Stemovereenkomsten buiten de statuten: toegestaan en afdwingbaar?

Rij lege stoelen tegenover een klein spreekgestoelte in een vergaderzaal

Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Aandeelhouders mogen onderling afspreken hoe zij in de algemene vergadering stemmen; de Hoge Raad aanvaardde dat al in het Wennex-arrest van 30 juni 1944. Zo’n stemovereenkomst bindt alleen de ondertekenaars: stemt iemand toch anders, dan blijft zijn stem geldig en kunt u alleen nakoming of schadevergoeding vorderen.

De belangrijkste grenzen: een stemafspraak mag niet leiden tot maatschappelijk onbetamelijke gevolgen of strijd met dwingend recht en goede zeden (artikel 3:40 BW), en ook wie in eigen belang stemt, moet rekening houden met de redelijkheid en billijkheid tegenover de andere aandeelhouders (artikel 2:8 BW). Hieronder leest u wat de rechtspraak zegt, hoe u een stemafspraak afdwingt en wat u erin opneemt.

Een groep zakelijke professionals in een vergaderruimte die een serieus gesprek voert rondom een tafel met documenten en laptops.

Wat is een stemovereenkomst buiten de statuten?

Een stemovereenkomst is een contract waarin aandeelhouders afspreken hoe zij stemmen bij belangrijke beslissingen. Zij werkt obligatoir: de afspraak geldt alleen tussen de ondertekenaars en verandert niets aan het stemrecht in de vennootschap. Vaak maakt de stemafspraak deel uit van een aandeelhoudersovereenkomst.

StatutenStemovereenkomst
Wie is gebonden?De vennootschap en alle aandeelhoudersAlleen de partijen die tekenen
Openbaar?Ja, in te zien via het HandelsregisterNee, vertrouwelijk tussen partijen
WijzigenVia een notariële akte na een besluit van de algemene vergaderingMet instemming van alle partijen, zonder notaris
Gevolg bij schendingEen besluit in strijd met de statuten kan nietig of vernietigbaar zijnDe stem blijft geldig; alleen nakoming of schadevergoeding

Welke stemafspraken komen voor?

  • Pooling: meerdere aandeelhouders stemmen als blok, zodat zij samen een meerderheid vormen.
  • Benoeming van bestuurders: partijen spreken af wie ieder mag voordragen en dat zij op elkaars kandidaat stemmen.
  • Patstellingsregeling: bij staking van stemmen beslist een derde, bijvoorbeeld via bindend advies.
  • Instemmingsrechten: een minderheidsaandeelhouder krijgt contractueel een veto over bepaalde besluiten.

Verwante afspraken in een aandeelhoudersovereenkomst zijn tag-along (een kleine aandeelhouder mag meeverkopen) en drag-along (een kleine aandeelhouder moet meeverkopen). Dat zijn geen stemafspraken, maar ze werken op dezelfde contractuele manier.

Wat besliste de Hoge Raad in het Wennex-arrest?

Een zakelijke vergadering met professionals die rond een tafel zitten en een serieus gesprek voeren in een modern kantoor.

Twee aandeelhouders hadden afgesproken dat zij bij staking van stemmen zouden stemmen volgens een advies van derden. De Hoge Raad oordeelde op 30 juni 1944 dat zo’n afspraak geoorloofd is. Het stemrecht is aan de aandeelhouder gegeven om zijn eigen belang in de vennootschap te dienen, en hij mag zich daarom contractueel binden, zolang dat niet leidt tot maatschappelijk onbetamelijke gevolgen. Een contractuele binding tast het stemrecht vennootschapsrechtelijk niet aan: een stem blijft geldig, ook als zij is uitgebracht in strijd met de afspraak (ECLI:NL:HR:1944:BG9449).

Drie gevolgen voor de praktijk:

  • een stemafspraak is in beginsel geldig, ook bij een bv;
  • een afwijkende stem telt gewoon mee bij het besluit;
  • de benadeelde partij moet het via het contractenrecht oplossen.

Waar liggen de grenzen?

Zakelijke professionals in een vergaderruimte bespreken juridische documenten aan een tafel.
GrensWat het betekentGrondslag
Strijd met de wet of goede zedenEen afspraak die verplicht mee te werken aan een onwettig besluit, of die neerkomt op stemmenkoop, is nietigArtikel 3:40 BW
Redelijkheid en billijkheidOok bij stemmen in eigen belang moet de aandeelhouder rekening houden met de andere aandeelhouders en de vennootschapArtikel 2:8 BW
Misbruik van bevoegdheidStemrecht mag niet worden gebruikt met als enig doel een ander te schadenArtikel 3:13 BW
Dwingend vennootschapsrechtWettelijke regels over bijvoorbeeld benoeming en ontslag kunt u niet wegcontracterenBoek 2 BW

Wat besliste de rechter over stemmen in eigen belang?

De voorzieningenrechter van de Rechtbank Limburg oordeelde op 19 januari 2023 in een geschil tussen aandeelhouders over het aanvragen van het eigen faillissement van de vennootschap. Een aandeelhouder mag in beginsel zijn stemrecht in eigen belang uitoefenen, maar die vrijheid wordt begrensd door de redelijkheid en billijkheid tegenover de andere aandeelhouders (artikel 2:8 BW) en door het vennootschappelijk belang. Omdat de meerderheidsaandeelhouder aan beide kanten van een transactie had gestaan en de minderheidsaandeelhouder die wilde onderzoeken, kreeg hij een verbod om een jaar lang voor een faillissementsaanvraag te stemmen, op straffe van een dwangsom van € 50.000 per overtreding (ECLI:NL:RBLIM:2023:460).

De les: de rechter kan in kort geding ingrijpen in hoe een aandeelhouder stemt, ook zonder stemovereenkomst. Met een stemovereenkomst heeft u daarnaast een contractuele grondslag.

Gelden voor de bv en de nv dezelfde regels?

Ja, op hoofdlijnen. Het Wennex-arrest ging over een nv, maar de kern geldt ook voor de bv. Bij de bv biedt de wet sinds de flexibilisering van het bv-recht in 2012 extra mogelijkheden om afspraken in de statuten zelf te regelen, bijvoorbeeld stemrechtloze aandelen (artikel 2:228 lid 5 BW). Wat in de statuten staat, bindt ook nieuwe aandeelhouders; een stemovereenkomst bindt een koper van aandelen alleen als hij toetreedt.

Hoe dwingt u een stemafspraak af?

Handhaving loopt via het contractenrecht, niet via het vennootschapsrecht. U kunt:

  • vóór de vergadering in kort geding nakoming vorderen: een gebod om op een bepaalde manier te stemmen of een verbod om anders te stemmen, eventueel met een dwangsom;
  • na de vergadering schadevergoeding vorderen wegens contractbreuk;
  • een boetebeding inroepen als dat in de overeenkomst staat;
  • de overeenkomst ontbinden bij een ernstige tekortkoming.

Leg het stemgedrag in elke vergadering vast in de notulen; zonder bewijs van wat er is gestemd, staat u zwak. Mondelinge stemafspraken zijn geldig, maar bij mondelinge afspraken loopt u sneller tegen bewijsproblemen aan.

Hoe beïnvloeden stemovereenkomsten de machtsverhoudingen?

Een stemovereenkomst kan de machtsverhoudingen flink verschuiven. Een minderheidsaandeelhouder kan via een blok of een instemmingsrecht meer invloed krijgen dan zijn aandelen rechtvaardigen. Dat werkt ook door in de benoeming van bestuurders en commissarissen: wie zijn benoeming aan een blok te danken heeft, is mogelijk minder onafhankelijk.

Bij conflicten tussen aandeelhouders en bestuur of tussen aandeelhouders onderling kan de stemovereenkomst zelf een twistpunt worden. Bevatten statuten en overeenkomst tegenstrijdige regels, dan gaan binnen de vennootschap de statuten voor; de contractuele afspraken blijven tussen partijen gelden. Voor de uitweg uit een vastgelopen verhouding, zie de geschillenregeling in de bv.

Wat zet u in een stemovereenkomst?

OnderwerpWaarom
Per besluittype welk stemgedrag of welke meerderheid geldtRoutinezaken zoals de jaarrekening vragen een andere regeling dan strategische keuzes
Patstellingsregeling met bindend adviesHet model van het Wennex-arrest; voorkomt blokkade bij een 50/50-verhouding
Boetebeding en dwangsomMaakt naleving financieel aantrekkelijker dan schending
Looptijd en opzeggingVoorkomt dat partijen onbedoeld voor onbepaalde tijd vastzitten
Toetreding van nieuwe aandeelhoudersEen koper van aandelen is alleen gebonden als hij toetreedt
Afstemming op de statutenVoorkomt tegenstrijdige regels

Een voorbeeld ter illustratie: twee partners in een 50/50 joint venture spreken af dat ieder één bestuurder voordraagt, dat investeringen boven een vast bedrag de instemming van beide vereisen en dat bij onenigheid over de winstverdeling een externe accountant bindend adviseert.

Hoe helpen wij bij een stemovereenkomst?

  • Wij stellen stemovereenkomsten op, los of als onderdeel van een aandeelhoudersovereenkomst, met een boete- of dwangsomregeling.
  • Wij toetsen of een stemafspraak past binnen de statuten en het dwingend recht.
  • Wij nemen een patstellingsregeling met bindend advies op.
  • Wij vorderen nakoming van een stemafspraak, zo nodig in kort geding vóór de algemene vergadering, of schadevergoeding achteraf.
  • Wij beoordelen of een besluit van de algemene vergadering vernietigbaar is wegens strijd met redelijkheid en billijkheid (artikel 2:8 en 2:15 BW).

Stemovereenkomsten in vijf punten

  • Aandeelhouders mogen onderling afspreken hoe zij stemmen (Hoge Raad, 30 juni 1944, Wennex).
  • Een stemovereenkomst bindt alleen de ondertekenaars; een afwijkende stem blijft geldig.
  • Handhaving loopt via het contractenrecht: nakoming in kort geding, dwangsom, boete of schadevergoeding.
  • Ook wie in eigen belang stemt, is gebonden aan redelijkheid en billijkheid (Rechtbank Limburg, 19 januari 2023).
  • Binnen de vennootschap gaan de statuten voor; stem de overeenkomst daarop af.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.

Een vraag over uw onderneming?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat ondernemingsrecht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Een vraag over uw onderneming?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een advocaat ondernemingsrecht uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.