Dit artikel geeft een algemeen juridisch kader naar Nederlands recht. Het is geen advies over een concrete situatie. Wat in uw geval verstandig is, hangt af van het dossier dat tegen u ligt.
U bent verdachte zodra er tegen u een redelijk vermoeden van schuld bestaat dat u een strafbaar feit heeft gepleegd. Dat vermoeden moet ergens op gebaseerd zijn: op feiten of omstandigheden, niet op een onderbuikgevoel van een agent. Artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering legt dat vast. Zolang dat vermoeden er niet is, bent u getuige of betrokkene, en dat is juridisch iets heel anders.
Verdachte zijn betekent niet dat u schuldig bent. Het betekent dat het onderzoek zich op u richt, dat de politie bevoegdheden tegen u mag inzetten die zij tegen een willekeurige burger niet heeft, en dat u vanaf dat moment rechten heeft die u actief moet gebruiken. Wie die rechten laat liggen, staat later met lege handen.
Wanneer bent u verdachte?
Er zijn twee momenten waarop u die status krijgt. Het eerste is het moment waarop de politie een redelijk vermoeden heeft en het onderzoek op u richt. Dat kan volgen uit een aangifte, uit camerabeelden, uit een verklaring van iemand anders of uit een aantreffing op heterdaad.
Het tweede is het moment waarop u het merkt, en dat is vaak later. De politie hoeft u niet te melden dat u verdachte bent zolang zij u niet wil verhoren of aanhouden. Het kan dus zijn dat er al weken een dossier over u ligt voordat u er iets van hoort.
Hoe merkt u dat u verdachte bent?
In de praktijk komt het op drie manieren aan het licht. U wordt aangehouden; dan is er geen twijfel, want de politie moet u meedelen waarvan u wordt verdacht.
U krijgt een uitnodiging voor een verhoor. Let op de formulering. Staat er dat u wordt uitgenodigd om als verdachte te worden gehoord, dan bent u verdachte, ook al mag u zelf naar het bureau komen en weer weg.
U merkt het aan het onderzoek. Er wordt beslag gelegd op uw telefoon, uw bankrekening wordt bevroren, of mensen in uw omgeving worden gehoord over u. Dat zijn bevoegdheden die alleen tegen een verdachte worden ingezet.
Bent u er niet zeker van in welke hoedanigheid u wordt opgeroepen, vraag dat dan voordat u naar het bureau gaat. Het antwoord bepaalt of u zwijgrecht heeft en of u recht heeft op een advocaat.
Wat gebeurt er bij een aanhouding?
Bij de aanhouding hoort de politie u te zeggen waarvan u wordt verdacht. Op het bureau wordt u voorgeleid aan een hulpofficier van justitie, die beoordeelt of u vastgehouden mag worden. Uw spullen worden ingenomen, en op grond van artikel 61a van het Wetboek van Strafvordering kunnen maatregelen in het belang van het onderzoek worden genomen: vingerafdrukken, foto’s en afname van DNA.
Voordat het eerste inhoudelijke verhoor begint, moet u de cautie krijgen: de mededeling dat u niet verplicht bent te antwoorden. Die verplichting staat in artikel 29 van het Wetboek van Strafvordering. Krijgt u die mededeling niet, dan is dat een gebrek dat later in de procedure een rol kan spelen.
Hoe lang mag de politie u vasthouden?
Dit is de vraag die mensen het meest bezighoudt, en het antwoord verschilt per fase. Het ophouden voor onderzoek is geregeld in artikel 56a van het Wetboek van Strafvordering, de inverzekeringstelling in artikel 57 en artikel 58.
| Fase | Maximale duur | Wie beslist |
|---|---|---|
| Ophouden voor onderzoek | Negen uur bij een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, zes uur bij de overige feiten. De uren tussen middernacht en negen uur ’s ochtends tellen niet mee, tenzij u zelf vraagt het onderzoek voort te zetten | (Hulp)officier van justitie |
| Inverzekeringstelling | Drie dagen, eenmaal te verlengen met drie dagen | Officier van justitie |
| Bewaring | Veertien dagen | Rechter-commissaris |
| Gevangenhouding | Negentig dagen | Raadkamer van de rechtbank |
De meeste zaken eindigen in de eerste fase: u wordt gehoord en dezelfde dag heengezonden. Dat betekent niet dat de zaak voorbij is; het onderzoek loopt door en de dagvaarding kan maanden later komen.
Uw rechten als verdachte
U heeft het recht om te zwijgen. U hoeft geen enkele vraag te beantwoorden en dat mag niet tegen u worden gebruikt als bewijs van schuld.
U heeft recht op een advocaat, en dat recht begint vóór het eerste verhoor. U mag uw advocaat spreken voordat u wordt gehoord, en uw advocaat mag bij het verhoor aanwezig zijn. Wordt u aangehouden voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, dan heeft u van rechtswege recht op kosteloze bijstand van een piketadvocaat, zowel voorafgaand aan als tijdens het verhoor.
U heeft recht op de stukken uit uw dossier. Niet meteen en niet altijd volledig, want stukken mogen in het belang van het onderzoek tijdelijk worden achtergehouden. Het verslag van uw eigen verhoor mag nooit worden onthouden.
U heeft recht op een tolk als u het Nederlands niet voldoende beheerst, en op vertaling van de stukken die u nodig heeft om u te verdedigen.
U mag zelf onderzoek vragen. Getuigen laten horen, gegevens laten opvragen, tegenonderzoek laten doen. Dat vraagt u aan bij de officier van justitie of de rechter-commissaris, en het is verstandig dat via een advocaat te doen. Een slecht onderbouwd of verkeerd gericht verzoek kan in uw nadeel uitpakken.
Zwijgen of praten?
Hier bestaat geen algemeen antwoord op, en wie beweert van wel, kent uw dossier niet.
Zwijgen is verstandig zolang u niet weet wat er precies tegen u ligt. U kunt niet uitleggen wat u niet kent, en een verklaring die u aflegt krijgt u er niet meer uit. In het eerste verhoor weet u vrijwel nooit wat de politie heeft.
Praten kan verstandig zijn als u een verklaring heeft die het dossier ontkracht en die controleerbaar is. Een alibi dat klopt, een betaalbewijs, een appgesprek dat de context laat zien.
Wat in beide gevallen geldt: bespreek het met uw advocaat vóór het verhoor, niet erna. Sinds de rechtspraak zwijgen soms mag betrekken bij de bewijsredenering, is de keuze minder vrijblijvend dan zij ooit was.
Praktische punten voor het verhoor
Neem de tijd voordat u antwoordt. Er staat geen klok op uw antwoord.
Weet u iets niet zeker, zeg dat dan letterlijk. Verzin niets en gok niet. Controleer daarna of die onzekerheid ook zo in de verklaring staat.
Lees de verklaring helemaal door voordat u tekent. Staat er iets anders dan u heeft gezegd, of staat er iets dat u anders bedoelde, eis dan dat het wordt aangepast. Tekent u niet, geef dan de reden op en eis dat die reden wordt genoteerd.
Het is uw verklaring. Alles wat erin staat, kan bij de rechter tegen u worden gebruikt, en een eenmaal afgelegde verklaring corrigeert u achteraf vrijwel niet meer.
Wat komt er na de verdenking?
De officier van justitie beslist wat er met de zaak gebeurt. Er zijn vier routes. Sepot: de zaak wordt niet vervolgd, omdat er te weinig bewijs is of omdat vervolging niet opportuun is. Strafbeschikking: het Openbaar Ministerie legt zelf een straf op, meestal een geldboete of een taakstraf, zonder tussenkomst van de rechter; daartegen kunt u in verzet. Dagvaarding: u moet voor de rechter verschijnen. En het voorwaardelijk sepot of de transactie, waarbij de zaak onder voorwaarden eindigt.
Wanneer bent u geen verdachte meer?
Bij een sepot, bij een vrijspraak, of doordat de zaak verjaart. Let op: een sepot betekent niet dat er niets over u is vastgelegd. De zaak blijft geregistreerd in de politiesystemen en kan meewegen bij een aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag. Wilt u dat aanvechten, dan zijn daar aparte procedures voor.
Veelgestelde vragen
Wat is de definitie van een verdachte?
Iemand ten aanzien van wie uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Die omschrijving staat in artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering. Doorslaggevend is dat het vermoeden objectief onderbouwd is.
Ben ik verdachte als de politie mij belt?
Niet noodzakelijk. U kunt ook als getuige worden benaderd. Vraag altijd expliciet in welke hoedanigheid u wordt gehoord, want daar hangen uw zwijgrecht en uw recht op een advocaat van af.
Mag de politie mij verhoren zonder advocaat?
U heeft recht op overleg met een advocaat vóór het verhoor en op bijstand tijdens het verhoor. U kunt daar afstand van doen, maar doe dat niet zonder eerst met een advocaat te hebben gesproken.
Hoe lang duurt het voordat ik hoor of ik word vervolgd?
Dat loopt sterk uiteen: van enkele weken bij een eenvoudige zaak tot ruim een jaar bij een omvangrijk onderzoek. U kunt uw advocaat naar de stand van zaken laten informeren.
Komt een verdenking op mijn strafblad?
Een verdenking op zichzelf is geen veroordeling en komt niet als zodanig op uw justitiële documentatie. De zaak wordt wel geregistreerd en kan bij een aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag meewegen.
Juridische hulp nodig?
Bent u aangemerkt als verdachte, dan is het moment om iets te doen vóór het eerste verhoor, niet erna. Onze strafrechtadvocaten kijken met u naar wat er precies tegen u ligt en bepalen samen met u de lijn. Neem contact op met onze strafrechtadvocaat.
