij een gemeenschappelijk verzoekschrift dient u samen met uw partner één verzoek in. U voegt dan meestal een echtscheidingsconvenant toe met de financiële afspraken. Heeft u minderjarige kinderen, dan hoort er ook een ouderschapsplan bij. Een zitting is dan vaak niet nodig.
Bij een eenzijdig verzoek laat alleen u het verzoekschrift indienen. Een deurwaarder brengt het verzoek officieel aan uw partner over. Uw partner krijgt dan zes weken om een verweerschrift in te dienen. Daarna volgt meestal een mondelinge behandeling op de rechtbank.
Op grond van artikel 1:151 BW is duurzame ontwrichting de enige grond voor echtscheiding. Uw partner kan de scheiding dus niet tegenhouden door te weigeren. Verweer heeft vooral zin tegen de nevenvoorzieningen, zoals alimentatie of de verdeling. Meer leest u in ons artikel over eenzijdige echtscheiding.
Neemt u samen of alleen een advocaat?
Een advocaat moet het verzoekschrift tot echtscheiding ondertekenen (artikel 278 Rv), ook als u het volledig eens bent. Bij een gemeenschappelijk verzoek kan één echtscheidingsadvocaat het verzoek namens u beiden indienen.
Of u samen of alleen een advocaat neemt, hangt af van de mate van overeenstemming. Eén gezamenlijke advocaat is goedkoper, maar die mag niemand eenzijdig adviseren. Bij grote belangen of een ongelijke positie kiest u beter elk een eigen scheidingsadvocaat. Ontstaat onderweg een conflict, dan moet een gezamenlijke advocaat zich terugtrekken.
Wat zijn nevenvoorzieningen en voorlopige voorzieningen?
Nevenvoorzieningen zijn de verzoeken die u naast de scheiding zelf aan de rechter voorlegt. Denk aan kinderalimentatie, partneralimentatie, de hoofdverblijfplaats van de kinderen en de verdeling van het vermogen.
Duurt de procedure langer, dan kunt u voorlopige voorzieningen vragen op grond van artikel 822 Rv. De rechter regelt dan tijdelijk wie in de woning blijft, waar de kinderen wonen en wie welke bijdrage betaalt. Lees meer over voorlopige voorzieningen bij echtscheiding.
Wanneer bent u officieel gescheiden?
U bent gescheiden zodra de beschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Dat moet op grond van artikel 1:163 BW binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden.
Uw echtscheidingsadvocaat stuurt de beschikking daarvoor naar de gemeente waar het huwelijk is ingeschreven. De termijn voor hoger beroep is drie maanden. Ziet u allebei af van hoger beroep met een akte van berusting, dan kan de inschrijving direct volgen. Laat u de termijn van zes maanden verlopen, dan vervalt de beschikking en blijft u getrouwd.
Wat moet u regelen voor de kinderen?
Heeft u minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht op grond van artikel 815 Rv; die plicht geldt sinds 1 maart 2009. Daarnaast maakt u afspraken over kinderalimentatie. De rechter toetst die aan de behoefte van het kind en de draagkracht van beide ouders.
Wat staat er in een ouderschapsplan?
Het ouderschapsplan legt in elk geval drie onderwerpen vast:
- de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken, of de omgangsregeling;
- de manier waarop u elkaar informeert en raadpleegt over school en medische zorg;
- de kosten van verzorging en opvoeding van de kinderen.
U vermeldt ook hoe u de kinderen bij het plan heeft betrokken. Kinderen van 12 jaar en ouder krijgen van de rechtbank een uitnodiging om hun mening te geven. Gezamenlijk gezag blijft na de scheiding bestaan, maar betekent niet automatisch een gelijke verdeling van de zorg. Kiest u voor co-ouderschap, dan heeft dat gevolgen voor de alimentatie, zoals u leest in ons artikel over kinderalimentatie en co-ouderschap.
Hoe wordt kinderalimentatie berekend?
Rechters gebruiken de aanbevelingen van de Expertgroep Alimentatienormen, de Tremanormen. Eerst wordt de behoefte van het kind bepaald op basis van het gezinsinkomen tijdens het huwelijk. Daarna wordt bekeken welk deel elke ouder kan dragen. De onderhoudsplicht loopt door tot het kind 21 jaar wordt. Meer leest u bij het begrip kinderalimentatie.
Hoe lang duurt partneralimentatie?
Voor verzoeken die vanaf 1 januari 2020 zijn ingediend, duurt partneralimentatie in beginsel de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar. Er zijn wettelijke uitzonderingen voor lange huwelijken, jonge kinderen en partners die dicht bij de AOW-leeftijd zitten.
| Situatie | Maximale duur |
|---|---|
| Standaard (verzoek vanaf 1 januari 2020) | Helft van de huwelijksduur, maximaal 5 jaar |
| Kinderen jonger dan 12 jaar | Tot het jongste kind 12 jaar wordt |
| Huwelijk van meer dan 15 jaar en ontvanger binnen 10 jaar van de AOW-leeftijd | Tot de AOW-leeftijd van de ontvanger |
| Huwelijk van meer dan 15 jaar en ontvanger geboren op of vóór 1 januari 1970 | 10 jaar |
| Verzoek ingediend vóór 1 januari 2020 | In beginsel 12 jaar (oude regeling) |
U kunt samen andere afspraken maken, bijvoorbeeld een kortere duur of een afkoopsom. Leidt het einde van de alimentatie tot een ingrijpende en onredelijke situatie, dan kan de ontvanger de rechter vragen de termijn te verlengen via de hardheidsclausule. Meer leest u op onze pagina over alimentatie.
Hoe wordt het vermogen verdeeld?
Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan verdeelt u de gemeenschap in beginsel in twee gelijke helften. Wat in die gemeenschap valt, hangt af van de datum van uw huwelijk en van eventuele huwelijkse voorwaarden. Een scheidingsadvocaat brengt eerst alle bezittingen en schulden in kaart.
Wat is het verschil tussen de oude en de nieuwe gemeenschap?
Voor huwelijken vanaf 1 januari 2018 geldt de beperkte gemeenschap van goederen. Bezit en schulden van vóór het huwelijk blijven privé, net als erfenissen en schenkingen. Alleen wat u tijdens het huwelijk opbouwt, valt in de gemeenschap.
Bent u vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan geldt de algehele gemeenschap. Daarin valt in beginsel al het bezit, ook van vóór het huwelijk, behalve erfenissen en schenkingen met een uitsluitingsclausule. De gemeenschap wordt ontbonden op de dag dat het verzoekschrift is ingediend (artikel 1:99 BW).
Bent u onder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan bepalen die wat u moet verrekenen. Een veelvoorkomend punt is een periodiek verrekenbeding dat nooit is uitgevoerd. Lees ook ons artikel over scheiden met huwelijkse voorwaarden.
Wat gebeurt er met de woning en de hypotheek?
Voor een koopwoning zijn er drie routes: verkopen, één partner neemt de woning over, of u blijft tijdelijk samen eigenaar. Wie de woning overneemt, koopt de ander uit of draagt mee in een restschuld.
U blijft beiden hoofdelijk aansprakelijk voor de hypotheek, ook na de scheiding. Alleen de bank kan de vertrekkende partner daaruit ontslaan. De rechter kan bepalen dat één van u de woning na de inschrijving nog maximaal zes maanden mag gebruiken (artikel 1:165 BW). Meer leest u in ons artikel over de koopwoning bij echtscheiding.
Wat gebeurt er met een eigen onderneming?
Valt uw eigen onderneming in de gemeenschap of onder een verrekenbeding, dan moet de waarde worden vastgesteld. Meestal schakelt u daarvoor een onafhankelijke waardeerder in. Lees meer over scheiden met een eigen bedrijf.
Hoe wordt het pensioen verdeeld?
Het ouderdomspensioen dat u tijdens het huwelijk heeft opgebouwd, wordt verdeeld volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding. In beginsel krijgt elke partner de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen van de ander.
U moet de scheiding binnen twee jaar na de inschrijving melden bij de pensioenuitvoerder. Doet u dat niet, dan betaalt de uitvoerder niet rechtstreeks aan u uit. Kiest u voor conversie, dan krijgt u een eigen pensioenaanspraak die blijft staan, ook als uw ex-partner overlijdt. Uw scheidingsadvocaat legt die keuze vast in het convenant. Lees verder in ons artikel over pensioen bij scheiding.
Wat geldt bij een geregistreerd partnerschap, samenwoning of internationale scheiding?
Een geregistreerd partnerschap zonder minderjarige kinderen kunt u samen beëindigen zonder rechter. Bij samenwoning is er geen procedure, maar wel regels voor kinderen en gezamenlijk bezit.
Voor die beëindiging legt u de afspraken vast in een overeenkomst die een advocaat of notaris mede ondertekent. Heeft u samen minderjarige kinderen, dan loopt de ontbinding via de rechtbank. Samenwoners hebben geen wettelijk recht op partneralimentatie, maar kinderalimentatie is altijd verschuldigd. Zie ook ons artikel over scheiden na samenwonen.
Bent u in het buitenland getrouwd, dan kunt u in Nederland scheiden als de Nederlandse rechter bevoegd is. Binnen de EU bepaalt de Brussel II-ter-verordening dat, meestal op basis van de gewone verblijfplaats. De Nederlandse rechter past dan Nederlands recht toe op de echtscheiding zelf (artikel 10:56 BW). Voor vermogen en alimentatie kan buitenlands recht gelden. Meer leest u over internationale echtscheiding.
Hoe lang duurt een scheiding, en wanneer past mediation?
Een scheiding op gemeenschappelijk verzoek duurt na het indienen meestal enkele weken tot twee maanden. Een eenzijdige scheiding met verweer duurt vaak zes maanden tot een jaar, en langer bij hoger beroep.
Wilt u een procedure vermijden, dan kan mediation helpen. Een mediator begeleidt het gesprek neutraal, maar adviseert geen van beiden. Onze scheidingsadvocaten kunnen u naast de mediation adviseren en het concept-convenant toetsen. Een scheidingsadvocaat moet het verzoekschrift daarna nog steeds indienen. Zie ook ons artikel over mediation bij scheiding. Algemene informatie vindt u ook op Rijksoverheid.nl.
