Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026
Een minderjarige verdachte van 12 tot 18 jaar heeft dezelfde basisrechten als een volwassene, zoals het zwijgrecht en het recht op een advocaat, en krijgt daarnaast extra bescherming: de ouders worden ingelicht, een aangehouden jongere kan geen afstand doen van het gesprek met een advocaat vóór het verhoor, en de zitting is niet openbaar. De belangrijkste uitzondering: bij een ernstig feit kan de rechter een jongere van 16 of 17 jaar volgens het volwassenenstrafrecht berechten.
Het jeugdstrafrecht staat vanaf artikel 77a in het Wetboek van Strafrecht en in een eigen titel van het Wetboek van Strafvordering. Het houdt rekening met de ontwikkeling van jongeren, met lagere maximumstraffen en meer nadruk op begeleiding. Hieronder leest u welke rechten uw kind heeft bij de politie, bij de rechter en in voorlopige hechtenis, en welke straffen en maatregelen mogelijk zijn. Meer achtergrond vindt u in ons artikel over het jeugdstrafrecht.
Inhoudsopgave
Voor wie geldt het jeugdstrafrecht?
Het jeugdstrafrecht geldt voor jongeren die op het moment van het feit 12 tot 18 jaar oud waren. Kinderen onder de 12 kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd.
Bepalend is de leeftijd op het moment van het strafbare feit, niet op het moment van de zitting. Het kan gaan om lichte feiten, zoals winkeldiefstal of vandalisme, maar ook om ernstige misdrijven. Onder de 12 jaar kan de politie wel optreden, bijvoorbeeld door de ouders in te lichten en jeugdhulp in te schakelen, maar een strafzaak volgt niet.
Op twee punten is de leeftijdsgrens niet hard. Een jongere van 16 of 17 jaar kan volgens het volwassenenstrafrecht worden berecht als de ernst van het feit, de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden daartoe aanleiding geven (artikel 77b Wetboek van Strafrecht). Omgekeerd kan de rechter bij een jongvolwassene van 18 tot 23 jaar het jeugdstrafrecht toepassen, als de persoonlijkheid of de omstandigheden daartoe aanleiding geven (artikel 77c Sr). Dat heet het adolescentenstrafrecht.
Hoe verschilt het jeugdstrafrecht van het volwassenenstrafrecht?
De straffen zijn lager, de zitting is niet openbaar en de ouders moeten in beginsel aanwezig zijn. Daarnaast bestaan er eigen straffen en maatregelen, gericht op opvoeding en het voorkomen van herhaling.
Het jeugdstrafrecht wil de samenleving beschermen, maar legt meer nadruk op de ontwikkeling van de jongere dan het volwassenenstrafrecht. De rechter kijkt daarom nadrukkelijk naar school, gezin en hulpverlening. De Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de persoonlijke omstandigheden en adviseert de officier van justitie en de rechter.
De belangrijkste verschillen op een rij:
- lagere maximumstraffen, zoals jeugddetentie van ten hoogste een of twee jaar;
- eigen straffen en maatregelen, zoals de leerstraf en de PIJ-maatregel;
- een zitting achter gesloten deuren bij de kinderrechter;
- een verplichting voor de jongere en de ouders om op de zitting te verschijnen;
- de mogelijkheid van een Halt-afdoening bij lichte feiten.
Welke rechten heeft uw kind bij de politie?
Uw kind heeft het recht om te zwijgen, recht op een advocaat en recht op informatie in begrijpelijke taal. De politie moet u als ouder zo snel mogelijk inlichten over de aanhouding.
Welke informatie moet de politie geven?
De politie moet uitleggen waarvan uw kind wordt verdacht, welke rechten het heeft en wat er gaat gebeuren. Die uitleg moet passen bij de leeftijd van de jongere. Ook de ouders of voogd krijgen informatie over de verdenking en het verdere verloop. Spreekt uw kind onvoldoende Nederlands, dan heeft het recht op een kosteloze tolk. Dat geldt ook voor een gebarentolk.
Heeft uw kind recht op een advocaat?
Ja. Een aangehouden minderjarige heeft recht op een gesprek met een advocaat vóór het eerste verhoor en kan daarvan geen afstand doen. Ook tijdens het verhoor heeft uw kind recht op bijstand van een advocaat. Voor een aangehouden minderjarige is die bijstand kosteloos. De advocaat mag bij het verhoor vragen stellen en opmerkingen maken. Hoe een verhoor verloopt, leest u in ons artikel over wat u wel en niet zegt bij een verhoor.
Naast de advocaat kan uw kind vragen of een ouder of een andere vertrouwenspersoon bij het verhoor aanwezig mag zijn (artikel 488ab Wetboek van Strafvordering). De politie beslist daarover en kan het weigeren als dat in het belang van het onderzoek is.
Mag uw kind zwijgen?
Ja. Uw kind hoeft geen vragen te beantwoorden. De politie moet dat vóór het verhoor duidelijk uitleggen. Het zwijgrecht geldt van het eerste politieverhoor tot en met de zitting. Of zwijgen verstandig is, hangt af van de zaak. Bespreek dat met de advocaat. Meer over dit recht leest u in ons artikel over het zwijgrecht.
Hoe lang mag de politie uw kind vasthouden?
Na de aanhouding mag de politie een verdachte ten hoogste negen uur ophouden voor onderzoek. Is meer tijd nodig, dan kan de officier van justitie inverzekeringstelling bevelen voor maximaal drie dagen, die eenmaal kan worden verlengd. Bij een minderjarige moet de politie extra terughoudend zijn met vrijheidsbeneming. Daarna beslist de rechter-commissaris of voorlopige hechtenis nodig is.
Wanneer mag een minderjarige in voorlopige hechtenis?
Op dezelfde gronden als een volwassene: bij een ernstige verdenking en een grond zoals vluchtgevaar of herhalingsgevaar. Bij een minderjarige moet de rechter wel eerst nagaan of de voorlopige hechtenis kan worden geschorst.
De voorlopige hechtenis begint met bewaring van ten hoogste veertien dagen, bevolen door de rechter-commissaris. Daarna kan de raadkamer van de rechtbank gevangenhouding bevelen, in totaal ten hoogste negentig dagen tot aan de eerste zitting. Bij een minderjarige onderzoekt de rechter altijd of schorsing onder voorwaarden mogelijk is, zodat uw kind thuis kan wonen en naar school kan blijven gaan (artikel 493 Wetboek van Strafvordering). Voorwaarden zijn bijvoorbeeld een meldplicht, een contactverbod, begeleiding door de jeugdreclassering of elektronisch toezicht.
De Raad voor de Kinderbescherming adviseert over de persoonlijke situatie en over schorsing. Een stabiele thuissituatie en een goed plan voor school en hulpverlening vergroten de kans daarop.
Welke rechten heeft uw kind in een justitiële jeugdinrichting?
Wordt de voorlopige hechtenis niet geschorst, dan verblijft uw kind in een justitiële jeugdinrichting en niet in een huis van bewaring voor volwassenen. Daar heeft het recht op onderwijs, medische en psychische zorg, contact met ouders en advocaat, en een klachtprocedure. Het verblijf is gericht op terugkeer in de samenleving. Het ouderlijk gezag blijft bestaan. Ouders kunnen op bezoek komen en worden betrokken bij belangrijke beslissingen.
Hoe verloopt de zitting bij de kinderrechter?
De zitting is niet openbaar en uw kind en de ouders moeten in beginsel verschijnen. De rechter bespreekt het feit en de persoonlijke situatie van de jongere.
Als de officier van justitie besluit tot vervolging, ontvangt uw kind een dagvaarding. Daarin staan het strafbare feit en de datum en plaats van de zitting. De advocaat bespreekt het dossier met uw kind en met u en bereidt de verdediging voor. De Raad voor de Kinderbescherming stelt een rapport op over de persoonlijke omstandigheden.
Lichtere zaken behandelt de kinderrechter alleen, zwaardere zaken de meervoudige kamer. De zitting vindt achter gesloten deuren plaats (artikel 495b Sv). Uw kind moet in persoon verschijnen, en de ouders of voogd worden opgeroepen en zijn verplicht te komen. Blijft uw kind weg, dan kan de rechter bevelen dat het door de politie wordt meegebracht.
Op de zitting heeft uw kind dezelfde rechten als een volwassene: het zwijgrecht, het recht om getuigen te laten ondervragen, het recht op een tolk en het laatste woord. De rechter weegt de persoonlijke situatie van de jongere mee, zoals school, gezin en hulpverlening. Hoe een rechtszaak in het algemeen verloopt, leest u in ons artikel over het verloop van een rechtszaak.
Welke straffen en maatregelen zijn mogelijk?
De rechter kan een taakstraf, een geldboete of jeugddetentie opleggen, en daarnaast maatregelen zoals de PIJ-maatregel. Bij lichte feiten is een Halt-afdoening vaak mogelijk, zonder rechter.
Wanneer is een Halt-afdoening mogelijk?
Bij bepaalde lichte feiten, zoals vandalisme of een eerste winkeldiefstal, kan de politie een jongere naar Halt verwijzen (artikel 77e Sr). De jongere doet dan een leerproject of werkt de schade weg, ten hoogste twintig uur. Rondt hij de Halt-afdoening goed af, dan volgt geen strafzaak.
Kan de officier van justitie zelf een straf opleggen?
Ja, bij lichtere feiten kan de officier van justitie de zaak zonder rechter afdoen met een strafbeschikking. Bij een minderjarige verdachte is een taakstraf in een strafbeschikking ten hoogste 40 uur, zo staat in de Aanwijzing jeugdstrafrecht van het openbaar ministerie.
Voordat de officier een strafbeschikking uitvaardigt, hoort hij de jongere in een OM-hoorgesprek. Uw kind, u als ouder en de advocaat worden daarvoor opgeroepen. Is uw kind het niet eens met de strafbeschikking, dan kan het verzet doen; de zaak kan dan alsnog bij de kinderrechter komen. Let op: een strafbeschikking kan leiden tot een aantekening in de justitiële documentatie.
Wat houdt een taakstraf in?
Een taakstraf is de meest opgelegde jeugdstraf. Het is een werkstraf, een leerstraf of een combinatie daarvan, van in totaal ten hoogste 200 uur (artikel 77m Sr). Bij een werkstraf doet de jongere onbetaald werk, bijvoorbeeld in een park of bij een maatschappelijke organisatie. Bij een leerstraf volgt hij een training, bijvoorbeeld over agressie of over de gevolgen van zijn gedrag. De jeugdreclassering begeleidt de uitvoering.
Kan de rechter een geldboete opleggen?
De rechter kan ook een geldboete opleggen. Die is voor jongeren aan een lager maximum gebonden dan voor volwassenen. De rechter houdt rekening met wat de jongere kan betalen. De boete is een persoonlijke straf: de ouders zijn niet verplicht haar te betalen.
Wat is jeugddetentie?
Jeugddetentie is de zwaarste jeugdstraf. Voor een jongere die bij het plegen van het feit jonger was dan 16 jaar, is het maximum een jaar. Voor een jongere van 16 of 17 jaar is het maximum twee jaar (artikel 77i Sr). De jongere zit de straf uit in een justitiële jeugdinrichting, met onderwijs en begeleiding. Vaak wordt jeugddetentie geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk opgelegd, met bijzondere voorwaarden zoals begeleiding door de jeugdreclassering.
Wanneer legt de rechter een PIJ-maatregel op?
Bij een ernstig misdrijf en een gebrekkige ontwikkeling of stoornis kan de rechter een plaatsing in een inrichting voor jeugdigen opleggen, de PIJ-maatregel. Die duurt in beginsel drie jaar en kan in bepaalde gevallen worden verlengd tot ten hoogste zeven jaar. Een lichtere variant is de gedragsbeïnvloedende maatregel, waarbij de jongere thuis woont en een intensief behandelprogramma volgt.
Wanneer volgt de uitspraak en kunt u in hoger beroep?
De kinderrechter doet vaak direct na de zitting mondeling uitspraak; de meervoudige kamer in de regel na twee weken. Tegen het vonnis kunnen uw kind en de officier van justitie binnen veertien dagen hoger beroep instellen.
Er zijn drie mogelijke uitkomsten. Bij vrijspraak acht de rechter het feit niet bewezen. Bij ontslag van alle rechtsvervolging is het feit wel bewezen, maar is het niet strafbaar of is de jongere niet strafbaar, bijvoorbeeld wegens noodweer. Bij een veroordeling legt de rechter een straf of maatregel op, of verklaart hij de jongere schuldig zonder straf.
In hoger beroep behandelt het gerechtshof de zaak opnieuw. Ook daar gelden de bijzondere regels voor jeugdzaken. Tegen de uitspraak van het hof staat nog cassatie bij de Hoge Raad open. Die beoordeelt alleen of het recht juist is toegepast.
Wanneer krijgt u schadevergoeding na vrijspraak?
Wordt uw kind vrijgesproken of eindigt de zaak zonder straf, dan kunt u de Staat om vergoeding vragen. Dat moet binnen drie maanden na het einde van de zaak.
De vergoeding kan gaan om de kosten van de advocaat (artikel 530 Sv) en om de schade door verzekering of voorlopige hechtenis (artikel 533 Sv). Bij vrijheidsbeneming kent de rechter ook een vergoeding voor immateriële schade toe, meestal een vast bedrag per dag. U dient het verzoek in bij de rechtbank of het hof dat de zaak het laatst heeft behandeld. Als ouder kunt u het verzoek namens uw minderjarige kind indienen. Meer hierover leest u in ons artikel over schadevergoeding na vrijspraak.
Wat kunnen wij voor u doen als uw kind verdachte is?
Wij staan minderjarige verdachten en hun ouders bij in elke fase van de strafzaak.
- Wij voeren het gesprek met uw kind vóór het eerste verhoor en staan het bij tijdens het verhoor.
- Wij bespreken met uw kind of zwijgen of juist een verklaring afleggen in deze zaak verstandig is.
- Wij vragen de rechter om schorsing van de voorlopige hechtenis en dragen passende voorwaarden aan (artikel 493 Sv).
- Wij begeleiden uw kind bij het OM-hoorgesprek en beoordelen of verzet tegen een strafbeschikking zinvol is.
- Wij bereiden de zitting bij de kinderrechter voor, met aandacht voor het rapport van de Raad voor de Kinderbescherming.
- Wij beoordelen binnen veertien dagen na het vonnis of hoger beroep zinvol is, en dienen na een vrijspraak het verzoek om vergoeding in (artikelen 530 en 533 Sv).
Samengevat
- Het jeugdstrafrecht geldt voor jongeren die bij het feit 12 tot 18 jaar oud waren; bij 18 tot 23 jaar kan de rechter het toepassen.
- Een aangehouden minderjarige heeft recht op een advocaat vóór het verhoor en kan daarvan geen afstand doen; ouders worden ingelicht.
- Voorlopige hechtenis is mogelijk, maar de rechter onderzoekt altijd eerst schorsing onder voorwaarden.
- De zitting is niet openbaar; de jongere en de ouders moeten in beginsel verschijnen.
- Jeugdstraffen zijn lager: een taakstraf van ten hoogste 200 uur en jeugddetentie van ten hoogste een of twee jaar.
Veelgestelde vragen
Welke rechten heeft een minderjarige tijdens een politieverhoor?
Een minderjarige mag zwijgen tijdens het politieverhoor. De politie moet dat recht vóór het verhoor duidelijk uitleggen.
Een aangehouden minderjarige heeft recht op een gesprek met een advocaat vóór het verhoor en kan daarvan geen afstand doen. Ook tijdens het verhoor mag de advocaat aanwezig zijn. Uw kind kan daarnaast vragen of een ouder of vertrouwenspersoon bij het verhoor mag zijn; de politie beslist daarover.
Hoe worden minderjarigen beschermd tijdens de strafzaak?
De zitting vindt achter gesloten deuren plaats. Publiek mag er niet bij. De rechter bepaalt wie naast de procesdeelnemers aanwezig mag zijn.
De jongere en de ouders moeten in beginsel verschijnen. Blijft de jongere weg, dan kan de rechter bevelen dat de politie hem meebrengt. Spreekt uw kind onvoldoende Nederlands, dan is er een kosteloze tolk, ook een gebarentolk.
Wat houdt het recht op een eerlijk proces in voor minderjarige verdachten?
Iedere minderjarige verdachte wordt onschuldig geacht tot de rechter anders beslist. Dat is het onschuldvermoeden.
Uw kind mag zijn kant van het verhaal vertellen, maar hoeft geen vragen te beantwoorden. De advocaat kan getuigen en deskundigen laten ondervragen. De Raad voor de Kinderbescherming adviseert de rechter over de persoonlijke situatie van de jongere. Richtlijn 2016/800/EU geeft minderjarige verdachten in de hele Europese Unie extra waarborgen.
Krijgt een minderjarige altijd een advocaat?
Een aangehouden minderjarige heeft altijd recht op een advocaat vóór en tijdens het verhoor, kosteloos. Wordt uw kind in verzekering gesteld, in voorlopige hechtenis genomen of gedagvaard, dan wijst de Raad voor Rechtsbijstand in de regel kosteloos een advocaat toe.
U kunt ook zelf een advocaat kiezen. Dat kan op elk moment in de strafzaak.
Hoe wordt de privacy van minderjarige verdachten beschermd?
De zitting is niet openbaar. Journalisten en andere belangstellenden mogen er in beginsel niet bij.
Uitspraken die worden gepubliceerd, zijn geanonimiseerd. Media noemen in de praktijk geen volledige namen van minderjarige verdachten. Justitiële gegevens van jongeren worden bovendien korter bewaard dan die van volwassenen.
Wie betaalt de schade die een minderjarige veroorzaakt?
Dat hangt af van de leeftijd. Voor een kind jonger dan 14 jaar zijn de ouders aansprakelijk. Bij een kind van 14 of 15 jaar zijn de ouders aansprakelijk, tenzij zij niet te verwijten valt dat zij het gedrag niet hebben voorkomen (artikel 6:169 BW).
Vanaf 16 jaar is de jongere zelf aansprakelijk. Een slachtoffer kan zich met een schadevergoeding voegen in de strafzaak.
Law & More staat minderjarige verdachten en hun ouders bij, van het eerste politieverhoor tot de zitting bij de kinderrechter. Meer over onze werkwijze leest u op de pagina strafrecht. Hoe een strafzaak in het algemeen verloopt, leest u in ons artikel van aanhouding tot vrijspraak.
