Scheiden na samenwonen zonder huwelijk: uw rechten uitgelegd

Gepubliceerd op 4 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Gaat u uit elkaar na samenwonen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan heeft u geen recht op partneralimentatie, pensioenverevening of een wettelijke verdeling van vermogen. Wat op uw naam staat blijft van u; wat u samen bezit, verdeelt u samen. De belangrijkste uitzonderingen zijn afspraken in een samenlevingscontract en de kinderen: kinderalimentatie is altijd verschuldigd, en met gezamenlijk gezag moet u een ouderschapsplan maken (artikel 1:247a BW).

Bij het uit elkaar gaan na samenwonen hoeft u niet naar de rechter. Er is geen echtscheidingsverzoek en geen beschikking. U regelt de afwikkeling zelf, op basis van het gewone vermogensrecht uit Boek 3 en Boek 6 BW. Pas als u er samen niet uitkomt over de woning, geld of de kinderen, beslist de rechter.

Of u een samenlevingscontract heeft, maakt veel verschil. Hieronder leest u welke regels gelden zonder contract, wat een contract verandert en wat u voor de kinderen moet regelen.

Samenwonen, trouwen of geregistreerd partnerschap: wat is het verschil bij uit elkaar gaan?

Samenwonen zonder huwelijk geeft geen eigen familierechtelijke regeling. Het huwelijksvermogensrecht uit Boek 1 BW geldt alleen voor echtgenoten en geregistreerde partners. De tabel zet de verschillen op een rij.

Dat de huwelijksregels niet gelden, bevestigde de Hoge Raad op 21 maart 2025 (ECLI:NL:HR:2025:436). Partners die vóór hun huwelijk samen een woning kochten, hadden over en weer vorderingen wegens meerinbreng. De Hoge Raad oordeelde dat zulke vorderingen tussen partners zonder huwelijk of partnerschap worden beoordeeld naar het gewone vermogensrecht, niet naar de vergoedingsregels voor echtgenoten.

Trouwt u na een periode van samenwonen en volgt later een scheiding, dan kan dat dus gevolgen hebben voor vorderingen uit de samenwoonperiode. In die zaak vielen de schulden uit de periode vóór het huwelijk niet in de huwelijksgemeenschap.

Wat gebeurt er zonder samenlevingscontract met uw bezittingen?

Zonder contract geldt een eenvoudige hoofdregel: eigendom volgt wie iets heeft gekocht of op wiens naam het staat. Spullen die u samen kocht, vormen een gemeenschap in de zin van artikel 3:166 BW. Elke deelgenoot kan op ieder moment verdeling vragen (artikel 3:178 BW).

Inboedel en spaargeld

Voor de inboedel en auto’s telt wie betaalde en op wiens naam de aankoop staat. Bij een gemeenschap zijn de aandelen gelijk, tenzij uit uw onderlinge verhouding iets anders volgt (artikel 3:166 lid 2 BW). Bewaar daarom bankafschriften en aankoopbonnen van grote aankopen.

Een gezamenlijke bankrekening valt in beginsel in de gemeenschap. Het saldo verdeelt u volgens uw afspraken. Spaargeld op de rekening van één partner blijft van die partner, tenzij u iets anders heeft afgesproken.

De koopwoning

Staat de woning op beide namen in de leveringsakte, dan bent u samen eigenaar in de verhouding die in de akte staat. U kunt de woning verkopen, of één van u neemt het aandeel van de ander over. Dat gaat via de notaris, omdat een nieuwe leveringsakte nodig is.

Staat de woning op één naam, dan is alleen die partner eigenaar. De ander kan dan alleen een vordering hebben, bijvoorbeeld uit een geldlening of een afgesproken vergoeding voor betalingen aan de woning. Die vordering moet hij of zij wel kunnen onderbouwen.

Hoe streng de rechter daarbij kijkt, blijkt uit een vonnis van de rechtbank Rotterdam van 5 juni 2024 (ECLI:NL:RBROT:2024:5245). De woning stond volgens de leveringsakte alleen op naam van de vrouw. De man stelde dat zij onderling hadden afgesproken dat hij mede-eigenaar bleef. Een testament, een WhatsApp-bericht en een leenovereenkomst met een derde vond de rechtbank niet genoeg; hij kreeg geen deel van de overwaarde.

Kunt u het niet eens worden over de verdeling van de gezamenlijke woning, dan kan de rechter op vordering van één van u bepalen hoe wordt verdeeld, bijvoorbeeld door verkoop (artikel 3:185 BW). Meer over de keuzes bij de hypotheek en de woning leest u in onze aparte artikelen.

De huurwoning

Staat u allebei op het huurcontract, dan bent u beiden huurder. Wie blijft wonen, spreekt u samen af; lukt dat niet, dan kan de rechter beslissen. De vertrekkende partner blijft tegenover de verhuurder aansprakelijk tot de huur voor hem of haar is beëindigd.

Staat alleen uw partner op het contract, dan heeft u zelf geen huurrecht, tenzij u medehuurder bent geworden (artikel 7:267 BW). Medehuurderschap vraagt onder meer een duurzame gemeenschappelijke huishouding van ten minste twee jaar en een verzoek aan de verhuurder of de rechter.

Wie betaalt de schulden na het uit elkaar gaan?

Schulden blijven bij degene die ze is aangegaan. Er is geen huwelijksgemeenschap waardoor u ook voor schulden van de ander aansprakelijk wordt. Heeft u samen getekend, dan bent u meestal allebei voor het hele bedrag aansprakelijk tegenover de schuldeiser.

• Hypotheek op beide namen: de bank kan beiden aanspreken, ook na vertrek van één partner. Ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid geeft alleen de bank.
• Gezamenlijke lening of rood staan op een en-of-rekening: beiden aansprakelijk tegenover de bank.
• Creditcard of persoonlijke lening op één naam: alleen de aanvrager betaalt.
• Huurachterstand: wie huurder is, is aansprakelijk tegenover de verhuurder.

Betaalt één partner na het vertrek alleen de gezamenlijke hypotheek, dan kan hij of zij het deel van de ander in beginsel terugvragen. Leg dat vast in de afspraken over de verdeling, zodat er later geen discussie ontstaat.

Heeft u na samenwonen recht op alimentatie of pensioen?

Een ongehuwde ex-partner heeft geen wettelijk recht op partneralimentatie. De onderhoudsplicht uit Boek 1 BW geldt alleen tussen echtgenoten en geregistreerde partners. Meer daarover leest u in partneralimentatie na samenwonen vergeleken met een huwelijk.

Een recht op alimentatie kan alleen ontstaan als u dat zelf heeft afgesproken, bijvoorbeeld in een samenlevingscontract. Die afspraak is een gewone overeenkomst. Wordt ze niet nagekomen, dan kunt u nakoming vorderen bij de rechter.

Ook pensioen wordt niet verdeeld. De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding geldt alleen na een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Heeft u uw partner bij het pensioenfonds aangemeld voor partnerpensioen, kijk dan na het uit elkaar gaan wat er met die aanmelding gebeurt. Dat hangt af van het pensioenreglement.

Wat verandert een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract biedt meer bescherming, maar alleen voor wat erin staat. Het is een overeenkomst tussen u beiden, geen wettelijk stelsel. Bij het uit elkaar gaan voert u de afspraken uit. Een rechter komt pas in beeld als u het niet eens bent over de uitleg of de uitvoering.

Veel contracten regelen in elk geval:

• de verdeling van de kosten van de huishouding;
• de eigendom van de inboedel en de gezamenlijke woning;
• een verrekenbeding voor inkomen of vermogen;
• partnerpensioen bij overlijden;
• soms een bijdrage in levensonderhoud na het uit elkaar gaan.

In de Rotterdamse zaak uit 2024 regelde het samenlevingscontract uit 2002 alleen een gezamenlijke rekening voor huishoudelijke kosten. De man kreeg daarom geen recht op de helft van het spaargeld van de vrouw. Kijk dus goed wat er wél en niet in uw contract staat.

Bij de beëindiging volgt u de procedure uit het contract, zoals een schriftelijke opzegging. Wilt u contractafspraken afdwingen of staat er een alimentatieverplichting in het contract, dan geldt het gewone verbintenissenrecht. Voor de overdracht van een woning heeft u altijd een notaris nodig.

Wat moet u regelen voor de kinderen?

Voor de kinderen maakt het geen verschil of u getrouwd was. Beide ouders blijven onderhoudsplichtig, en bij gezamenlijk gezag is een ouderschapsplan verplicht. Hier is de wet dus wel dwingend.

Gezag

Het ouderlijk gezag bepaalt wie beslissingen over het kind neemt. Erkent de vader of meemoeder het kind op of na 1 januari 2023, dan krijgen beide ouders in beginsel van rechtswege gezamenlijk gezag. Is het kind vóór die datum erkend, dan heeft de moeder alleen het gezag, tenzij de ouders gezamenlijk gezag hebben laten aantekenen in het gezagsregister.

Het gezamenlijk gezag blijft na het uit elkaar gaan bestaan. Een ouder die alleen het gezag wil, moet dat aan de rechter vragen.

Ouderschapsplan

Ouders met gezamenlijk gezag die niet langer samenleven, stellen een ouderschapsplan op (artikel 1:247a BW). Daarin staan in elk geval:

• de verdeling van zorg- en opvoedingstaken of de omgangsregeling;
• hoe u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke beslissingen;
• de kosten van verzorging en opvoeding (kinderalimentatie).

Er is geen rechter die het plan controleert als u uit elkaar gaat zonder procedure. Toch is het verplicht, en het is het stuk waar de rechter later naar kijkt als u een geschil krijgt. Een praktische uitwerking leest u bij co-ouderschap in de praktijk.

Kinderalimentatie

Beide ouders moeten bijdragen in de kosten van het kind, tot 21 jaar (artikel 1:392 en 1:395a BW). Rechters berekenen de bijdrage met de aanbevelingen van de Expertgroep Alimentatienormen, de zogenoemde Tremanormen. Daarin tellen het inkomen van beide ouders, de behoefte van het kind en de zorgkorting mee. Meer leest u bij kinderalimentatie en co-ouderschap.

Komt u er samen niet uit, dan kan één van u de rechtbank vragen de bijdrage vast te stellen. Veranderen de omstandigheden later, bijvoorbeeld door een ander inkomen of een andere zorgverdeling, dan kunt u wijziging vragen (artikel 1:401 BW).

De afwikkeling in vijf stappen

1. Maak een lijst van bezittingen en schulden, met per post op wiens naam het staat en wie betaalde. Verzamel de leveringsakte, het hypotheekcontract, het huurcontract en het samenlevingscontract.
2. Lees het samenlevingscontract na: wat staat er over verdeling, verrekening en alimentatie, en welke opzegprocedure geldt?
3. Maak afspraken over de woning: verkoop, overname of huur, en wat er met de hypotheek gebeurt. Vraag tijdig bij de bank of een overname haalbaar is.
4. Stel bij gezamenlijk gezag het ouderschapsplan op en bereken de kinderalimentatie.
5. Leg alles schriftelijk vast in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW) en laat de notaris de woning leveren als dat nodig is.

Een mediator kan helpen als u er samen uit wilt komen. Een advocaat is nodig als de ander niet meewerkt, als er een procedure bij de rechtbank volgt, of als u een onderbouwde vordering wilt instellen.

Wat kunnen wij doen als u uit elkaar gaat na samenwonen?

Onze scheidingsadvocaten helpen ook ongehuwde samenwoners. Wij kunnen onder meer:

• uw samenlevingscontract nalezen en op een rij zetten welke afspraken nu gelden;
• in kaart brengen wat van wie is en welke vorderingen u op elkaar heeft;
• de afspraken over woning, hypotheek, inboedel en schulden vastleggen in een vaststellingsovereenkomst;
• het ouderschapsplan opstellen en de kinderalimentatie berekenen;
• de procedure bij de rechtbank voeren over gezag, omgang, kinderalimentatie of verdeling.

Veelgestelde vragen

Kan ik geld terugvragen dat ik in de woning van mijn ex heb gestoken?

Mogelijk wel, als u kunt aantonen dat het een lening was of dat u een vergoeding heeft afgesproken. Zonder bewijs is dat lastig: in de Rotterdamse zaak van 5 juni 2024 waren een WhatsApp-bericht en een testament niet genoeg. Bewaar daarom schriftelijke afspraken en bankafschriften.

Moet ik de ander laten wonen tot het huis verkocht is?

Bij een woning op beide namen heeft u allebei een eigendomsrecht. Komt u er niet uit wie tijdelijk blijft, dan kunt u de rechter in kort geding om een voorlopige regeling vragen. Bij een woning op één naam heeft de ander geen eigen recht om te blijven.

Wat als we na het samenwonen zijn getrouwd?

Dan geldt voor de periode van samenwonen het gewone vermogensrecht en voor de huwelijksperiode het huwelijksvermogensrecht. Vorderingen die vóór het huwelijk ontstonden, vielen volgens de Hoge Raad (21 maart 2025) niet in de huwelijksgemeenschap.