Echtscheiding in Nederland: welke stappen doorloopt u en wat regelt u?

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Bij een echtscheiding in Nederland dient een advocaat een verzoekschrift in bij de rechtbank, waarna de rechter de echtscheiding uitspreekt. Het huwelijk is pas ontbonden als die beschikking binnen zes maanden is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.

Bij een echtscheiding moeten partners veel belangrijke zaken regelen, van de verdeling van bezittingen en schulden tot afspraken over kinderen, alimentatie en pensioen.

Het proces kan behoorlijk ingewikkeld zijn. Er komen allerlei juridische en praktische dingen kijken bij het ontbinden van een huwelijk.

De Nederlandse wet schrijft voor dat u bepaalde stappen moet doorlopen tijdens een scheidingsprocedure. Partners kunnen kiezen voor een gezamenlijk verzoek of een eenzijdig verzoek bij de rechtbank.

Elke situatie is weer anders. Hebt u kinderen, veel vermogen, of bent u het totaal niet eens? Dat maakt echt verschil.

U moet goed voorbereid zijn op wat er allemaal geregeld moet worden. Denk aan het opstellen van een ouderschapsplan, het aanpassen van verzekeringen, en het doorgeven van de scheiding aan allerlei instanties.

Elk onderdeel vraagt aandacht. U wilt niks over het hoofd zien.

Hoe start u een echtscheidingsprocedure?

Een echtscheidingsprocedure begint altijd met het inschakelen van een advocaat en het indienen van een officieel verzoek bij de rechtbank.

Voor het opstarten hebt u specifieke documenten en gronden nodig.

Welke reden heeft u nodig om te scheiden?

In Nederland hoeft u geen specifieke reden te geven voor een scheiding. Het huwelijk kan worden ontbonden als één van beide echtgenoten vindt dat het duurzaam ontwricht is.

De wet kent voor een echtscheidingsverzoek één grond: duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). Verklaart één van de echtgenoten dat het huwelijk duurzaam ontwricht is, dan neemt de rechter dat in de praktijk aan. Wie eerder van tafel en bed is gescheiden, kan na drie jaar ontbinding van het huwelijk vragen.

U hoeft het niet met z’n tweeën eens te zijn over de scheiding. Eén van de partners mag het verzoek ook alleen indienen.

Welke documenten heeft u nodig?

U heeft in elk geval een huwelijksakte, identiteitsbewijzen en een uittreksel uit de BRP nodig, en bij minderjarige kinderen ook hun geboorteaktes en een ouderschapsplan.

Voor het starten van de procedure zijn er wat papieren nodig. De advocaat helpt u om alles te verzamelen.

Verplichte documenten:

• Huwelijksakte
• Identiteitsbewijzen van beide partners
• Uittreksel BRP
• Geboorteaktes van minderjarige kinderen

Extra bij vermogen:

• Overzicht van bezittingen en schulden
• Bankafschriften
• Hypotheekgegevens
• Waardering van de woning

Hebt u kinderen? Dan moet u samen een ouderschapsplan opstellen. Daarin staan afspraken over zorg, opvoeding en kinderalimentatie.

De advocaat gebruikt deze documenten om het verzoek op te stellen. Alles moet compleet zijn voor u echt kunt starten.

Wie dient het echtscheidingsverzoek in?

Alleen een advocaat mag het echtscheidingsverzoek indienen bij de rechtbank. U kunt niet zelf naar de rechter stappen.

Twee mogelijkheden:

• Gezamenlijk verzoek: beide partners gebruiken dezelfde advocaat.
• Eenzijdig verzoek: ieder heeft een eigen advocaat.

Een gezamenlijk verzoek is meestal goedkoper en sneller. Dat lukt alleen als u het over alles eens bent.

Het verzoekschrift bevat alle belangrijke info over de scheiding. De advocaat schrijft hierin de reden en de gemaakte afspraken.

Na het indienen krijgen beide partners een kopie. De rechtbank plant dan een behandeling of doet schriftelijk uitspraak.

Welke professionals heeft u nodig bij een scheiding?

U heeft altijd een advocaat nodig, omdat alleen een advocaat het verzoekschrift bij de rechtbank mag indienen. Een mediator kan daarnaast helpen om samen afspraken te maken.

Bij een echtscheiding in Nederland hebt u bijna altijd hulp van onze familierechtadvocaten nodig. Een advocaat is verplicht om het verzoekschrift in te dienen bij de rechtbank.

Mediation is een alternatief als u samen tot afspraken wilt komen zonder te procederen.

Wat doet de advocaat bij een echtscheiding?

Voor elke echtscheiding moet u een advocaat inschakelen. Die dient het verzoekschrift tot echtscheiding in bij de rechtbank.

Bij een gezamenlijk verzoek zonder kinderen regelt de advocaat:

• Het indienen van het verzoekschrift
• Het verzamelen van documenten zoals BRP-uittreksel en huwelijksakte
• Het opstellen van de echtscheidingsovereenkomst

Eenzijdige procedures vragen om meer juridische begeleiding. De advocaat stelt het verzoekschrift op, en de andere partij heeft meestal ook een advocaat nodig.

De advocaat begeleidt u door het hele proces. Denk aan het voorbereiden van documenten, bijwonen van zittingen en advies over financiële regelingen.

Kosten verschillen per advocaat en hoe ingewikkeld de zaak is. Sommige mensen komen in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand.

Wanneer kiest u voor mediation?

Mediation is soms een uitkomst als u niet wilt procederen. Bij echtscheidingsmediation zoeken beide partijen samen naar oplossingen.

De rechter kan mediation voorstellen als dat nuttig lijkt. Maar u bent nooit verplicht om mee te doen.

Mediation kijkt verder dan alleen het juridische. U maakt samen afspraken over:

• Kinderregelingen en ouderschapsplannen
• Verdeling van geld en spullen
• Praktische zaken rondom de scheiding

Voordelen van mediation:

• Sneller dan een rechtszaak
• Minder kosten
• Meer invloed op de uitkomst
• Vaak betere communicatie

Het hele proces vindt buiten de rechtbank plaats. U houdt uw advocaat voor juridisch advies tijdens mediation.

Wat doet een mediator?

Een mediator is een neutrale professional die het mediation proces begeleidt. Hij of zij neemt geen beslissingen, maar helpt om tot overeenstemming te komen.

Taken van de mediator:

• Gesprekken structureren
• Onderhandelingen begeleiden
• Helpen bij creatieve oplossingen
• Mediation-overeenkomsten opstellen

De mediator beslist niets, maar zorgt dat u samen tot een werkbare oplossing komt.

Kwalificaties tellen echt bij het kiezen van een mediator. Erkende mediators hebben training in familiemediation en conflictoplossing.

Na succesvolle mediation kunt u de afspraken vastleggen in een echtscheidingsconvenant. Een advocaat checkt dit document voordat het naar de rechtbank gaat.

Hoe verloopt de procedure bij de rechtbank?

De rechter beoordeelt het verzoek en de afspraken, en spreekt de echtscheiding uit in een beschikking. Bij een gezamenlijk verzoek gebeurt dat vaak schriftelijk, bij een eenzijdig verzoek meestal na een zitting.

Wat gebeurt er op de zitting?

Op de zitting stelt de rechter vragen over het verzoek en de afspraken; u komt samen met uw advocaat. Een zitting volgt vooral bij een eenzijdig verzoek, want bij een gezamenlijk verzoek beslist de rechter vaak zonder zitting.

De rechter stelt vragen over de gemaakte afspraken. Hij checkt of alles goed geregeld is.

Onderwerpen die aan bod komen:

• Alimentatie voor partner en kinderen
• Verdeling van bezittingen
• Zorg voor de kinderen
• Omgangsregeling

De zitting is niet openbaar. Alleen de partners en hun advocaten zijn erbij.

Soms probeert de rechter nog tot een oplossing te komen als er onenigheid is. Hij kan mediation voorstellen.

De zitting duurt vaak maar 15 tot 30 minuten. Daarna hoort u wanneer de beschikking volgt.

Hoe toetst de rechter uw afspraken?

De rechter toetst vooral of het ouderschapsplan in het belang van de kinderen is. Op uw verzoek neemt hij de afspraken uit het echtscheidingsconvenant op in de beschikking.

Belangrijke controles:

• Zijn de kinderen voldoende beschermd?
• Is de alimentatie redelijk?
• Zijn beide partners eerlijk behandeld?

Zijn er kinderen? Dan kijkt de rechter extra goed naar hun belangen. Het ouderschapsplan wordt grondig bekeken.

Als de afspraken niet goed zijn, kan de rechter ze afwijzen. U moet dan opnieuw om tafel.

Bij een gezamenlijk verzoek gaat de goedkeuring meestal snel. De rechter vertrouwt erop dat partners samen goede afspraken maakten.

Zijn er geen afspraken? Dan beslist de rechter zelf. Dat duurt langer en kost meer.

Wanneer is de echtscheiding definitief?

De echtscheiding is definitief als de beschikking onherroepelijk is en binnen zes maanden is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW). De rechter legt zijn beslissing eerst vast in een beschikking.

De beschikking gaat naar beide advocaten. Dit gebeurt meestal binnen 2 tot 4 weken.

Wat staat in de beschikking:

• De echtscheiding wordt uitgesproken
• Alle afspraken worden vastgelegd
• De datum waarop de scheiding ingaat

U hebt 3 maanden om hoger beroep aan te tekenen. Doet niemand dat, dan wordt de beschikking definitief.

Daarna laat de advocaat de beschikking inschrijven in de registers van de burgerlijke stand. Pas met die inschrijving is het huwelijk ontbonden en mag u weer trouwen.

Wat moet u regelen voor de kinderen?

Bij een echtscheiding met kinderen moeten ouders belangrijke afspraken vastleggen in een ouderschapsplan. De rechter bepaalt hoeveel kinderalimentatie er betaald moet worden, terwijl ouders samen afspraken maken over de verdeling van zorgtaken.

Wat staat er in een ouderschapsplan?

Als ouders met kinderen uit elkaar gaan, moeten ze verplicht een ouderschapsplan opstellen (artikel 815 Rv). Dit document bevat alle afspraken over de opvoeding en verzorging van de kinderen.

Het ouderschapsplan bevat onder andere:

• Opvoedafspraken: Wie beslist over school, zorg en vrije tijd?
• Kostenverdeling: Hoe delen ouders de kosten van kleding, schoolspullen en activiteiten?
• Informatieuitwisseling: Hoe houden ze elkaar op de hoogte van belangrijke zaken?
• Vakantieregeling: Wanneer gaan de kinderen met welke ouder op vakantie?

De rechter kijkt of het ouderschapsplan voldoet aan de wettelijke eisen. Vaak wordt het onderdeel van de echtscheidingsovereenkomst.

Ouders houden meestal gezamenlijk ouderlijk gezag, tenzij de rechter iets anders beslist.

Hoe wordt de kinderalimentatie vastgesteld?

Kinderalimentatie is een maandelijkse bijdrage voor de kosten van het kind. De rechter bepaalt het bedrag aan de hand van de alimentatienormen van de Expertgroep Alimentatienormen.

Het alimentatiebedrag wordt elk jaar op 1 januari automatisch geïndexeerd (artikel 1:402a BW). Ouders kunnen samen een ander bedrag afspreken, maar de rechter moet dat goedkeuren.

Belangrijke punten bij kinderalimentatie:

Bij co-ouderschap delen ouders de kosten en wonen kinderen afwisselend bij beide ouders. De kinderalimentatie is dan vaak lager, maar niet altijd nul: dat hangt af van de inkomens van beide ouders.

Het ouderschapsplan legt vast wie beslissingen neemt over school, medische zorg en andere belangrijke zaken.

Hoe regelt u omgang en co-ouderschap?

Een omgangsregeling regelt wanneer en hoe vaak kinderen tijd doorbrengen met de ouder bij wie ze niet wonen. Dit geldt ook als een ouder geen gezag meer heeft.

Soorten regelingen:

• Zorgregeling: Voor ouders met gezamenlijk gezag
• Omgangsregeling: Voor ouders zonder gezag die toch contact willen
• Co-ouderschap: Kinderen wonen afwisselend bij beide ouders

De rechtbank nodigt kinderen vanaf 8 jaar soms uit voor een gesprek. Kinderen van 16 en 17 jaar mogen hun mening geven over kinderalimentatie.

Bij meningsverschillen over de omgang kunnen ouders terecht bij het Uniforme Hulpaanbod. Meedoen is vrijwillig.

Co-ouderschap betekent dat kinderen ongeveer evenveel bij beide ouders zijn. Ouders delen dan de dagelijkse zorg en de kosten.

Hoe wordt het vermogen verdeeld?

Bij een echtscheiding moeten beide partners het gemeenschappelijke vermogen verdelen. Dit geldt voor alle bezittingen en schulden die ze tijdens het huwelijk hebben opgebouwd.

Welke bezittingen worden verdeeld?

Alles wat tijdens het huwelijk is gekocht of opgebouwd, valt onder het gemeenschappelijke vermogen. Beide partners hebben daar recht op.

Gemeenschappelijke bezittingen zijn bijvoorbeeld:

• Spaargeld en bankrekeningen
• Aandelen en beleggingen
• Auto’s en andere voertuigen
• Inboedel en meubels
• Pensioenrechten

Meestal gebeurt de verdeling 50/50, tenzij er andere afspraken zijn. Partners kunnen ook samen een andere verdeling kiezen als ze dat willen.

Bij huwelijken vanaf 1 januari 2018 blijven bezittingen van vóór het huwelijk privé, net als erfenissen en schenkingen. Wie vóór 2018 zonder huwelijkse voorwaarden trouwde, heeft meestal een algehele gemeenschap van goederen, waarin ook voorhuwelijks vermogen valt.

Soms is het verstandig om een mediator of advocaat in te schakelen. Zeker als de financiële situatie wat ingewikkelder is.

Wie betaalt welke schulden?

Schulden die tijdens het huwelijk zijn ontstaan, moeten verdeeld worden. Beide partners zijn verantwoordelijk voor de gezamenlijke schulden.

Verschillende soorten schulden:

• Hypotheekschuld op het huis
• Persoonlijke leningen
• Creditcardschulden
• Belastingschulden

U kunt samen afspreken wie welke schuld op zich neemt. De bank of andere schuldeisers moeten daar dan wel mee akkoord gaan.

Als de ene partner meer schulden overneemt, mag diegene soms meer bezittingen houden. De ander krijgt dan minder geld of spullen.

Zorg dat u alle schulden duidelijk op een rij hebt voordat u alles afrondt. Anders kunt u later voor vervelende verrassingen komen te staan.

Wat gebeurt er met de woning?

U kunt de woning verkopen, of één van u neemt de woning over en koopt de ander uit; de bank moet dan instemmen met het overnemen van de hypotheek.

De gezinswoning is vaak het grootste bezit. Na de scheiding zijn er verschillende opties.

Mogelijke oplossingen:

• Verkoop: Het huis verkopen en de opbrengst delen
• Uitkoop: Eén partner koopt de ander uit en blijft in het huis
• Gezamenlijk behoud: Beide partners blijven (tijdelijk) eigenaar

Voor een uitkoop moet iemand de waarde van de woning bepalen, meestal via een taxateur. De partner die blijft, betaalt de ander de helft van de overwaarde uit: de waarde min de hypotheekschuld.

De hypotheek moet ook geregeld worden. De bank moet akkoord gaan als één persoon de hele hypotheek overneemt.

Als er kinderen zijn, krijgt de ouder bij wie de kinderen wonen vaak voorrang om in het huis te blijven. Dit kan invloed hebben op de afspraken over uitkoop en financiën.

Wat zijn de gevolgen voor alimentatie, pensioen en belasting?

Een scheiding heeft flinke gevolgen voor uw financiën. U moet afspraken maken over alimentatie, het pensioen verdelen en rekening houden met belastingveranderingen.

Wanneer betaalt u partneralimentatie?

Partneralimentatie is een maandelijkse betaling aan uw ex-partner. Of u moet betalen, hangt af van de behoefte van de een en de draagkracht van de ander (artikel 1:157 BW).

Het bedrag hangt vooral af van de inkomens van beide partners. Ook de kosten van levensonderhoud tellen mee.

Belangrijke punten bij alimentatie:

• Degene met het hoogste inkomen betaalt meestal
• De duur is in de regel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW), met uitzonderingen bij jonge kinderen en lange huwelijken
• U kunt het bedrag aanpassen als uw situatie verandert

Leg de afspraken vast in het scheidingsconvenant. Dat voorkomt gedoe achteraf.

Hoe wordt het pensioen verdeeld?

Bij een scheiding moet u het pensioen verdelen dat u tijdens het huwelijk hebt opgebouwd. Meestal krijgt iedere partner de helft.

U kunt ook een andere verdeling afspreken, bijvoorbeeld 60-40 procent.

Wet verevening pensioenrechten geldt als:

• Uw huwelijk stopte na 30 april 1995
• Uw geregistreerd partnerschap stopte na deze datum

Geef de pensioenverdeling binnen twee jaar door aan het pensioenfonds. Bent u te laat? Dan moet u het zelf regelen met uw ex-partner.

Soms spreken partners af het pensioen niet te verdelen. Dat kan als beiden ongeveer evenveel pensioen hebben.

Wat verandert er voor uw belasting?

Na een scheiding verandert er veel op belastinggebied. U krijgt te maken met andere regels voor uw aangifte.

Gevolgen voor uw belasting:

• U mag betaalde partneralimentatie aftrekken van uw inkomen; kinderalimentatie is niet aftrekbaar
• Ontvangt u partneralimentatie? Dan geeft u die op als inkomen
• Uw toeslagen kunnen veranderen

Het pensioen dat u van uw ex-partner krijgt, moet u elk jaar opgeven. Dit kan voor extra belasting zorgen.

Uw aangifte verandert omdat u niet meer getrouwd bent. Ook uw zorgtoeslag en kindgebonden budget kunnen anders worden.

Vraag op tijd een voorlopige aanslag aan. Anders kunt u achteraf een flink bedrag moeten betalen aan de Belastingdienst.

Wat moet u na de scheiding nog regelen?

Na de uitspraak van de rechter moet u nog een paar dingen regelen. Denk aan het officieel registreren van de scheiding, verzekeringen aanpassen, uitkeringen wijzigen en uw testament of erfenisregelingen opnieuw bekijken.

Hoe wordt de scheiding ingeschreven?

De advocaat moet de scheiding binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden laten inschrijven bij de gemeente. Ze schrijven de scheiding in bij de registers van de burgerlijke stand.

Pas na deze inschrijving is de scheiding officieel. U kunt dit ook zelf regelen bij de gemeente waar u getrouwd bent.

De gemeente stuurt een uittreksel van de akte naar beide ex-partners. U hebt dit document nodig als bewijs van de scheiding bij andere instanties.

Benodigde documenten:

• Rechterlijke uitspraak
• Identiteitsbewijs
• Trouwakte

Vergeet deze stap niet. Zonder inschrijving blijft u juridisch getrouwd, ook als de rechter al een uitspraak heeft gedaan.

Welke verzekeringen en toeslagen moet u aanpassen?

Ex-partners moeten hun verzekeringssituatie aanpassen na de scheiding. Vooral als ze samen op één polis stonden, is dat belangrijk voor de zorgverzekering.

Na de scheiding verandert uw status naar alleenstaand. Dat heeft direct invloed op allerlei toeslagen.

De zorgtoeslag kan bijvoorbeeld ineens hoger uitvallen, omdat het gezinsinkomen lager wordt. Dat kan wel prettig zijn, maar u moet het wel even goed regelen.

Te wijzigen zaken:

• Zorgverzekering (nieuwe individuele polis)
• Huurtoeslag
• Kindgebonden budget
• Kinderopvangtoeslag

De Belastingdienst wil altijd op de hoogte zijn van uw nieuwe burgerlijke staat. U kunt dat online doorgeven via MijnToeslagen of gewoon even bellen.

Andere verzekeringen moeten vaak ook aangepast worden. Denk aan opstalverzekering, inboedelverzekering, en autoverzekering.

De premies veranderen meestal door uw nieuwe woonsituatie. Soms valt dat mee, soms stijgen ze flink.

Moet u uw testament aanpassen?

Een bestaand testament blijft gewoon geldig na een scheiding. U moet uw testament herzien als u niet wilt dat uw ex-partner nog steeds erfgenaam is.

Zonder aanpassing blijft uw ex gewoon recht houden op de erfenis. Dat kan later flink gedoe opleveren.

Een notaris helpt bij het opstellen van een nieuw testament. De kosten hangen af van hoe ingewikkeld het testament is.

Belangrijke aandachtspunten:

• Executeur wijzigen
• Voogdij over minderjarige kinderen regelen
• Legaten en erfportie aanpassen

Vaak moet u ook de begunstigde van uw levensverzekering of pensioenfonds wijzigen. Anders krijgt de verkeerde persoon straks het geld.

Wat kunnen wij voor u doen bij uw echtscheiding?

Wij begeleiden de echtscheiding van het verzoekschrift tot de inschrijving van de beschikking.

• Wij stellen het verzoekschrift op en dienen het in bij de rechtbank, gezamenlijk of eenzijdig.
• Wij stellen het echtscheidingsconvenant en het verplichte ouderschapsplan op (artikel 815 Rv) en controleren of de afspraken volledig zijn.
• Wij rekenen de kinder- en partneralimentatie na volgens de alimentatienormen en toetsen de duur aan artikel 1:157 BW.
• Wij brengen vermogen en schulden in kaart en letten erop dat de pensioenverdeling binnen twee jaar bij het pensioenfonds wordt gemeld.
• Wij laten de beschikking binnen zes maanden inschrijven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW).

Samengevat

• Alleen een advocaat kan het echtscheidingsverzoek bij de rechtbank indienen.
• De enige grond voor echtscheiding is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW).
• Met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht (artikel 815 Rv).
• Tegen de beschikking staat binnen drie maanden hoger beroep open.
• Het huwelijk is pas ontbonden na inschrijving van de beschikking, binnen zes maanden (artikel 1:163 BW).

Veelgestelde vragen

Hier vindt u de vragen die mensen het vaakst stellen als ze gaan scheiden. Het gaat over de belangrijkste stappen, kinderen, geld, en soms ook over een nieuwe relatie.