Internationaal ouderschapsconflict: welke rechter bevoegd is over uw kind

Wereldkaart aan een kantoormuur met een koffer op de vloer

Gepubliceerd op 23 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Bij een conflict over gezag, hoofdverblijfplaats of omgang is in de regel de rechter bevoegd van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft op het moment dat het verzoek wordt ingediend (art. 7 Brussel II-ter-verordening). De Nederlandse nationaliteit van het kind maakt de Nederlandse rechter dus niet vanzelf bevoegd, en bij een ongeoorloofde verhuizing of ontvoering blijft de rechter van het oude land bevoegd.

Daarnaast bestaan er uitzonderingen, zoals een forumkeuze door beide ouders en een tijdelijke voortgezette bevoegdheid voor omgang na een verhuizing. Hieronder leest u welke regels gelden binnen en buiten de EU, welk recht de rechter toepast en hoe de rechtbank Den Haag in ontvoeringszaken oordeelt. Zie voor de basis ook internationaal familierecht.

Een rechter zit aan een bureau in een rechtszaal met Nederlandse kinderen en volwassenen rondom haar.

Welke regels bepalen de bevoegde rechter?

Binnen de EU (behalve Denemarken) geldt de Brussel II-ter-verordening, Verordening (EU) 2019/1111, die sinds 1 augustus 2022 van toepassing is. Woont het kind in een land buiten de EU dat partij is bij het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996, dan bepaalt dat verdrag de bevoegdheid.

Pas als geen verordening of verdrag van toepassing is, komen de Nederlandse regels van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering aan bod. De verordening en de verdragen gaan voor. Voor kinderalimentatie gelden aparte regels; zie kinderalimentatie bij internationaal gezinsverkeer.

SituatieRegelingBevoegde rechter in de regel
Kind woont in een EU-lidstaat (niet Denemarken)Brussel II-ter, art. 7Gewone verblijfplaats bij indiening
Kind woont buiten de EU in een land dat partij is bij het HKBV 1996Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996Gewone verblijfplaats van het kind
Kind woont in een ander land buiten de EUNationale regels (Rv) van beide landenMogelijk in twee landen tegelijk
Ongeoorloofde overbrenging of niet-terugkeerBrussel II-ter art. 9 en HKOV 1980Land van herkomst

Wat is de gewone verblijfplaats van een kind?

De gewone verblijfplaats is de plaats waar het kind feitelijk zijn sociale en familiale leven heeft. Het is een feitelijk begrip: inschrijving in een register of een paspoort is niet beslissend.

Een rechter die documenten bekijkt terwijl een diverse familie met Nederlandse kinderen in een moderne rechtszaal aanwezig is.

Het Hof van Justitie van de EU noemt als gezichtspunten onder meer:

  • de duur, regelmatigheid en omstandigheden van het verblijf;
  • de redenen voor het verblijf en voor een eventuele verhuizing;
  • school of kinderopvang, taal en sociale contacten;
  • de familiebanden in het land;
  • bij een jong kind vooral de leefomgeving en bedoelingen van de verzorgende ouder.

Hoe dat uitpakt, laat een beschikking van de rechtbank Den Haag van 8 augustus 2024 zien. De ouders woonden tot september 2022 in Nederland; daarna verhuisde de moeder met toestemming van de vader met de kinderen naar Servië. De kinderen gingen daar naar de opvang en kregen er medische zorg. De rechtbank oordeelde dat hun gewone verblijfplaats in Servië lag en verwierp het standpunt van de vader dat het verblijf tijdelijk was. Omdat hij de kinderen in Nederland had achtergehouden, beval de rechtbank hun terugkeer.

Een kort of duidelijk tijdelijk verblijf, bijvoorbeeld een vakantie of een paar maanden bij grootouders zonder school of werk, verandert de gewone verblijfplaats meestal niet. Verzamel daarom stukken zoals schoolinschrijving, huurcontract en arbeidsovereenkomst. Meer over co-ouderschap bij een internationale verhuizing leest u in een apart artikel.

Wanneer is een andere rechter bevoegd?

De verordening kent enkele uitzonderingen op de hoofdregel. Die zijn bedoeld om te voorkomen dat een ouder door een verhuizing een eigen rechter kiest.

  • Omgang na een rechtmatige verhuizing: de rechter van het oude land blijft drie maanden na de verhuizing bevoegd om een eerdere omgangsbeslissing te wijzigen, als de achterblijvende ouder daar nog woont (art. 8).
  • Ontvoering: bij een ongeoorloofde overbrenging of niet-terugkeer blijft de rechter van het land van herkomst bevoegd totdat het kind elders een gewone verblijfplaats heeft verkregen en aan aanvullende voorwaarden is voldaan, zoals berusting of een verblijf van ten minste een jaar (art. 9).
  • Forumkeuze: ouders kunnen een rechter kiezen in een land waarmee het kind een nauwe band heeft, als zij dat uiterlijk bij het indienen uitdrukkelijk overeenkomen en de keuze in het belang van het kind is (art. 10).
  • Verwijzing: een bevoegde rechter kan de zaak in uitzonderlijke gevallen overdragen aan een rechter die beter geplaatst is (art. 12 en 13).

Zijn rechters in twee lidstaten bevoegd en dienen beide ouders een verzoek in, dan gaat de eerst aangezochte rechter voor (art. 20). Een forumkeuze in huwelijkse voorwaarden bindt de rechter niet zonder meer: hij toetst bij het indienen nog of de keuze in het belang van het kind is.

Nationaliteit alleen maakt een rechter niet bevoegd, maar kan wel meewegen bij een forumkeuze of bij de vraag of een andere rechter beter geplaatst is. Verhuist het kind tijdens de procedure binnen de EU, dan blijft de rechter in beginsel bevoegd, omdat de situatie bij indiening beslissend is. Bij een verhuizing naar een land buiten de EU kan dat anders liggen; laat dat dan apart beoordelen.

Welk recht past de rechter toe?

Bevoegdheid en toepasselijk recht zijn twee aparte vragen. De Brussel II-ter-verordening regelt alleen de bevoegdheid; het toepasselijke recht voor gezag en omgang volgt uit het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996.

Volgens art. 15 van dat verdrag past de bevoegde rechter bij een maatregel zijn eigen recht toe. Een Nederlandse rechter die over de hoofdverblijfplaats beslist, past dus Nederlands recht toe, zoals art. 1:253a BW. Wie van rechtswege het gezag heeft, bijvoorbeeld een vader na erkenning, wordt wel bepaald door het recht van de gewone verblijfplaats van het kind (art. 16 en 17), en dat gezag blijft bestaan na een verhuizing. Voor alimentatie geldt het Haags Alimentatieprotocol 2007, met als hoofdregel het recht van het land waar het kind woont. Zie ook internationale geschillen en procesrecht.

Wat als een ouder wil verhuizen of het kind al heeft meegenomen?

Hebben beide ouders het gezag, dan is voor verhuizing naar het buitenland toestemming van de andere ouder of vervangende toestemming van de rechter nodig. De ouder die wil verhuizen, vraagt die toestemming vóór de verhuizing aan bij de rechter van de huidige gewone verblijfplaats.

Een advocaat bespreekt juridische documenten met een moeder en haar kind in een kantoor met een wereldkaart en een Nederlandse vlag.

Neemt een ouder het kind zonder toestemming mee, dan is dat een internationale kinderontvoering in de zin van het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980. De achterblijvende ouder kan via de Centrale autoriteit internationale kinderaangelegenheden van het ministerie van Justitie en Veiligheid om teruggeleiding vragen. Wordt een kind naar Nederland ontvoerd, dan behandelt de rechtbank Den Haag het teruggeleidingsverzoek; binnen de EU moet elke instantie in de regel binnen zes weken beslissen. Tegen de beschikking van de rechtbank staat hoger beroep open binnen twee weken.

Is het verzoek binnen een jaar na de ontvoering ingediend, dan volgt teruggeleiding, tenzij een beperkte weigeringsgrond zich voordoet. Na een jaar kan de rechter teruggeleiding ook weigeren als het kind in zijn nieuwe omgeving is geworteld. Handel dus zo snel mogelijk. Lees meer bij wanneer een ouder het kind zonder toestemming meeneemt en uw rechten als een ouder verhuist zonder toestemming.

Wanneer weigert de rechter teruggeleiding?

De weigeringsgrond van een ernstig risico voor het kind (art. 13 lid 1 sub b HKOV) wordt restrictief toegepast. Toch nam het gerechtshof Den Haag op 17 oktober 2025 die grond aan bij een verzoek tot teruggeleiding naar Egypte. Het kind was in 2022 al eens teruggeleid en zou nu opnieuw van zijn moeder en zusje worden gescheiden, terwijl de vader, anders dan toegezegd, vooral in Nederland woonde. Egypte is geen verdragsstaat; het hof gebruikte het verdrag als oriëntatiepunt.

Werkt een buitenlandse beslissing over het kind in Nederland?

Een beslissing uit een andere EU-lidstaat wordt in Nederland van rechtswege erkend. Sinds 1 augustus 2022 is voor tenuitvoerlegging ook geen afzonderlijke uitvoerbaarverklaring (exequatur) meer nodig; u legt de beslissing met het bijbehorende certificaat voor.

Beslissingen uit landen die partij zijn bij het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996 worden in beginsel ook van rechtswege erkend, met beperkte weigeringsgronden, zoals het niet horen van het kind of strijd met de openbare orde. Voor tenuitvoerlegging is dan wel een verlof van de Nederlandse rechter nodig. Uit overige landen beoordeelt de Nederlandse rechter de erkenning zelf. Voor geldvorderingen geldt een eigen route; zie een buitenlands vonnis in Nederland afdwingen en internationale alimentatie innen.

Hoe verloopt een procedure bij de Nederlandse rechter?

U dient via een advocaat een verzoekschrift in bij de rechtbank van de woonplaats van het kind. De rechtbank toetst eerst ambtshalve haar internationale bevoegdheid en beslist pas daarna over de inhoud.

Kinderen van twaalf jaar en ouder worden uitgenodigd om hun mening te geven (art. 809 Rv); de verordening verplicht de rechter het kind een reële mogelijkheid te geven gehoord te worden (art. 21). De rechter kan de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek vragen. Verklaart de rechter zich onbevoegd, dan moet u de procedure in het andere land beginnen; dat kost tijd, dus beoordeel de bevoegdheid vóór u start. Meer over gezag, verhuizen en paspoorten bij een internationale scheiding en een internationale echtscheiding leest u in aparte artikelen.

Blijven of verhuizen: de aandachtspunten per ouder

  • Blijft u in Nederland: is de verhuizing van het kind met uw toestemming gebeurd, of kunt u nog teruggeleiding vragen binnen een jaar?
  • Blijft u in Nederland: wilt u een omgangsregeling wijzigen na een rechtmatige verhuizing, doe dat dan binnen drie maanden in Nederland, en bewaar bewijs van de leefomgeving van het kind hier.
  • Wilt u verhuizen: heeft de andere ouder gezag, vraag dan schriftelijke toestemming of vervangende toestemming van de rechter vóór de verhuizing, met een concreet plan voor school, woning, werk en contact.
  • Beiden: leg reiskosten, vakanties en contactmomenten vast in een regeling voor ouderschap op afstand, in een beslissing die in het nieuwe land wordt erkend.

Wat kunnen wij doen bij een internationaal ouderschapsconflict?

  • Beoordelen welke rechter bevoegd is en welk recht van toepassing is.
  • Een verzoek om vervangende toestemming voor verhuizing, gezag of omgang opstellen en indienen.
  • Procederen in een teruggeleidingsprocedure na kinderontvoering.
  • Samenwerken met een advocaat in het andere land en termijnen bewaken.

Meer over onze aanpak leest u op de pagina van onze familierecht advocaat. Zie ook ouderlijk gezag in Nederland.

Een vraag over scheiding of familierecht?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een familierechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een vraag over scheiding of familierecht?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een familierechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.