Gepubliceerd op 13 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Als het Openbaar Ministerie een strafzaak binnenkrijgt, kiest de officier van justitie grofweg uit drie wegen: seponeren (niet vervolgen), dagvaarden (de zaak aan de rechter voorleggen) of de zaak zelf afdoen met een strafbeschikking of, in minder gevallen, een transactie. Een strafbeschikking is alleen mogelijk bij overtredingen en misdrijven waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat (artikel 257a Sv); voor zwaardere zaken moet het OM dagvaarden.
Die keuze heeft grote gevolgen voor de verdachte en voor het slachtoffer. Hieronder leest u hoe het OM beslist, wat de verschillende uitkomsten betekenen en hoe u tegen een beslissing kunt opkomen, met twee recente beslissingen van gerechtshoven over beklag tegen een sepot.

Inhoudsopgave
Hoe beslist het OM wat er met een strafzaak gebeurt?
Het OM kijkt eerst of vervolging juridisch mogelijk is en of er genoeg bewijs is. Daarna weegt het of vervolging in het algemeen belang is, en zo ja, of de zaak zich leent voor een strafbeschikking of voor de rechter moet komen.
In Nederland beslist alleen het OM of iemand strafrechtelijk wordt vervolgd. Dat heet het vervolgingsmonopolie. De officier van justitie neemt die beslissing namens het OM, zodra het politieonderzoek zover is afgerond dat hij het dossier kan beoordelen. Hoe een strafzaak van begin tot eind verloopt, leest u in ons artikel over het verloop van een strafzaak.
| Beslissing | Wanneer | Wie beslist over de straf | Hoe komt u ertegen op |
|---|---|---|---|
| Technisch sepot | Vervolging niet haalbaar, bijvoorbeeld door te weinig bewijs of verjaring | Geen straf | Slachtoffer: beklag bij het gerechtshof (art. 12 Sv) |
| Beleidssepot | Vervolging mogelijk, maar niet in het algemeen belang (art. 167 lid 2 Sv) | Geen straf | Slachtoffer: beklag bij het gerechtshof (art. 12 Sv) |
| Strafbeschikking | Feiten met maximaal zes jaar gevangenisstraf | Het OM | Verdachte: verzet binnen 14 dagen (art. 257e Sv) |
| Transactie | Aanbod om vervolging te voorkomen, vooral nog bij ondernemingen | Geen straf; voorwaarden van het OM | Niet aanvaarden |
| Dagvaarding | Ernstigere zaken, of als het OM een vrijheidsstraf wil eisen | De rechter | Verweer op de zitting; hoger beroep binnen 14 dagen (art. 408 Sv) |
Wat is het opportuniteitsbeginsel?
Het OM mag afzien van vervolging als het algemeen belang dat rechtvaardigt, ook als er genoeg bewijs is. Dat volgt uit artikel 167, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering.
Niet elk strafbaar feit leidt dus automatisch tot een strafzaak. Het OM weegt onder meer de ernst van het feit, de gevolgen voor het slachtoffer, de persoon van de verdachte en de vraag of andere maatregelen beter werken. Ook prioriteiten en beschikbare capaciteit spelen mee. Voor veelvoorkomende feiten heeft het OM richtlijnen en aanwijzingen die bepalen hoe het in de regel afdoet, zodat vergelijkbare zaken vergelijkbaar worden behandeld.
In welke volgorde weegt het OM?
Eerst de technische vraag: kan de zaak juridisch worden vervolgd en is er genoeg bewijs? Pas als dat zo is, komt de beleidsvraag aan de orde of vervolging wenselijk is.
Is de zaak technisch niet haalbaar, dan volgt een technisch sepot. Is zij wel haalbaar maar niet wenselijk, dan kan het OM een beleidssepot geven. Is vervolging wel wenselijk, dan kiest het OM tussen een strafbeschikking en een dagvaarding. Daarbij spelen de ernst van het feit, de straf die het OM passend vindt en de strafmaxima in de wet een rol.
Wat betekent seponeren?
Seponeren betekent dat het OM besluit een verdachte niet te vervolgen. De zaak wordt afgesloten zonder dat een rechter eraan te pas komt.

Elke sepotbeslissing krijgt een sepotcode, die aangeeft waarom het OM niet vervolgt. Die code wordt vastgelegd in de justitiële documentatie. Er zijn drie hoofdsoorten sepot: het technisch sepot, het beleidssepot en het voorwaardelijk sepot.
Wanneer volgt een technisch sepot?
Als vervolging juridisch niet mogelijk is of vrijwel zeker op niets uitloopt. De belangrijkste gronden zijn:
- de verdachte is ten onrechte als verdachte aangemerkt, bijvoorbeeld bij een persoonsverwisseling of een valse aangifte;
- er is onvoldoende wettig en overtuigend bewijs;
- het gedrag is geen strafbaar feit, of er is een rechtvaardigingsgrond of schulduitsluitingsgrond;
- er is een formele belemmering, zoals verjaring, het ontbreken van een vereiste klacht of een eerdere onherroepelijke beslissing over hetzelfde feit.
Het OM seponeert liever dan dat het een zaak voorlegt die waarschijnlijk tot vrijspraak leidt. Wanneer bewijs overtuigend genoeg is, lichten wij toe in ons artikel over bewijs in strafzaken.
Wanneer volgt een beleidssepot?
Als vervolging wel mogelijk is, maar het OM haar niet in het algemeen belang vindt (artikel 167 lid 2 Sv). Redenen kunnen zijn: het feit is gering, het is lang geleden gepleegd, de verdachte heeft de schade al vergoed, de verdachte is ernstig ziek, er is al een andere straf of maatregel die volstaat, of partijen hebben het in een kleine kring zelf opgelost. Het OM moet zo een sepot wel kunnen verantwoorden, zeker tegenover het slachtoffer.
Wat is een voorwaardelijk sepot?
Het OM ziet af van vervolging op voorwaarde dat de verdachte zich gedurende een proeftijd aan bepaalde voorwaarden houdt. Houdt hij zich daar niet aan, dan kan het OM de zaak alsnog vervolgen.
De belangrijkste voorwaarde is dat de verdachte in de proeftijd geen nieuwe strafbare feiten pleegt. Het OM kan daarnaast voorwaarden stellen, zoals het vergoeden van de schade van het slachtoffer, het volgen van een cursus of behandeling, een contactverbod of het meewerken aan toezicht door de reclassering. Een voorwaardelijk sepot is een beleidssepot en wordt dus ook geregistreerd.
Op welke juridische gronden kan het OM seponeren?
De gronden vallen uiteen in bewijs, strafbaarheid en formele belemmeringen. Hieronder werken wij de belangrijkste uit.
Wat als het bewijs onvoldoende is?
Dan volgt een technisch sepot. Voor een veroordeling moet de rechter het feit wettig en overtuigend bewezen achten (artikel 338 Sv), en het OM vervolgt niet als het die kans niet reëel acht.
Dat is bijvoorbeeld het geval als het verzamelde bewijs te zwak is, getuigen elkaar tegenspreken of onbetrouwbaar blijken, of forensisch onderzoek geen uitsluitsel geeft. Een verklaring van één getuige is volgens artikel 342 lid 2 Sv bovendien niet genoeg: er moet steunbewijs zijn. Komt er later nieuw bewijs, dan kan het OM de zaak heropenen, zolang het feit niet is verjaard.
Wat als er een rechtvaardigingsgrond is?
Dan is het gedrag niet onrechtmatig en volgt een sepot. De belangrijkste rechtvaardigingsgronden zijn noodweer (artikel 41 lid 1 Sr), noodtoestand, een wettelijk voorschrift (artikel 42 Sr) en een ambtelijk bevel (artikel 43 Sr).
Bij noodweer verdedigt iemand zich tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding. De officier van justitie beoordeelt dan of de verdediging noodzakelijk en proportioneel was. Waar die grens ligt, leest u in ons artikel over noodweer of mishandeling. Ook geweld door politieagenten kan rechtmatig zijn, als zij hun bevoegdheden correct en proportioneel gebruiken.
Wat als de verdachte geen schuld treft?
Dan is er een schulduitsluitingsgrond. Het feit blijft onrechtmatig, maar de verdachte valt het niet te verwijten.
Voorbeelden zijn ontoerekeningsvatbaarheid door een psychische stoornis (artikel 39 Sr), overmacht (artikel 40 Sr) en verontschuldigbare dwaling. Bij ontoerekeningsvatbaarheid laat het OM de verdachte vaak onderzoeken door deskundigen; bij ernstige feiten kan de zaak dan toch naar de rechter gaan, die een maatregel zoals tbs kan opleggen. Bij dwaling dacht de verdachte oprecht dat zijn handelen was toegestaan, en die vergissing moet begrijpelijk zijn geweest. Meer daarover leest u in ons artikel over dwaling in het strafrecht.
Welke formele belemmeringen zijn er?
De belangrijkste zijn verjaring, het ontbreken van een klacht bij een klachtdelict en het verbod om iemand twee keer voor hetzelfde feit te vervolgen. In die gevallen moet het OM seponeren, ook als bewijs en schuld vaststaan.
| Soort feit | Verjaringstermijn (art. 70 Sr) |
|---|---|
| Overtredingen | 3 jaar |
| Misdrijven met geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van ten hoogste 3 jaar | 6 jaar |
| Misdrijven met gevangenisstraf van meer dan 3 jaar | 12 jaar |
| Misdrijven met gevangenisstraf van meer dan 10 jaar | 20 jaar |
| Misdrijven met gevangenisstraf van 12 jaar of meer | Geen verjaring |
Voor een aantal zedenmisdrijven tegen minderjarigen gelden bijzondere regels. Meer daarover leest u in ons artikel over de verjaringstermijn in het strafrecht.
Een klachtdelict kan alleen worden vervolgd als het slachtoffer een klacht heeft ingediend. Voorbeelden zijn belediging, smaad en belaging; eenvoudige mishandeling is geen klachtdelict. De klacht moet volgens artikel 66 van het Wetboek van Strafrecht binnen drie maanden worden gedaan nadat het slachtoffer van het feit kennis kreeg. Het slachtoffer kan de klacht volgens artikel 67 Sr binnen acht dagen weer intrekken. Verder mag niemand opnieuw worden vervolgd voor een feit waarover al onherroepelijk is beslist (artikel 68 Sr), en vervolgt het OM niet als de Nederlandse strafwet niet van toepassing is.
Wanneer dagvaardt het OM?
Als er genoeg bewijs is en de zaak te ernstig is voor een strafbeschikking, of als het OM een vrijheidsstraf wil eisen. Ook na verzet tegen een strafbeschikking komt de zaak bij de rechter.
Een strafbeschikking kan alleen bij overtredingen en misdrijven waarop maximaal zes jaar gevangenisstraf staat, en nooit met een vrijheidsstraf. Wil het OM gevangenisstraf eisen, of gaat het om een complexe zaak of een feit met grote maatschappelijke impact, dan dagvaardt het de verdachte. De persoon van de verdachte speelt ook mee: bij iemand die eerder is veroordeeld, kiest het OM sneller voor de rechter.
Wat staat er in de dagvaarding?
De dagvaarding bevat de tenlastelegging: een omschrijving van het feit waarvan u wordt verdacht, met tijd en plaats (artikel 261 Sv). Daarnaast staan erin wanneer en waar de zitting is en welke rechter de zaak behandelt.
De tenlastelegging bepaalt waarover de rechter mag oordelen. Zij moet voldoende duidelijk zijn, zodat u weet waartegen u zich moet verdedigen. Een dagvaarding moet volgens artikel 265 Sv ten minste tien dagen voor de zitting worden betekend. Overtredingen gaan meestal naar de kantonrechter, eenvoudige misdrijven naar de politierechter en zwaardere zaken naar de meervoudige kamer van de rechtbank. Heeft u een dagvaarding ontvangen, noteer dan direct de zittingsdatum en vraag het dossier op.
Welke rechten heeft u als verdachte?
U heeft recht op bijstand van een advocaat, recht op inzage in het strafdossier en het recht om te zwijgen (artikel 29 Sv). Ook mag u getuigen laten oproepen en verweer voeren.
Het recht op een advocaat geldt niet pas vanaf de dagvaarding, maar al vanaf uw eerste verhoor als verdachte. Een advocaat kan het dossier bestuderen, onderzoekswensen indienen, getuigen laten oproepen en procedurele verweren voeren. Wanneer zwijgen verstandig is, leest u in ons artikel over het zwijgrecht. Op de zitting licht de officier van justitie de zaak toe en eist hij een straf; daarna krijgen u en uw advocaat het woord, en u krijgt het laatste woord.
Kunt u in hoger beroep?
Ja, zowel de verdachte als het OM kan binnen veertien dagen na de uitspraak hoger beroep instellen bij het gerechtshof (artikel 408 Sv). Het hof behandelt de zaak opnieuw en is niet gebonden aan het vonnis van de rechtbank. De uitkomst kan een bevestiging van het vonnis zijn, een hogere of lagere straf, of alsnog vrijspraak. Wanneer hoger beroep voor u zinvol is, leest u in ons artikel over hoger beroep in strafzaken.
Hoe doet het OM een zaak af zonder rechter?
Het OM kan een zaak zelf afdoen met een strafbeschikking en, in bepaalde gevallen, met een transactie. Daarmee wordt de zaak zonder zitting bij de rechter afgesloten.

Hoe werkt een strafbeschikking?
Met een strafbeschikking legt het OM zelf een straf op, zonder rechter. Het OM kan daarmee onder meer een geldboete, een taakstraf van maximaal 180 uur of een rijontzegging van maximaal zes maanden opleggen, maar nooit een gevangenisstraf (artikel 257a Sv).
Het OM kan er ook een gedragsaanwijzing mee geven, zoals een contactverbod, en een schadevergoedingsmaatregel voor het slachtoffer. Wil het OM een taakstraf, een gedragsaanwijzing, een rijontzegging of een geldboete van meer dan € 2.000 opleggen, dan moet het u eerst horen (artikel 257c Sv). Dat gebeurt vaak op een OM-zitting: een niet-openbaar gesprek met de officier van justitie, waarbij u zich door een advocaat kunt laten bijstaan.
Bent u het niet eens met de strafbeschikking, dan kunt u volgens artikel 257e Sv binnen veertien dagen verzet doen. De rechter behandelt de zaak dan opnieuw. Betaalt u, of laat u de termijn verlopen, dan wordt de strafbeschikking onherroepelijk en telt zij als justitieel gegeven. Meer daarover leest u in ons artikel over de strafbeschikking van het OM en in ons artikel over de vraag of u een strafbeschikking wel of niet accepteert.
Wat is een transactie?
Een transactie is een aanbod van het OM om vervolging te voorkomen, bijvoorbeeld door een geldbedrag te betalen. Voldoet u aan de voorwaarden, dan vervalt het recht om u voor dat feit te vervolgen (artikel 74 Sr).
Het OM kan daarbij voorwaarden stellen, zoals betaling van een geldsom, afstand van in beslag genomen voorwerpen of vergoeding van de schade aan het slachtoffer. Anders dan bij een strafbeschikking legt het OM hier geen straf op: het gaat om een aanbod dat u kunt aanvaarden. In de praktijk heeft de strafbeschikking de transactie voor veel zaken tegen personen vervangen; transacties komen vooral nog voor in zaken tegen ondernemingen. Het verschil lichten wij toe in ons artikel over transactie, strafbeschikking of dagvaarding.
Welke gevolgen heeft een sepot voor uw strafblad en VOG?
Ook een sepot wordt in de regel geregistreerd in de justitiële documentatie, met de sepotcode. Dat kan gevolgen hebben voor een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), afhankelijk van de sepotgrond en de functie.
De sepotcode laat zien waarom het OM niet vervolgt, en dat maakt verschil. Een technisch sepot wegens onvoldoende bewijs weegt bij latere beoordelingen anders dan een beleidssepot, waarbij het OM had kunnen vervolgen maar daarvan heeft afgezien. Welke gegevens over u zijn vastgelegd, kunt u opvragen bij de Justitiële Informatiedienst. Wat er in de justitiële documentatie komt en hoe lang het blijft staan, leest u in ons artikel over het strafblad en de justitiële documentatie.
Een sepot leidt niet automatisch tot een weigering van een VOG. Justis beoordeelt per aanvraag of het geregistreerde feit een risico vormt voor de functie. Daarbij kijkt Justis onder meer naar de aard van het feit, de sepotgrond, de samenhang met de functie en de tijd die sindsdien is verstreken. Voor functies met kwetsbare personen of met financiële verantwoordelijkheid kan ook een geseponeerd feit tot een weigering leiden. Krijgt u een voornemen tot weigering, dan kunt u daarop reageren en uw kant van de zaak toelichten.
Kunt u opkomen tegen een beslissing van het OM?
Als slachtoffer of andere rechtstreeks belanghebbende kunt u tegen een sepot of het niet vervolgen beklag doen bij het gerechtshof (artikel 12 Sv). Als verdachte kunt u tegen een strafbeschikking verzet doen; tegen een dagvaarding voert u verweer op de zitting.
Dien het beklag in binnen drie maanden nadat u van de beslissing om niet te vervolgen op de hoogte bent geraakt, en voeg de brief met die beslissing bij. Het gerechtshof kan het OM opdragen om alsnog te vervolgen, of de beslissing in stand laten. De zitting is niet openbaar, en tegen de beslissing van het hof staat geen hoger beroep of cassatie open. Zo staat het op de pagina over de klacht over niet-vervolgen op rechtspraak.nl.
Wanneer gelast het hof vervolging, en wanneer niet?
Een vrouw met een niqab werd in een viswinkel niet geholpen en deed aangifte. Het OM in Rotterdam seponeerde wegens onvoldoende bewijs en zag bovendien een rechtvaardiging. Het gerechtshof Den Haag verklaarde haar beklag op 2 maart 2026 gegrond en gelastte vervolging wegens beroepsmatige discriminatie op grond van godsdienst (artikel 429quater Sr). Er waren voldoende aanknopingspunten, en vervolging was ook opportuun omdat er duidelijkheid nodig was over de reikwijdte van de strafbaarstelling (ECLI:NL:GHDHA:2026:370).
Een verdachte die het met zijn sepot oneens is, kan meestal niet via artikel 12 Sv zijn eigen vervolging afdwingen. Een man wiens zaken wegens lokaalvredebreuk waren geseponeerd, wilde dat de rechter zou vaststellen dat hij niet strafbaar was, onder meer met het oog op een VOG. Het gerechtshof Amsterdam oordeelde op 13 mei 2025 dat hij geen rechtstreeks belanghebbende was in de zin van artikel 12 Sv (ECLI:NL:GHAMS:2025:1424).
Bent u als verdachte geseponeerd, maar bent u het niet eens met de sepotgrond, bijvoorbeeld omdat u vindt dat u ten onrechte verdachte was, dan kunt u het OM vragen de sepotcode te wijzigen. Bent u ontevreden over de manier waarop het OM u heeft behandeld, dan kunt u een klacht indienen bij het OM en daarna bij de Nationale ombudsman.
Actueel (oktober 2026): het nieuwe Wetboek van Strafvordering is aangenomen, maar treedt pas in werking bij koninklijk besluit; de streefdatum is 2029. Tot die tijd gelden de artikelnummers uit het huidige wetboek die in dit artikel staan.
Hoe staat een strafrechtadvocaat u bij rond een beslissing van het OM?
- Beoordelen of een strafbeschikking terecht is opgelegd en binnen veertien dagen verzet doen (artikel 257e Sv).
- Een dagvaarding controleren op gebreken en met u het verweer op de zitting voorbereiden.
- Het OM vragen om een sepot of een andere sepotgrond als het bewijs of het belang van vervolging daar aanleiding toe geeft.
- Voor slachtoffers binnen drie maanden een beklag op grond van artikel 12 Sv opstellen en indienen bij het gerechtshof.
Meer daarover leest u bij onze strafrechtpraktijk.
De keuzes van het OM in vijf punten
- Het OM kiest tussen seponeren, dagvaarden en zelf afdoen met een strafbeschikking of transactie.
- Een technisch sepot volgt als vervolging niet haalbaar is; een beleidssepot als vervolging niet in het algemeen belang is (artikel 167 lid 2 Sv).
- Een strafbeschikking kan alleen bij feiten met maximaal zes jaar gevangenisstraf en nooit met een vrijheidsstraf; verzet kan binnen veertien dagen.
- Ook een sepot wordt in de regel geregistreerd en kan meewegen bij een VOG.
- Een slachtoffer kan binnen drie maanden beklag doen bij het gerechtshof; in maart 2026 gelastte het hof in Den Haag zo alsnog vervolging.